Odamlar nega “Self-care” uchun ko‘proq pul sarflayapti?

Bugungi iste’molchi mahsulotning o‘zidan ko‘ra, undan foydalanganda o‘zini qanday his qilishiga ham e’tibor bermoqda. Stress, ruhiy charchoq va doimiy shoshilish fonida o‘ziga vaqt ajratish kundalik hayotning muhim qismiga aylanmoqda. Bu esa biznes uchun yangi bozorni shakllantirmoqda. Self-care, ya’ni o‘z-o‘ziga g‘amxo‘rlik qilish, endi shunchaki shaxsiy odat emas. U iste’molchilarning xarid qilish qarorlariga ham ta’sir qilayotgan katta trendga aylanmoqda.

 Self-care qanday o‘zgardi?

Bir necha yil avval o‘ziga g‘amxo‘rlik qilish ko‘proq o‘zini erkalatish bilan bog‘langan. Spa, sayohat, sovg‘alar, go‘zallik mahsulotlari yoki yoqimli taassurotlar stressdan vaqtincha chalg‘ish vositasi sifatida ko‘rilgan. Bugun esa yondashuv o‘zgarmoqda. Iste’molchilar stressdan shunchaki qochibgina qolmasdan, uning ta’sirini kamaytirish va kundalik hayotda xotirjamlik yaratishga intilmoqda. Shu sababli “mindfulness”, ya’ni hozirgi lahzaga ongli ravishda e’tibor qaratish, tobora ommalashmoqda.

Googleda “self-care” so‘rovlariga qiziqish ham so‘nggi yillarda sezilarli oshgan. Pandemiya davrida esa bu ko‘rsatkich yuqori darajaga yetgan.

Oddiy odatlar endi kunlik mashg‘ulotga aylanmoqda

Iste’molchilar kundalik hayotdagi oddiy faoliyatlarni ham ongli ravishda bajariladigan mashg‘ulotga aylantirmoqda. Masalan, ertalab qahva ichish shunchaki kofein iste’mol qilish emas. Bu kunni boshlash uchun ajratilgan qisqa vaqt bo‘lishi mumkin.

Kundalik yuritish ham shunday. Inson ertalab yoki uxlashdan oldin o‘z fikrlari, his-tuyg‘ulari va maqsadlarini yozib boradi. “Bullet journaling” kabi kundalik yuritish usullariga qiziqishning ortishi ham bu tendensiyani ko‘rsatadi.

Bu yerda esa mahsulotning funksiyasidan ko‘ra, undan foydalanish jarayoni muhimroq bo‘lib qoladi. Brendlar bundan foydalanishi mumkin. Masalan, oddiy daftarni “ertalabki fikrlar uchun kundalik”, qahvani “kunni boshlash mashg‘uloti”, aromaterapiya mahsulotini esa “kechki dam olish mashg‘uloti” sifatida taqdim etish mumkin.

Go‘zallik mahsuloti faqat go‘zallik uchun emas

Self-care trendining eng yaqqol ko‘rinishlaridan biri go‘zallik sanoatida kuzatilmoqda. Masalan, Jade Roller, ya’ni yuz uchun mo‘ljallangan nefrit roligi, faqat kosmetik vosita sifatida emas, balki dam olish va o‘ziga vaqt ajratish bilan bog‘liq mahsulot sifatida ham sotilmoqda. Bu brendlar uchun muhim o‘zgarish. Mahsulotning funksional foydasiga hissiy tajriba qo‘shiladi. Xaridor “Bu nima qiladi?” degan savol bilan birga “Undan foydalanganda o‘zimni qanday his qilaman?” degan savolga ham javob izlaydi.

“Ongli iste’mol” ham kuchaymoqda

Self-care faqat insonning o‘zi bilan bog‘liq emas. Iste’molchilar xarid qilayotgan mahsulotining jamiyat va atrof-muhitga ta’siri haqida ham ko‘proq o‘ylay boshladi.

Xarid qilishda mahsulotning atrof-muhitga ta’siri,  kompaniyaning ijtimoiy mas’uliyati,  ishlab chiqarish sharoitlari,  hayvonlar farovonligi va boshqa omillar ham muhim rol o‘ynamoqda.

IBM tomonidan 2020-yilda qariyb 19 ming iste’molchi ishtirokida o‘tkazilgan tadqiqotda kompaniyaning jamiyatdagi maqsadi xaridorlar uchun muhim omillardan biri ekani aniqlangan. Demak, “yaxshi mahsulot” tushunchasi ham o‘zgarib bormoqda. Endi uning narxi va sifati bilan birga, brendning qadriyatlari ham xarid qaroriga ta’sir qilishi mumkin.

Hatto shirinlik yeyish ham “mindful” bo‘lishi mumkin

Ongli iste’mol ovqatlanishda ham namoyon bo‘lmoqda. Mondelez kompaniyasi “mindful snacking”, ya’ni ongli tamaddi qilish g‘oyasini ilgari suradi. Bunda inson shunchaki televizor ko‘rib yoki telefondan foydalanib ovqatlanmaydi. U mahsulotning hidi, ta’mi va tuzilishiga e’tibor qaratadi. Masalan, bir dona pechenyeni tezda yeb qo‘yish o‘rniga uning ta’mini sezish va jarayondan zavqlanishga e’tibor beriladi. Bu yondashuv iste’molchini mahsulotni ko‘proq sotib olishga emas, balki undan foydalanish tajribasini qadrlashga undaydi.

Self-care endi texnologiya bilan ham bog‘liq

Odamlar o‘z holatini kuzatish va kundalik odatlarini yaxshilash uchun mobil ilovalar va aqlli qurilmalardan ham foydalanmoqda. Meditatsiya, uyqu va dam olishga yo‘naltirilgan ilovalar foydalanuvchiga kun davomida o‘ziga vaqt ajratishni eslatadi. Fitnes qurilmalari esa faqat qadamlar sonini hisoblash bilan cheklanmayapti. Uyqu, tiklanish va jismoniy faollik o‘rtasidagi bog‘liqlikni kuzatish imkoniyatlari ham kengaymoqda. Masalan, Whoop foydalanuvchining mashg‘ulotlari bilan bir qatorda uyqu va tiklanish jarayonini ham kuzatadi. Apple Watchdagi Breathe funksiyasi esa qisqa vaqt davomida nafas olishga e’tibor qaratishni taklif qiladi. Shunday qilib, texnologiya insonni yanada ko‘proq ishlashga undash vositasi bo‘lishi bilan birga, ayrim holatlarda tana va ruhiy holatga e’tibor qaratish vositasiga ham aylanmoqda.

Self-care yolg‘iz qolish degani emas

O‘ziga g‘amxo‘rlik qilish faqat yolg‘iz bajariladigan faoliyatlardan iborat emas.

Oila, do‘stlar va jamoaga tegishlilik hissi ham insonning farovonligi bilan bog‘liq.

Pandemiya davridagi ijtimoiy masofalanish bu ehtiyojni yanada kuchaytirdi. Natijada odamlar onlayn guruhlar, videokonferensiyalar va ijtimoiy platformalar orqali muloqotni davom ettirishga harakat qildi. Discord bunga misol bo‘la oladi. Dastlab o‘yinchilar uchun yaratilgan platforma keyinchalik turli qiziqishlarga ega odamlarni birlashtiruvchi hamjamiyatga aylandi. Unda o‘quv guruhlari, san’at jamoalari, piyoda sayr qilish klublari va boshqa ko‘plab guruhlar mavjud. Peloton ham mahsulot atrofida hamjamiyat yaratishga e’tibor qaratadi. Foydalanuvchilar o‘xshash qiziqishlarga ega odamlarni topishi va turli tadbirlarda birgalikda qatnashishi mumkin. Bu yerda mahsulotning o‘zi yetarli emas. Xaridor o‘zini ma’lum bir guruhning bir qismi sifatida his qilishni ham xohlaydi.

Brendlar uchun asosiy imkoniyat nimada?

Self-care trendi kompaniyalarga mahsulotni yangicha pozitsiyalash imkonini beradi. Buning uchun brendlar quyidagi savollarga javob topishi kerak:

• Mahsulot iste’molchining kundalik hayotini qanday yengillashtiradi?
• Undan foydalanish jarayonini qanday qilib yoqimliroq qilish mumkin?
• Mahsulot iste’molchiga o‘ziga vaqt ajratishga qanday yordam beradi?
• Brend qanday qilib odamlarni birlashtira oladi?
• Iste’molchi uchun qanday real qiymat yaratilmoqda?

Bugungi xaridor uchun mahsulotning o‘zi yetarli bo‘lmasligi mumkin. U mahsulot orqali qanday tajriba olishini, o‘zini qanday his qilishini va tanlovi qanday qadriyatlarga xizmat qilishini ham o‘ylaydi. Shuning uchun self-care trendi brendlar uchun oddiy marketing yo‘nalishi emas. Bu iste’molchi bilan munosabatni qayta ko‘rib chiqish imkoniyatidir.