Nvidia atrofidagi mojaro: Jensen Xuang $7,4 mlrd yo‘qotdimi yoki $12 mlrd?

Dunyodagi eng yirik texnologiya kompaniyalaridan biri bo‘lgan Nvidia rahbari Jensen Xuang atrofida yuzaga kelgan mojaro xalqaro biznes va siyosat doiralarida keng muhokamalarga sabab bo‘lmoqda. AQSh razvedkasi Xuangning xitoylik tadbirkor ayol bilan yaqin munosabatlarini milliy xavfsizlik nuqtayi nazaridan shubhali deb baholagan. Keyinchalik bu ayol Xitoy maxsus xizmatlari bilan aloqador bo‘lishi mumkinligi haqidagi ma’lumotlar tarqaldi. Xuangning o‘zi esa munosabatni tan olib, oilasi va hamkasblaridan uzr so‘radi.

Voqea Nvidia direktorlar kengashining mustaqil tekshiruv boshlashiga, kompaniya aksiyalari narxining keskin pasayishiga va Xuangning shaxsiy boyligi bir necha milliard dollarga kamayishiga olib keldi. Biroq mojaro haqidagi xabarlar orasida ayrim raqamlar va voqealar noto‘g‘ri talqin qilinmoqda. Xususan, Xuangning 12 milliard dollar yo‘qotgani haqidagi ma’lumot aynan ushbu mojaro bilan bog‘liq emas.

Quyida voqea qanday boshlanganidan tortib, Nvidia rahbari atrofidagi shubhalar, kompaniyaning munosabati, birjadagi o‘zgarishlar va hozircha javobi topilmagan savollargacha bo‘lgan jarayonni ko‘rib chiqamiz.

Mojaro qanday boshlandi?

Jensen Xuang atrofidagi voqea 29-oktabr kuni The New York Times nashrida e’lon qilingan ma’lumotlar ortidan keng jamoatchilik e’tiboriga tushdi. Nashr AQSh razvedkasi Xuang va Singapurda faoliyat yurituvchi Megaspeed kompaniyasi rahbari Elis Xuang o‘rtasidagi yaqin munosabatlardan xabardor bo‘lgani haqida yozdi.

Amerikalik rasmiylar Elis Xuangni Pekin manfaatlari yo‘lida axborot to‘playotgan shaxs sifatida gumon qilgan. Shu sababli Nvidia rahbarining u bilan aloqalari AQShda xavfsizlik masalasi sifatida ham ko‘rib chiqila boshlagan.

Bu voqeada e’tibor qaratish lozim bo‘lgan yana bir jihat bor. Jensen Xuang va Elis Xuang familiyadosh bo‘lsa-da, ular qarindosh emas.

Mojaroning markazidagi Megaspeed kompaniyasi Nvidia uchun oddiy hamkorlardan biri emas. Forbes ma’lumotlariga ko‘ra, kompaniya 2023-yilda Xitoyning 7Road kompaniyasidan ajralib chiqqan. Shuningdek, Megaspeed 2024-yildan buyon AQShda Xitoyning Nvidia ishlab chiqargan chiplariga kirish imkoniyatlari yuzasidan olib borilgan tekshiruvlar doirasida ham tilga olingan.

Bloomberg ma’lumotlariga asoslangan profil materialida Megaspeed tomonidan Nvidia mahsulotlari importi 4,6 milliard dollardan oshgani qayd etiladi.

Demak, gap shunchaki yirik kompaniya rahbarining shaxsiy munosabatlari haqida emas. Bu munosabat AQSh va Xitoy o‘rtasida sun’iy intellekt, yarimo‘tkazgichlar va ilg‘or texnologiyalar ustidan nazorat bo‘yicha raqobat kuchaygan bir paytda yuzaga kelgan.

Nvidia dastlab qanday munosabat bildirdi?

Dastlab kompaniya rahbar atrofidagi xabarlarga keskin munosabat bildirmadi. Nvidia vakillari Jensen Xuangning mijozlar va hamkorlar rahbarlari bilan uchrashuvlari uning odatiy ish faoliyatining bir qismi ekanini ta’kidladi.

Kompaniya pozitsiyasiga ko‘ra, mintaqaviy bulutli xizmatlar ko‘rsatuvchi mijozlar bilan muloqot davomida ularga odatiy tijorat ma’lumotlari taqdim etiladi. Biroq bunday uchrashuvlarda Nvidia’ning tijorat sirlari yoki milliy xavfsizlikka daxldor ma’lumotlari oshkor qilinmaydi.

Bu bilan kompaniya Xuangning mijozlar bilan aloqalarini odatiy biznes jarayoni sifatida izohlashga urindi. Shunga qaramay, mojaro haqidagi dastlabki xabarlar bozor ishtirokchilarining e’tiborini tortdi. Nvidia aksiyalari ilk xabarlardan keyin qariyb 3 foizga arzonlashdi.

Yangi ma’lumotlar va AQSh razvedkasining gumonlari

7-noyabr kuni The New York Times mavzuga oid yangi materialni e’lon qildi. Unda Donald Tramp ma’muriyati doirasida tarqatilgan memorandumga tayanib, Elis Xuang Xitoy Davlat xavfsizligi vazirligi tomonidan yollangani haqida ma’lumot berildi.

Bu xabar mojaroning mazmunini o‘zgartirdi. Chunki endi masala nafaqat Nvidia rahbarining shaxsiy hayoti, balki uning Xitoy bilan bog‘liq biznes aloqalari va ehtimoliy axborot xavfsizligi xatarlariga ham taqalmoqda.

Forbes yozishicha, AQSh razvedkasi prezident Donald Trampni bu vaziyat haqida taxminan bir yil avval xabardor qilgan. Shunga qaramay, o‘sha paytda biror chora ko‘rilmagan.

Tom’s Guide nashri esa boshqa muhim tafsilotga e’tibor qaratgan. Jensen Xuangning o‘ziga bu borada hech kim ogohlantirish bermagan bo‘lishi mumkin.

Shuningdek, Xuang va Elis Xuangning 2024–2025-yillarda tushgan suratlari ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi. Bu holat voqea atrofidagi muhokamalarni yanada kuchaytirdi.

Biroq bu ma’lumotlarning barchasini bir-biridan farqlash lozim. Elis Xuangning Xitoy maxsus xizmatlari bilan aloqadorligi hozircha AQSh rasmiylari ilgari surayotgan da’vo bo‘lib qolmoqda. Uning josus sifatida faoliyat yuritganini tasdiqlovchi mustaqil dalillar ochiq manbalarda keltirilmagan.

Jensen Xuang munosabatni tan oldi, Nvidia tekshiruv boshladi

8-noyabr, yakshanba kuni mojaro yangi bosqichga o‘tdi. Axios nashri qo‘lga kiritgan ma’lumotlarga ko‘ra, Jensen Xuang kompaniya xodimlariga yo‘llagan xatida oilasi va hamkasblaridan uzr so‘ragan.

TechCrunch nashri esa Xuang o‘z xatti-harakatini tan olgani va xiyonat qilganini bildirgani haqida yozdi. Reuters ma’lumotlariga ko‘ra, u munosabatning tafsilotlarini oshkor qilmagan.

Bu bayonotlardan so‘ng Nvidia direktorlar kengashi masalaga rasmiy munosabat bildirdi. Kengash mustaqil direktorlar qo‘mitasi ishtirokida, tashqi yuristlar yordamida tekshiruv boshlashga qaror qildi.

Tekshiruvning asosiy maqsadi Xuangning Elis Xuang bilan munosabatlari kompaniya manfaatlariga, uning ichki ma’lumotlari xavfsizligiga yoki milliy xavfsizlik bilan bog‘liq masalalarga ta’sir qilgan-qilmaganini aniqlashdan iborat.

Shu bilan birga, direktorlar kengashi hozircha Nvidia sirlari yoki milliy xavfsizlikka oid ma’lumotlar oshkor qilingan deb hisoblash uchun asos yo‘qligini bildirdi.

Jensen Xuang ham tekshiruvga qarshi emasligini, jarayonni qo‘llab-quvvatlashini va kengash bilan to‘liq hamkorlik qilishini ma’lum qilgan.

Bu yerda muhim jihat shuki, Xuangning shaxsiy munosabatni tan olishi Elis Xuangning josuslik faoliyatini tasdiqlamaydi. Shuningdek, munosabat davomida Nvidia’ning maxfiy ma’lumotlari uzatilganini ham anglatmaydi. Aynan shu savollarga direktorlar kengashi tekshiruvi davomida javob izlanadi.

Nvidia aksiyalari birjada keskin pasaydi

9-noyabr, dushanba kuni fond bozorlari ochilishi bilan Nvidia aksiyalari narxida sezilarli pasayish kuzatildi.

Reuters ma’lumotlariga ko‘ra, savdolarning dastlabki vaqtida kompaniya aksiyalari 8 foizgacha arzonlashgan. Keyinchalik pasayish 6 foiz atrofida shakllangan.

Bunday o‘zgarish Nvidia bozor qiymatining yuzlab milliard dollarga kamayishi mumkinligini anglatardi. Reuters hisob-kitobiga ko‘ra, aksiyalar narxidagi ushbu pasayish kompaniya kapitallashuvidan 280 milliard dollardan ortiq qiymatning yo‘qolishiga teng bo‘lgan.

ABC News xabarida ham Nvidia aksiyalari 4 foizdan ko‘proq arzonlashib, 178,83 dollargacha tushgani qayd etilgan.

Aksiyalar narxidagi o‘zgarishlar nafaqat kompaniyaning o‘zi, balki uning asoschisi va bosh direktori Jensen Xuangning shaxsiy boyligiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatdi.

Xuang Nvidia aksiyalarining taxminan 3,6 foiziga egalik qiladi. Shu sababli kompaniya qimmatli qog‘ozlari narxidagi pasayish uning boyligi hisob-kitobida ham aks etadi.

Xuang bir kunda qancha pul yo‘qotdi?

Mojaro ortidan Jensen Xuangning boyligi bir necha milliard dollarga kamaygani haqida turli raqamlar tarqaldi. Ayrim xabarlarda bu miqdor 7,4 milliard, boshqalarida 7,8 milliard, yana ayrim hisob-kitoblarda esa 10 milliard dollardan ortiq deb ko‘rsatildi.

Bu tafovutlar bir-biriga zid ma’lumotlar mavjudligini emas, balki hisob-kitoblar turli vaqtlarda amalga oshirilganini anglatadi.

Forbes’ning 10-noyabr kuni e’lon qilgan materialida Xuangning boyligi birja savdolarining dastlabki yarim soatida 7,4 milliard dollarga kamayib, 154,7 milliard dollarga tushgani qayd etilgan. Natijada u dunyoning eng boy odamlari reytingida sakkizinchi o‘rindan o‘ninchi o‘ringa tushgan.

Forbes’ning shu maqolasida yana bir muhim raqam keltiriladi. Savdolar ochilgan paytda Xuangning boyligidagi pasayish 10,3 milliard dollargacha yetgan.

Nairametrics nashri esa Forbes’ning real vaqt rejimidagi milliarderlar reytingiga tayanib, boshqa hisob-kitobni keltirgan. Unga ko‘ra, Xuangning boyligi 7,8 milliard dollarga yoki 4,81 foizga kamayib, 162,2 milliard dollardan 154,4 milliard dollarga tushgan.

Shunday qilib, 7,4 milliard va 7,8 milliard dollarlik raqamlar turli vaqtlardagi hisob-kitoblar natijasidir. Savdo ochilgan paytdagi 10,3 milliard dollarlik pasayish esa kun davomida o‘zgargan ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi.

Bu yerda yana bir narsani hisobga olish kerak. Milliarderlar reytingidagi boylik real pul mablag‘lari emas, asosan ularga tegishli aktivlarning bozor qiymati asosida hisoblanadi. Xuangning boyligi Nvidia aksiyalariga katta darajada bog‘liq bo‘lgani uchun ularning narxi pasayishi uning umumiy boyligi ham kamayganini anglatadi. Aksiyalar yana qimmatlashsa, bu ko‘rsatkich qayta oshishi mumkin.

12 milliard dollarlik yo‘qotish mojaro bilan bog‘liq emas

Jensen Xuangning 12 milliard dollar yo‘qotgani haqidagi xabarlar ham keng tarqaldi. Biroq bu raqamni xitoylik tadbirkor ayol bilan bog‘liq mojaroning oqibati sifatida ko‘rsatish noto‘g‘ri.

Forbes’ning 6-noyabr kuni chop etilgan alohida maqolasida Xuangning qariyb 12 milliard dollar yo‘qotgani haqida yozilgan. Ammo bu holatning sababi 29-oktabrda boshlangan mojaro emas, balki fond bozoridagi boshqa jarayonlar bo‘lgan.

Xususan, AQShda oraliq saylovlarda demokratlarning g‘alaba qozonishi ortidan ma’lumotlar markazlari qurilishi sekinlashishi mumkinligi haqidagi xavotirlar kuchaygan. Bu esa sun’iy intellekt infratuzilmasiga katta mablag‘ sarflayotgan kompaniyalar, jumladan Nvidia aksiyalariga ham ta’sir ko‘rsatgan.

Ushbu pasayish natijasida Xuang Forbes reytingida yettinchi o‘rindan to‘qqizinchi o‘ringa tushgan.

Bloomberg indeksi asosida keltirilgan boshqa hisob-kitobda esa 5-noyabr kuni uning boyligi 15,1 milliard dollarga kamaygani va reytingda to‘qqizinchi o‘rindan 13-o‘ringa tushgani aytiladi. Biroq bu raqam ikkilamchi manba orqali keltirilgan va Bloomberg’ning bevosita materialidan qo‘shimcha tekshirishni talab qiladi.

Demak, 5-noyabrdagi 12 milliard dollarlik yo‘qotish bilan 9-noyabrdagi 7–10 milliard dollarlik pasayish ikki xil voqea va bozor jarayonlariga taalluqli. Ularni bitta mojaroning oqibati sifatida birlashtirish to‘g‘ri emas.

Xitoy va AQSh rasmiylari qanday munosabat bildirdi?

Mojaro xalqaro darajada ham siyosiy tus ola boshladi. Xitoy Tashqi ishlar vazirligi vakili Guo Szyakun AQShda tarqalgan josuslik haqidagi ma’lumotlarga munosabat bildirib, bunday ayblovlarni asossiz va tuhmat deb atadi.

AQSh prezidenti Donald Tramp esa Jensen Xuangni himoya qiluvchi pozitsiyani egalladi. U Nvidia rahbarini yaxshi inson deb atagan.

Forbes xabariga ko‘ra, Tramp Xuangni Xitoyga rejalashtirilgan safari davomida o‘zi bilan olib borish niyatida ekanini ham bildirgan.

Bu munosabatlar fonida amerikalik investor Bill Akman ham voqea yuzasidan fikr bildirdi. U Xuangning shaxsiy hayotidagi holat oddiy xiyonat bilan cheklanishiga umid qilishini aytgan. Agar masala bundan jiddiyroq, xususan, milliy xavfsizlikka daxldor bo‘lsa, bu katta muammo bo‘lishini ta’kidlagan.

Shu tariqa, voqea atrofida ikki xil yondashuv shakllangan. Bir tomondan, Xitoy AQShning josuslik haqidagi da’volarini rad etmoqda, ikkinchi tomondan, AQShda bu holat texnologik kompaniya rahbarining xavfsizlik bilan bog‘liq aloqalari nuqtayi nazaridan muhokama qilinmoqda.

Nvidia uchun asosiy xavf nimada?

Tahlilchilar e’tibor qaratayotgan masalalardan biri kompaniyaning asosiy qarorlar qabul qiluvchi shaxsga qanchalik bog‘liqligi bilan bog‘liq.

Jensen Xuang Nvidia’ning nafaqat asoschisi va bosh direktori, balki kompaniyaning strategik rivojlanishida ham muhim o‘rin tutadigan shaxs hisoblanadi. Nvidia’ning sun’iy intellekt bozoridagi yetakchiligi, yirik mijozlar bilan aloqalari va texnologik yo‘nalishlari ko‘p jihatdan uning rahbarligi bilan bog‘liq.

Shu sababli uning atrofidagi har qanday jiddiy mojaro investorlar uchun qo‘shimcha xavf omiliga aylanishi mumkin. Ayniqsa, gap kompaniya rahbarining xorijiy davlat maxsus xizmatlari bilan aloqadorlikda gumon qilinayotgan shaxs bilan munosabatlari haqida ketayotgan bo‘lsa.

Biroq tahlilchilarning aksariyati Xuangning yaqin vaqt ichida lavozimini tark etishini kutmayapti. Hozircha asosiy e’tibor direktorlar kengashi tekshiruvi natijalariga qaratilgan.

Nvidia’ning navbatdagi moliyaviy hisoboti 17-noyabr kuni e’lon qilinishi rejalashtirilgan. Bu hisobot kompaniyaning moliyaviy holati va sun’iy intellekt bozoridagi talabni baholash uchun muhim bo‘ladi. Shu bilan birga, Xuang atrofidagi mojaro bo‘yicha yangi ma’lumotlar paydo bo‘lishi aksiyalar savdosiga yana ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Hozircha nimalar ma’lum?

Jensen Xuang atrofidagi voqeani yoritishda bir nechta muhim jihatni bir-biridan ajratish zarur.

Xuang Elis Xuang bilan yaqin munosabatda bo‘lganini tan olgan va oilasi hamda hamkasblaridan uzr so‘ragan. Bu haqda bir nechta nashr xabar bergan.

Elis Xuangning Xitoy maxsus xizmatlari tomonidan yollangani haqidagi ma’lumotlar esa AQSh rasmiylari va razvedka idoralari da’volariga asoslangan. Bu da’volar hozircha mustaqil ravishda tasdiqlanmagan. Xitoy tomoni ularni rad etmoqda.

Nvidia direktorlar kengashi mustaqil tekshiruv boshlagan. Kengash hozircha kompaniyaning tijorat sirlari yoki milliy xavfsizlikka daxldor ma’lumotlar oshkor qilingan deb hisoblash uchun asos yo‘qligini bildirgan. Ammo tekshiruv hali yakunlanmagan.

Nvidia aksiyalari narxining pasayishi Jensen Xuangning shaxsiy boyligiga ta’sir ko‘rsatgan. Forbes hisob-kitoblarida 9-noyabr kuni uning boyligi turli vaqtlarda 7,4 milliarddan 10,3 milliard dollargacha kamaygani qayd etilgan. Biroq aksiyalar narxidagi barcha o‘zgarishlarni faqat shaxsiy mojaro bilan izohlash to‘g‘ri bo‘lmaydi. Xususan, 12 milliard dollarlik yo‘qotish 5-noyabrdagi boshqa bozor jarayonlariga taalluqli.

Hozircha eng muhim savollar ochiq qolmoqda. AQSh razvedkasi Elis Xuang haqida qanday ma’lumotlarga ega? Jensen Xuang bu aloqalar orqali Nvidia’ning maxfiy ma’lumotlarini oshkor qilganmi? Kompaniya direktorlar kengashi tekshiruvi qanday xulosaga keladi? Va eng muhimi, ushbu mojaro Nvidia’ning investorlar oldidagi ishonchiga uzoq muddatli ta’sir ko‘rsatadimi?

Bu savollarga javob berish uchun tekshiruv yakunlarini kutish kerak. Hozirgi ma’lumotlar Xuangning shaxsiy hayotidagi mojaro kompaniya boshqaruvi, texnologik xavfsizlik va xalqaro siyosat kesishgan nuqtaga chiqib qolganini ko‘rsatmoqda. Nvidia kabi global texnologik kompaniya uchun esa bu masalaning oqibatlari birgina aksiyalar narxining vaqtinchalik pasayishidan ancha kengroq bo‘lishi mumkin.