Статьи

Ilgari sport zali, shaxsiy trener, yoga va pilates mashg‘ulotlari deyarli bo‘lmagan. Shunga qaramay, bel og‘rig‘i yoki bo‘yin muammolari faqat yoshi ulug‘ odamlarda uchrardi. Hozir esa ko‘p o‘tirish va kam harakat qilish sabab bunday muammolar hatto 25-30 yoshlilar orasida ham ko‘payib bormoqda. Xo‘sh, nega ilgariga odamlar hozirgilarga qaranganda sog‘lomroq bo‘lgan?

O‘zbekistonda oliy ta’lim tizimiga oid yangi nizom tasdiqlandi. Adliya vazirligi tomonidan ro‘yxatdan o‘tkazilgan ushbu hujjatda oliy ta’lim qanday tashkil etilishi, o‘qish jarayoni, boshqaruv tizimi, moliyaviy masalalar hamda talabalar va o‘qituvchilarning huquq hamda majburiyatlari aniq belgilab qo‘yilgan.

Ko‘pchilik oilada to‘ng‘ich, o‘rtancha yoki kichik farzand bo‘lish inson xarakteriga ta’sir qiladi deb o‘ylab qoladi. Masalan, to‘ng‘ichlar ko‘proq mas’uliyatli bo‘ladi, kichik farzandlar esa erkalik va jasurlikka moyil bo‘ladi, degan gaplarni tez-tez eshitamiz. Mutaxassislarning aytishicha, bunda haqiqat ham bor, lekin bu insonning kelajakdagi xarakterini to‘liq belgilab bermaydi.

Iqtisodchilar kollej bitiruvchilari o‘rtasida erkaklar va ayollar maoshi nega farq qilishini o‘rganib chiqdi. Tadqiqot davomida Rossiyada o‘rta maxsus ta’limni tugatgan qariyb 600 ming bitiruvchining ish faoliyati tahlil qilingan. Natijalarga ko‘ra, ish boshlagan paytdayoq erkaklar va ayollar o‘rtasida sezilarli maosh farqi bo‘lgan. Hatto vaqt o‘tishi bilan bu farq yanada oshib borgan.

Bugungi kunda dunyoning ayrim hududlarida suv muammosi tobora kuchayib bormoqda. Ba’zi mamlakatlarda odamlar ishlatayotgan suv miqdori tabiat har yili qayta tiklab bera oladigan suvdan ham ko‘p bo‘lib ketgan. Mutaxassislar buni “suv tanqisligi” deb ataydi. Agar bir davlatda ishlatilayotgan suv tabiat beradigan suvdan 100 foizdan ham ko‘p bo‘lsa, demak u yerda suv yetishmovchiligi boshlanadi. Bunday vaziyatda davlatlar yer osti suvlari yoki dengiz suvini tozalash kabi boshqa usullarga murojaat qilishga majbur bo‘ladi. Xo‘sh, qaysi davlatlar eng ko‘p suv yetishmovchiligidan aziyat chekmoqda?

Yaponiyada Awababy nomli yangi ilova yaratilgan. Bu ilova sun’iy intellekt yordamida chaqaloq yig‘isini tahlil qilib, bola nima sababdan bezovta bo‘layotganini taxminan aniqlab beradi. Dastur ota-onalarga farzandining ehtiyojini tezroq tushunishga yordam beradigan vosita sifatida ishlab chiqilgan.

Bugungi kunda xakerlarning turli tizimlarga buzib kirayotgani haqida deyarli har kuni eshitamiz. Masalan, yaqinda Eron xakerlari AQSh FQB rahbarining elektron pochtasini buzib kirib, uning shaxsiy ma’lumotlarini internetda tarqatgani haqida xabarlar tarqaldi. Hozir bunday voqealar odatiydek tuyulishi mumkin. Ammo 90-yillarning o‘rtalarigacha bunga ko‘pchilik ishonmagan bo‘lardi. O‘sha paytda kompyuterlar ham keng tarqalmagan, hukumat tizimlarini buzish haqidagi gaplar esa ko‘proq ilmiy fantastikaga o‘xshardi.

Bugungi kunda dunyoning ko‘plab shaharlarida havo tobora ifloslanib bormoqda. 2025-yilgi tadqiqotlarga ko‘ra, butun dunyoda faqat 13 ta davlatda havo nisbatan xavfsiz deb hisoblanadi. Ularning atigi 3 tasi Yevropada joylashgan. Qolgan mamlakatlarning aksariyatida esa havodagi zararli moddalar miqdori sog‘liq uchun tavsiya etilgan darajadan ancha yuqori.

Ayrim to‘lovlarni naqd pulda amalga oshirish bekor qilinishi, yo‘l kameralarining jarima ballari yoza boshlashi, ichimliklar va chipslarga aksiz solig‘i oshishi, chet elliklar uchun barcha aeroportlarda tax free tizimi joriy etilishi, o‘zini o‘zi band qilganlarga ipoteka krediti berilishi va boshqa shu kabi yangiliklar 1-apreldan kuchga kiradi.

Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, bugungi kunda dunyoning 234 ta mamlakatida ayollar erkaklarga qaraganda ko‘proq umr ko‘rmoqda. BMT Aholishunoslik bo‘limining hisob-kitoblariga qaraganda, umr ko‘rish davomiyligi — bu insonning tug‘ilgan yili, jinsi va yashayotgan hududi kabi omillarga qarab o‘rtacha qancha yil yashashi kutilayotganini ko‘rsatadigan statistik ko‘rsatkichdir. Dunyo bo‘yicha ayollar va erkaklar umr ko‘rishidagi farq odatda 5–6 yil atrofida bo‘ladi, ayrim davlatlarda esa bu farq 4 yildan 11 yilgacha yetadi.