Ilon Mask AQShdagi har bir bolaga SpaceX aksiyalarini sovg‘a qilmoqchi Bu tashabbus ortida nima bor?

Tashabbusning umumiy qiymati 10,5 milliard dollarga yetishi mumkin. Bu orqali millionlab bolalar dunyoning yirik kosmik kompaniyalaridan birining aksiyadoriga aylanishi kutilmoqda. Ilon Mask bu haqda X ijtimoiy tarmog‘idagi sahifasida ma’lum qildi.

“Kelgusi yili men Amerikadagi har bir bolaga o‘zimga tegishli SpaceX aksiyalaridan bittadan sovg‘a qilaman. Bu ko‘plab qadamlarning faqatgina birinchisi bo‘ladi”, — deb yozdi milliarder.

Biroq tadbirkor aksiyalarni taqsimlash tartibi, ularni bolalar nomiga rasmiylashtirish va ushbu jarayonni amalga oshirish mexanizmlari haqida hozircha batafsil ma’lumot bermagan.

72 million bola uchun 10,5 milliard dollar

AQSh Aholini ro‘yxatga olish byurosi hisob-kitoblariga ko‘ra, mamlakatda 72 millionga yaqin bola istiqomat qiladi. SpaceX aksiyalarining hozirgi 146 dollarlik bahosidan kelib chiqilsa, har bir bolaga bittadan aksiya berish uchun jami 10,5 milliard dollar atrofida mablag‘ talab etiladi.

Bu Ilon Maskning 900 milliard dollardan ortiq deb baholanayotgan umumiy boyligining taxminan 1,2 foiziga teng. Shu bilan birga, Mask ushbu tashabbusni amalga oshirish uchun naqd pul tarqatmoqchi emas. U o‘ziga tegishli kompaniya aksiyalarining bir qismini bolalarga berishni rejalashtirmoqda.

Bu ikki usul o‘rtasida muhim farq bor. Pulning nominal qiymati aniq bo‘lsa, aksiyaning bozordagi narxi vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi mumkin. Masalan, hozir 146 dollar turadigan SpaceX aksiyasi kelajakda 200 dollarga qimmatlashishi yoki aksincha, 100 dollarga tushishi ehtimoldan xoli emas. Demak, bolalarga beriladigan sovg‘aning kelajakdagi qiymati ham SpaceX kompaniyasining moliyaviy natijalari va fond bozoridagi vaziyatga bog‘liq bo‘ladi.

Nega aynan bolalarga?

Mazkur tashabbusning e’tiborga molik jihati shundaki, Mask oddiy xayriya yoki bir martalik pul yordami o‘rniga bolalarni kompaniya aksiyadoriga aylantirishni taklif qilmoqda. Aksiya egasi kompaniyaning muayyan ulushiga egalik qiladi. Agar kompaniyaning bozordagi qiymati oshsa, uning aksiyalari ham qimmatlashishi mumkin.

Shu jihatdan, ushbu tashabbus bolalarning kelajakda moliyaviy aktivlarga ega bo‘lishiga xizmat qilishi mumkin. Biroq bir dona aksiya katta daromad keltirishini kafolatlamaydi. Bundan tashqari, voyaga yetmagan bolalar aksiyalarni qanday boshqarishi, ularni sotishi yoki ulardan foydalanishi mumkinligi ham hozircha ochiqlanmagan. Aynan shu masalalar tashabbusning amaliy natijasini belgilovchi asosiy omillardan biri bo‘ladi.

AQSh hukumati ham bolalar uchun mablag‘ ajratmoqda

Ilon Maskning bayonoti AQShda bolalar uchun investitsiya imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan davlat tashabbuslari fonida yangradi. Avvalroq Donald Tramp ma’muriyati Trump Accounts dasturini ishga tushirgan edi. Ushbu dastur doirasida 2025-yildan 2028-yilgacha tug‘ilgan amerikalik bolalarga 1000 dollardan ajratilishi ko‘zda tutilgan.

Maskning taklifi mazkur dasturdan farq qiladi. Trump Accounts bolalar uchun boshlang‘ich investitsiya mablag‘ini shakllantirishga qaratilgan bo‘lsa, milliarder bevosita SpaceX aksiyalarini sovg‘a qilmoqchi. Har ikkala tashabbusda ham bolalarning kelajakdagi moliyaviy imkoniyatlarini kengaytirish g‘oyasi mavjud. Ammo Maskning rejasi davlat dasturi bilan qanday bog‘lanishi hozircha ma’lum emas.

Tashabbus texnologiya gigantlari o‘rtasidagi raqobat fonida e’lon qilindi

Bloomberg nashrining yozishicha, Mask o‘z rejasini sun’iy intellekt sohasidagi raqobatchisi Anthropic kompaniyasi xayriya jamg‘armasi tashkil etayotganini e’lon qilganidan bir necha soat o‘tib oshkor qilgan. Claude sun’iy intellekt tizimini ishlab chiqqan Anthropic “jamoat manfaatlari jamg‘armasi”ga o‘z aksiyalarining 5 foizini ajratgan.

Kompaniya aktivlari qiymati belgilangan bazaviy darajaga nisbatan har 50 foizga oshganida jamg‘armaga qo‘shimcha 2 foizdan ulush ajratishni rejalashtirmoqda. Jamg‘arma mablag‘lari notijorat tashkilotlarini qo‘llab-quvvatlash va aholining ayrim qatlamlariga to‘g‘ridan to‘g‘ri moliyaviy yordam ko‘rsatishga yo‘naltiriladi.

Bu ikki tashabbus o‘rtasida muayyan o‘xshashlik mavjud. Har ikkala holatda ham texnologiya kompaniyalarining aksiyalari orqali jamiyatga moliyaviy manfaat yetkazish nazarda tutilgan. Farqli jihati shundaki, Anthropic maxsus jamg‘arma tashkil etmoqda, Mask esa aksiyalarni bevosita bolalarga taqsimlashni taklif qilmoqda.

SpaceX Mask boyligining asosiy manbalaridan biri

Bloomberg milliarderlar indeksiga ko‘ra, Ilon Maskning boyligi 900 milliard dollardan oshgan. Uning qariyb 700 milliard dollarlik qismi SpaceX kompaniyasidagi ulushiga to‘g‘ri keladi.

2026-yil iyun oyida SpaceX tarixdagi eng yirik birlamchi ommaviy aksiyalar joylashtiruvi — IPOni o‘tkazgan edi. Kompaniya ushbu jarayon orqali taxminan 86 milliard dollar jalb qilgan. Bu esa Maskning boyligi keskin oshishiga va uning qisqa muddatga dunyodagi ilk trillionerga aylanishiga sabab bo‘lgan.

SpaceX aksiyalarining bolalarga tarqatilishi kompaniyaning aksiyadorlar sonini ham sezilarli darajada oshirishi mumkin. Biroq buning uchun aksiyalar qanday shaklda berilishi, ularni saqlash va boshqarish tartibi hamda mavjud aksiyadorlarning manfaatlari bilan bog‘liq masalalar hal etilishi kerak.

Tashabbusning natijasi hozircha noma’lum

Ilon Maskning 10,5 milliard dollarlik tashabbusi amalga oshsa, AQShdagi millionlab bolalar SpaceX aksiyalariga egalik qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Ammo hozircha bu reja e’lon qilingan niyat bosqichida turibdi. Aksiyalarni taqsimlashning aniq sanasi, tartibi va huquqiy mexanizmlari ochiqlanmagan.

Shuningdek, bolalar ushbu aksiyalardan qachon va qanday foydalanishi mumkinligi ham noma’lum. Shu sababli tashabbusning real iqtisodiy ahamiyatini baholashda faqat 10,5 milliard dollarlik umumiy qiymatga emas, balki aksiyalarni taqsimlash shartlari va ularning kelajakdagi qiymatiga ham e’tibor qaratish lozim.

Hozircha aniq bo‘lgan jihat shuki, Mask millionlab amerikalik bolalarni SpaceX aksiyadoriga aylantirishni va’da qilmoqda. Ushbu va’da qanchalik keng ko‘lamda va qanday shartlar asosida amalga oshishi esa keyingi rasmiy ma’lumotlardan so‘ng oydinlashadi.