Nega erkaklarning maoshi ayollarnikidan ko‘ra yuqoriroq bo‘ladi?

Iqtisodchilar kollej bitiruvchilari o‘rtasida erkaklar va ayollar maoshi nega farq qilishini o‘rganib chiqdi. Tadqiqot davomida Rossiyada o‘rta maxsus ta’limni tugatgan qariyb 600 ming bitiruvchining ish faoliyati tahlil qilingan. Natijalarga ko‘ra, ish boshlagan paytdayoq erkaklar va ayollar o‘rtasida sezilarli maosh farqi bo‘lgan. Hatto vaqt o‘tishi bilan bu farq yanada oshib borgan. Xo‘sh, erkaklar va ayollar maoshi orasidagi farq qanchalik katta?

Tadqiqot qanday o‘tkazildi?

Tadqiqot Rossiyada 2022-yilda kollejni tugatgan 18–25 yoshdagi bitiruvchilar ma’lumotlari asosida o‘tkazilgan. Olimlar malakali ishchilar, xizmatchilar va o‘rta maxsus mutaxassislarni tayyorlaydigan kollej bitiruvchilarini o‘rgangan. Bitiruvdan yarim yil o‘tib rasmiy mehnat shartnomasi bilan ishga kirganlar tahlil qilingan.

Umuman olganda, tadqiqotga 633 ming nafar bitiruvchi kiritilgan. Ularning 222 ming nafari rasmiy ravishda ishga joylashgani aniqlangan. Shuningdek, olimlar 2022-yil bitiruvchilarini 2019-yil bitiruvchilari bilan ham solishtirib ko‘rgan. Tadqiqot Rossiya Oliy iqtisodiyot maktabi (VShE) iqtisodchilari tomonidan o‘tkazilgan va natijalari “Вопросы образования” jurnalida e’lon qilingan.

Maoshdagi farq qanchalik katta?

Tadqiqot natijalariga ko‘ra, ish boshlagan paytdayoq erkaklar ayollarga qaraganda o‘rtacha 23 foiz ko‘proq maosh oladi. Oradan uch yil o‘tgach esa bu farq deyarli ikki baravar oshadi.

O‘rta maxsus mutaxassislar orasida ham erkaklar ayollarga qaraganda ko‘proq daromad oladi. Yo‘nalishga qarab erkaklar 12–21 foizgacha ko‘proq maosh olishi mumkin. Ba’zi sohalarda farq yanada katta. Masalan, foydali qazilmalar qazib olish sohasida erkaklar ayollarga qaraganda oyiga o‘rtacha 10 ming rubl ko‘proq maosh oladi.

Mutaxassislik tanlovi ham katta rol o‘ynaydi

Olimlarning aytishicha, bunday farqning asosiy sabablaridan biri — yigitlar va qizlar turli mutaxassisliklarni tanlashi. Kollejlarda o‘qish yo‘nalishlari ham ko‘pincha gender bo‘yicha ajralib ketadi. Masalan, malakali ishchilar orasida erkaklarning qariyb 70 foizi texnik yo‘nalishda o‘qigan. Ayollarda esa bu ko‘rsatkich atigi 18 foizni tashkil qiladi. Qizlar ko‘proq jamiyatshunoslik, tibbiyot va pedagogika yo‘nalishlarini tanlaydi. Bu yo‘nalishlarni mos ravishda 34 foiz, 24 foiz va 14 foiz qizlar tanlagan. Yigitlar esa bu sohalarni ancha kam tanlaydi — 15,5 foiz, 5,5 foiz va atigi 0,8 foiz.

Texnik ma’lumotga ega erkaklar ko‘pincha sanoat, qurilish va energetika sohalarida ishlaydi. Ayollar esa, hatto boshqa mutaxassislikni tugatgan bo‘lsa ham, ko‘pincha savdo yoki xizmat ko‘rsatish sohasiga kiradi. Bu sohalarga ishga kirish osonroq bo‘lsa-da, maosh odatda pastroq bo‘ladi.

Maosh farqini kamaytirish uchun nima qilish kerak?

Mutaxassislarning aytishicha, kasb tanlashda insonning qiziqishi bilan birga jamiyatdagi qarashlar ham katta rol o‘ynaydi. So‘nggi yillarda texnik kasblarga talab oshgani uchun erkaklar bu sohalarda ko‘proq ishlaydi. Shunga qaramay, ayollar ko‘pincha o‘z malakasiga mos yoki undan ham yuqori lavozimlarda ishlaydi. Masalan, o‘rta maxsus mutaxassislar orasida bitiruvchi qizlarning uchdan bir qismi rahbar yoki yuqori darajadagi mutaxassis sifatida faoliyat yuritadi. Bu esa maoshdagi farq faqat malaka bilan bog‘liq emasligini ko‘rsatadi.

Tadqiqot mualliflari bu farqni kamaytirish uchun qizlarning turli yo‘nalishlarni tanlash imkoniyatini kengaytirish kerakligini aytadi. Ayniqsa, ularni yaxshi maosh beriladigan texnik va sanoat kasblariga jalb qilish muhim. Bundan tashqari, o‘qishni tugatgandan keyin ishga kirish jarayonini ham yaxshilash zarur.

Olimlar bu natijalar bitiruvchilarning faqat birinchi ish joyiga tegishli ekanini ta’kidladi. Ya’ni bu ish faoliyatining boshlanishidagi vaziyatni ko‘rsatadi. Umuman olganda esa, so‘nggi 10–15 yil ichida iqtisodiyotda erkaklar va ayollar o‘rtasidagi maosh farqi asta-sekin kamayib borayotgani ham qayd etilgan.