Markaziy Osiyo yirik “o‘yinchilar” e’tibor markazida
Rossiya va Xitoy pozitsiyalarining mustahkamlanishi fonida G‘arb mintaqaning Moskva bilan yaqinlashuvini cheklashga urinmoqda, biroq uning sa’y-harakatlari hozircha sezilarli natija bermayapti.
2 daqiqa o‘qiladi
Markaziy Osiyo uzoq vaqtdan beri xalqaro munosabatlarning chekkasida qolayotgandi. Biroq so‘nggi yillardagi voqealar, jumladan, AQShning Afg‘onistonni tark etishi va Rossiyaning maxsus harbiy amaliyoti mintaqa haqidagi tasavvurni tubdan o‘zgartirmoqda.
G‘arbning omadsiz strategiyasi
IMEMO RAS eksperti Stanislav Pritchinga ko‘ra, 1990-yillarda mintaqadagi asosiy qiziqish tabiiy resurslarga, ayniqsa Qozog‘istonga qaratiladi. Keyinchalik Afg‘onistonda aksilterror operatsiyasi boshlanishi bilan mintaqa G‘arbning geosiyosiy manfaatlarini amalga oshirish maydoniga aylanadi. Biroq, bu aralashuvlar mintaqaning iqtisodiy rivojlanishiga yoki xavfsizligini mustahkamlashga yordam bermaydi. AQShning 2021-yilda Afg‘onistondan olib chiqib ketilishi G‘arbning Markaziy Osiyodagi strategiyasi muvaffaqiyatsizlikka uchraganini ko‘rsatdi.
Markaziy Osiyo va Rossiya
2022-yil fevralidan keyin Markaziy Osiyo Rossiya uchun asosiy manzilga aylandi. G‘arb bozorlari va xalqaro munosabatlarning yopilishi Moskvani an’anaviy hamkorlari tomon yo‘naltirishga majbur qildi. Ayni paytda mintaqadagi har bir davlatda energetika, infratuzilma va logistika bilan bog‘liq yirik loyihalar amalga oshirilmoqda . Energiya ta’minotini ta’minlaydigan infratuzilmaning aksariyati sovet davrida qurilgan va asta-sekin yaroqsiz holga keladi. Shu bilan birga, mamlakatlarning iqtisodiy o‘sishi energiyaga katta sarmoya kiritishni talab qiladi. Ilg‘or texnologiyalar va tajribaga ega Rossiya mintaqaning energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilishga sarmoya kiritishga tayyor kam sonli hamkorlardan biri bo‘lib qolmoqda . Bu energetikani Rossiya va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi hamkorlikning asosiy sohasiga aylantiradi.
Investitsiya yoki kredit?
Pekinning Markaziy Osiyodagi mavqei ham mustahkamlanmoqda. Five Plus One formati kabi mexanizmlar orqali Xitoy doimiy hamkorlik tuzilmalarini yaratmoqda. Biroq, Xitoy siyosati pragmatik hisoblanadi. Katta miqdordagi moliyalashtirishga qaramay, "investitsiyalar" deb ataladigan narsalarning aksariyati mintaqa davlatlarining tashqi qarzlarini oshiradigan kreditlardir.
Markaziy Osiyo katta o‘zgarishlar yoqasida
Rossiya va Xitoy pozitsiyalarining mustahkamlanishi fonida G‘arb mintaqaning Moskva bilan yaqinlashuvini cheklashga urinmoqda, biroq uning sa’y-harakatlari hozircha sezilarli natija bermayapti. Markaziy Osiyo katta o‘zgarishlar yoqasida. Mintaqaning geosiyosiy ahamiyati ortib bormoqda, bu esa uning davlatlari uchun yangi imkoniyatlar ochmoqda. Biroq bu imkoniyatlarni ro‘yobga chiqarish uchun mutanosib siyosat yuritish, iqtisodiy aloqalarni diversifikatsiya qilish va tashqi majburiyatlarni samarali boshqarish kerak.
