Dunyo suv inqirozi yoqasida: Qaysi davlatlarda eng ko‘p suv tanqisligi kuzatilmoqda?

Bugungi kunda dunyoning ayrim hududlarida odamlar ishlatayotgan suv miqdori tabiat har yili qayta tiklab bera oladigan suvdan ancha ko‘p bo‘lib ketgan. Mutaxassislar buni “suv tanqisligi” yoki “suv stressi” deb ataydi. Maxsus xaritalarda mamlakatlar suvdan qancha foydalanayotgani va tabiat qancha suv berayotgani solishtirib ko‘rsatiladi. Agar bu ko‘rsatkich 100 foizdan oshsa, demak o‘sha davlat yil davomida tabiat beradigan suvdan ham ko‘proq suv ishlatayotgan bo‘ladi. Bunday vaziyatda mamlakatlar suv yetishmovchiligini boshqa manbalar orqali qoplashga majbur bo‘ladi.

Eng katta suv tanqisligi qaysi davlatlarda?

BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkilotiga ko‘ra, bugungi kunda dunyoda suv tanqisligi eng kuchli sezilayotgan davlatlardan biri Quvaytdir. Bu yerda suv iste’moli tabiat qayta tiklay oladigan suvdan qariyb 3 850 foiz ko‘p. Keyingi o‘rinda Birlashgan Arab Amirliklari turadi — bu mamlakatda ko‘rsatkich 1 509 foizga yetadi. Bu yerda suv asosan dengiz suvini tuzsizlantirish va yer osti suvlaridan foydalanish orqali ta’minlanadi.

Suv tanqisligi ayniqsa Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika hududlarida kuchli seziladi. Bu mintaqalarda iqlim quruq bo‘lgani uchun suv zaxiralari tabiiy ravishda juda sekin tiklanadi. Bundan tashqari, ko‘p suv talab qiladigan qishloq xo‘jaligi ham muammoni yanada kuchaytiradi. Masalan, Saudiya Arabistonida suv iste’moli 974 foizni, Liviyada 817 foizni, Qatarda esa 431 foizni tashkil qiladi. Ayrim davlatlarda esa suvdan foydalanish allaqachon xavfsiz chegaradan oshib ketgan. Masalan, Pokiston o‘z suv resurslarining 110 foizini, Iordaniya esa 105 foizini ishlatadi. Xitoy suv zaxiralarining 41,5 foizidan, AQSh esa 28,2 foizidan foydalanadi.

Ba’zi davlatlarda suv juda ko‘p

Dunyoning ayrim hududlarida esa buning aksi. Papua — Yangi Gvineya, Boliviya va Kongo Demokratik Respublikasi kabi davlatlarda suv zaxiralari juda katta. Ammo iqtisodiy rivojlanish darajasi past bo‘lgani sababli bu hududlarda suv tanqisligi deyarli sezilmaydi. Masalan, Kongo Demokratik Respublikasi hududida dunyodagi ikkinchi eng yirik daryo tizimlaridan biri bo‘lgan Kongo daryosi havzasining 62 foizi joylashgan.

Suv yetishmasa davlatlar nima qiladi?

Suv zaxiralari yetishmaydigan mamlakatlar muammoni turli usullar bilan hal qilishga harakat qiladi. Masalan, ayrim joylarda suv yer ostidan tortib olinadi. Ammo bunday suvlar tez tiklanmaydi, chunki yog‘ingarchilik orqali suv qatlamlari to‘ldirilmaydi. Bu usul nafaqat Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikada, balki AQSh va Xitoyda ham qo‘llanadi.

Qurg‘oqchil hududlardagi davlatlar dengiz suvini tozalash texnologiyalaridan ham foydalanadi. Bu jarayon ko‘p energiya talab qiladi va ancha qimmat turadi. Shunga qaramay, texnologiyalar rivojlanib borayotgani sababli bu usul tobora samaraliroq bo‘lib bormoqda.

Iqlim o‘zgarishi va suvga bo‘lgan talab ortib borayotgan bir paytda suv zaxiralari ko‘plab mamlakatlar uchun muhim masalaga aylanmoqda. Mutaxassislar yaqin yillarda suv nafaqat hayot uchun, balki iqtisodiy va strategik jihatdan ham eng muhim resurslardan biriga aylanishi mumkinligini ta’kidlamoqda.