Markaziy Osiyoda 5 mlrd dollarlik yagona gaz tarmog‘i qurish taklif qilinmoqda

O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmanistonning gaz transport tizimlarini yagona tarmoqqa birlashtirish taklif qilinmoqda. “Markaziy Osiyo gaz halqasi” deb nomlangan loyihaning dastlabki qiymati 5 mlrd dollarga baholanmoqda.

Euronews nashrining xabar berishicha, tashabbus 15–16-oktyabr kunlari Toshkentda bo‘lib o‘tgan ikkinchi Markaziy Osiyo neft-gaz forumida muhokama qilingan. Loyihani yaratish g‘oyasini qozog‘istonlik ekspert Asqar Ismoilov 2025-yilda ilgari surgan.

Tashabbus doirasida besh mamlakatdagi mavjud gaz quvurlarini o‘zaro bog‘lash, yetishmayotgan qismlarni qurish va eskirgan infratuzilmani modernizatsiya qilish rejalashtirilmoqda.

Dastlabki hisob-kitoblarga ko‘ra, yangi quriladigan va yangilanadigan uchastkalarni hisobga olganda, tarmoqning umumiy uzunligi 3 ming kilometrdan oshadi. Uning yillik gaz o‘tkazish quvvati esa qariyb 20 mlrd kub metrni tashkil etishi mumkin.

Loyihani amalga oshirish uchun 2 mlrd dollar yangi obyektlar qurilishiga sarflanishi ko‘zda tutilgan. Yana 3 mlrd dollar mavjud quvurlarni modernizatsiya qilish va infratuzilmani raqamlashtirishga yo‘naltirilishi kerak.

Gazni mamlakatlar o‘rtasida qayta taqsimlash imkoniyati

Loyihaning asosiy vazifasi Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasida gaz taqsimotini moslashuvchan tashkil etishdan iborat. Bunda mamlakatlarning mavsumiy ehtiyojlari hisobga olinib, zarurat tug‘ilganda gaz bir davlatdan boshqasiga yetkazib berilishi mumkin.

Tashabbus doirasida gazni quvurlar orqali teskari yo‘nalishda uzatish imkoniyatini yaratish ham taklif etilmoqda. Bu mexanizm muayyan mamlakatda gazga talab oshgan paytda boshqa davlatlardagi mavjud infratuzilmadan foydalanib, ta’minotni qayta tashkil etishga xizmat qilishi mumkin.

O‘zbekistonda gaz qazib olish kamaymoqda

Mintaqaviy gaz tarmog‘ini tashkil etish tashabbusi O‘zbekistonda tabiiy gaz qazib olish hajmi pasayib borayotgan bir sharoitda muhokama qilinmoqda.

Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–avgust oylarida yirik sanoat korxonalari tomonidan 24,2 mlrd kub metr tabiiy gaz ishlab chiqarilgan. 2025-yilning shu davrida bu ko‘rsatkich 28,9 mlrd kub metrni tashkil etgan. Natijada gaz ishlab chiqarish hajmi 16,3 foizga kamaygan.

Shunga qaramay, O‘zbekiston qo‘shni mamlakatlarga tabiiy gaz yetkazib berishni davom ettirmoqda. Tojikiston Energetika vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, mamlakat 2026-yilning birinchi yarmida O‘zbekistondan 126,4 mln kub metr tabiiy gaz import qilgan.

Loyihaga kimlar qiziqish bildirmoqda?

“Markaziy Osiyo gaz halqasi” tashabbusini Jenevada joylashgan Global Gas Centre tashkiloti ilgari surmoqda.

Tashkilot maslahatchisi Asqar Ismoilovning aytishicha, dastlabki muzokaralardan so‘ng “O‘zbekneftgaz” loyihaga qiziqish bildirgan. Uning ma’lum qilishicha, may oyida Qoraqalpog‘iston hukumati bilan ham memorandum imzolangan.

Shuningdek, loyiha doirasida Xitoy va Yaqin Sharqdagi ehtimoliy investorlar bilan muzokaralar olib borilayotgani aytilgan. Biroq ushbu kelishuvlar va muzokaralar haqidagi ma’lumotlar hozircha mustaqil manbalar tomonidan tasdiqlanmagan.

Qurilish muddati va moliyalashtirish masalasi ochiq qolmoqda

Hozircha loyiha bo‘yicha Markaziy Osiyoning besh davlati o‘rtasida hukumatlararo bitim imzolanmagan. Uni moliyalashtirishning yakuniy modeli, qurilish ishlari qachon boshlanishi va qachon yakunlanishi haqida ham rasmiy ma’lumot berilmagan.

Shu sababli 5 mlrd dollarlik qiymat va yiliga qariyb 20 mlrd kub metr gaz o‘tkazish quvvati hozircha tashabbuskorlarning dastlabki hisob-kitoblari hisoblanadi. Loyihaning amalda ro‘yobga chiqishi esa davlatlar o‘rtasidagi kelishuvlar, moliyalashtirish manbalari va texnik rejalarga bog‘liq bo‘ladi.