Dunyodagi eng uzoq masofaga uchadigan ballistik raketalar

Ballistik raketalar rivoji davlatlarning strategik harbiy qudratini belgilovchi asosiy ko‘rsatkichlardan biri bo‘lib qolmoqda. Parvoz masofasi, tashuvchi turi hamda raketaning raketaga qarshi mudofaa (PRO) tizimlarini yengib o‘tish qobiliyati mamlakatning real strategik salohiyatini aniqlaydi. 

Quyida ochiq manbalar va ekspert baholariga tayangan holda dunyodagi eng uzoq masofaga uchuvchi 10 ta raketa sharhi keltiriladi.

RS-28 “Sarmat” (Rossiya)

– Turi: qit’alararo ballistik raketa (ICBM)

– Parvoz masofasi: taxminan 18 000 km — dunyodagi eng uzoq masofali raketalardan biri.

– Jangovar kallaklar: bir nechta ajraluvchi jangovar bloklar (MRV/MIRV).

– Xususiyatlari: PRO tizimlarini chetlab o‘tish uchun nostandart trayektoriyalar bo‘ylab ucha oladi; Sovet davridagi “Voevoda” majmuasini almashtirmoqda; Rossiyaning yer usti strategik tiyib turish tizimidagi hal qiluvchi unsur hisoblanadi.

Hwasong-17 (KXDR)

– Turi: qit’alararo ballistik raketa

Baholangan parvoz masofasi: ~15 000 km gacha.

– Xususiyatlari: KXDR arsenalidagi eng yirik raketa; texnik ko‘rsatkichlari rasmiy tasdiqlanmagan va bilvosita ma’lumotlar asosida baholanadi; dastur tahlilchilar orasida bahsli bo‘lib qolmoqda.

DF-41 (Xitoy)

– Turi: zamonaviy qattiq yoqilg‘ili qit’alararo ballistik raketa (ICBM)

– Parvoz masofasi: 12 000–15 000 km.

– Xususiyatlari: shaxtalarda, mobil uchirish qurilmalarida va hatto temiryo‘l platformalarida joylashtirilishi mumkin; Xitoy strategik tiyib turish tizimining asosiy tarkibiy qismi sifatida ko‘riladi; bir nechta jangovar bloklarni olib yurish imkoniyatiga ega.

Minuteman III (AQSh)

– Turi: qattiq yoqilg‘iga asoslangan qit’alararo ballistik raketa

– Parvoz masofasi: taxminan 13 000 km.

– Xususiyatlari: AQSh yadroviy triadasidagi asosiy yer usti ICBM; 1970-yillardan buyon xizmatda, muntazam modernizatsiya qilinib, jangovar tayyorgarligini saqlab kelmoqda.

Trident II D5 (AQSh / Buyuk Britaniya)

– Turi: suvosti kemalaridan uchiriladigan ballistik raketa (SLBM)

– Parvoz masofasi: ~11 300 km (konfiguratsiya va yuklamaga bog‘liq).

– Xususiyatlari: AQShning Ohio sinfidagi va Buyuk Britaniyaning Vanguard sinfidagi atom suvosti kemalarida qo‘llaniladi; dunyodagi eng ishonchli dengiz bazasidagi ballistik raketalardan biri hisoblanadi.

M51 (Fransiya)

– Turi: dengiz bazasidagi ballistik raketa (SLBM)

– Baholangan parvoz masofasi: ~10 000 km gacha.

– Xususiyatlari: Fransiyaning Triomphant sinfidagi atom suvosti kemalariga joylashtirilgan; M51.1 dan M51.3 gacha bo‘lgan bosqichlarda muntazam modernizatsiya qilinib, Fransiyaning mustaqil yadroviy salohiyatini mustahkamlab kelmoqda.

Agni-V (Hindiston)

– Turi: uzoq masofali qattiq yoqilg‘ili ballistik raketa

– Rasmiy parvoz masofasi: 5 000 km dan ortiq.

– Ekspertlar bahosiga ko‘ra maksimal masofa: ~7 000–8 000 km.

– Xususiyatlari: Hindistonning strategik imkoniyatlarini, ayniqsa Osiyo-Tinch okeani mintaqasida, sezilarli darajada kuchaytirdi; avtomobil asosidagi mobil uchirish qurilmasiga (TEL) ega.

Jericho III (Isroil)

– Turi: ballistik raketa (taxminan ICBM toifasi)

– Baholangan parvoz masofasi: ~4 800–6 500 km (turli manbalarga ko‘ra).

– Xususiyatlari: nihoyatda yopiq dastur — rasmiy ma’lumotlar mavjud emas; ko‘rsatkichlar razvedka va tahlilchilar baholariga asoslangan.

Shaheen-III (Pokiston)

– Turi: o‘rta masofali ballistik raketa (MRBM)

– Parvoz masofasi: ~2 750 km.

– Xususiyatlari: Hind yarimorolining katta qismini nishonga olish imkonini beradi; mintaqaviy strategik muvozanatda muhim o‘rin tutadi.

“Xaybar” (Eron)

Turi: qattiq yoqilg‘ili o‘rta masofali ballistik raketa

– E’lon qilingan parvoz masofasi: ~2 000 km gacha.

– Xususiyatlari: og‘irligi ~1,5 tonnagacha bo‘lgan jangovar kallakni olib yurishi mumkin. Eronning strategik salohiyati tarkibida faol qo‘llaniladi.