O‘zbekiston qishki mavsumga tayyormi? Gaz ta’minoti masalasi qanday hal qilinmoqda?

O‘zbekistonda 2026–2027-yilgi kuz-qish mavsumiga tayyorgarlik ishlari amalga oshirilmoqda. Hukumat va energetika sohasi oldida esa muhim vazifa turibdi – sovuq kunlarda aholi, ijtimoiy obyektlar va iqtisodiyot uchun yetarli miqdorda energiya resurslarini ta’minlash. Bu vazifa gaz qazib olishning kamayib borayotgani sharoitida amalga oshirilmoqda. Ichki ishlab chiqarishdagi pasayish esa mamlakatning tashqi manbalardan gaz xarid qilish ehtiyojini oshirmoqda.

Gaz qazib olish kamaymoqda

2026-yilning yanvar–iyul oylarida O‘zbekistonda 21,6 milliard kub metr tabiiy gaz qazib olindi. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan qariyb 15 foizga kam. Farq taxminan 3,8 milliard kub metrni tashkil etadi. Iyul oyida gaz ishlab chiqarish iyun oyidagi pasayishdan keyin qayta tiklandi: qazib olish bir oyda 32 foizga oshib, 3,3 milliard kubometrni tashkil etdi. Biroq o‘tgan yilning iyul oyiga nisbatan ko‘rsatkich hali ham 7,9 foizga past bo‘lib qolmoqda. Ichki qazib olishdagi pasayishning asosiy sabablaridan biri eski konlarning imkoniyatlari qisqarib borayotgani bilan bog‘liq. Sho‘rtan, Buxoro-Xiva va Qashqadaryo hududlaridagi qator konlarda o‘zlashtirish darajasi yuqori. Bu vaziyat O‘zbekiston uchun yangi quduqlarni ishga tushirish va mavjud konlardan olinayotgan gaz hajmini maksimal darajada saqlab qolishni muhim vazifaga aylantirmoqda.

15-sentyabr kuni “O‘zbekneftgaz”da kuz-qish mavsumiga tayyorgarlikning 30 kunlik yakuniy bosqichi boshlangan.

Kompaniya oldiga konlar va quduqlar faoliyatini qat’iy nazorat qilish, qazib olish ko‘rsatkichlari bo‘yicha mas’ullarga KPI joriy etish, yangi quduqlarni tezroq ishga tushirish, xorijiy hamkorlar bilan burg‘ilash ishlarini jadallashtirish kabi vazifalar qo‘yilgan.

Importning ahamiyati ortmoqda

O‘zbekiston 2023-yildan boshlab tabiiy gaz bo‘yicha sof importchi davlatga aylandi. Ya’ni mamlakatning ichki ehtiyoji mavjud ishlab chiqarish hajmidan yuqori bo‘lib, qo‘shimcha gaz tashqi manbalardan xarid qilinmoqda.

Rossiyaning Gazprom kompaniyasidan kelayotgan gaz hajmi ham oshgan. 2025-yilda Rossiyadan O‘zbekistonga 6,48 milliard kub metr gaz yetkazib berilgan. Bu 2024-yilga nisbatan 15 foiz ko‘p.

2026-yilda import hajmi yanada oshishi mumkin. Xalqaro energetika agentligi prognozlari O‘zbekistonning Rossiyadan gaz importi 10 milliard kub metrdan oshishi ehtimolini ko‘rsatmoqda.

Gaz O‘zbekistonga Qozog‘iston hududi orqali “Markaziy Osiyo–Markaz” gaz quvurlari tizimining teskari oqimi yordamida yetkazib berilmoqda. Turkmaniston ham O‘zbekistonning gaz ta’minotidagi muhim tashqi manbalardan biri hisoblanadi. Shunday qilib, mamlakatning qishki gaz balansida ichki qazib olish bilan bir qatorda import ham tobora muhim o‘rin egallamoqda.

Qishga tayyorgarlik qanday ketmoqda?

Prezident joriy yilning 6-iyul kuni neft-gaz tarmog‘ining kuz-qish mavsumiga tayyorgarligi yuzasidan hisobotni ko‘rib chiqqan. Tayyorgarlik doirasida infratuzilmani yangilash va ta’mirlashga e’tibor qaratilmoqda.

Rejaga ko‘ra:

·       53,7 kilometr magistral gaz quvurining nuqsonli qismlari almashtiriladi

·       kompressor stansiyalaridagi 77 ta gaz haydash agregati kapital ta’mirlanadi

·       711,9 kilometr gaz tarmog‘i ta’mirlanadi yoki rekonstruksiya qilinadi

·       400 ta gaz taqsimlash punkti ta’mirlanadi yoki rekonstruksiya qilinadi;

·       881 ta mahalladagi 220 ming xonadonning gaz taqsimlash tizimi uch bosqichlidan ikki bosqichliga o‘tkaziladi.

Ikki bosqichli tizimga o‘tishdan ko‘zlangan maqsadlardan biri tarmoqlardagi yo‘qotishlarni kamaytirishdir.

Sovuq kunlarda kimga ustuvorlik beriladi?

Qish mavsumida gaz ta’minotida aholi va ijtimoiy soha obyektlariga ustuvorlik berilishi rejalashtirilgan. Maktablar, shifoxonalar va boshqa ijtimoiy obyektlarning uzluksiz ishlashi muhim yo‘nalishlardan biri bo‘ladi. Agar havo harorati keskin pasaysa, yirik sanoat iste’molchilari hamda avtomobillarga gaz to‘ldirish shoxobchalariga vaqtinchalik cheklovlar qo‘yilishi mumkin. Bunday choralar gazni birinchi navbatda aholining kundalik ehtiyojlariga yo‘naltirish imkonini beradi.

Ko‘mir va suyultirilgan gaz zaxiralari

Gaz ta’minotidagi bosimni kamaytirish uchun boshqa energiya manbalaridan ham foydalaniladi. Kuz-qish mavsumida aholiga va ijtimoiy obyektlarga 325,7 ming tonna suyultirilgan gaz yetkazib berish rejalashtirilgan. Shuningdek, issiqlik elektr stansiyalari uchun 4,16 million tonna ko‘mir zaxirasi shakllantirilishi belgilangan. Dekabr–yanvar oylarida foydalanish uchun 120 ming tonna benzin zaxirasi ham rejalashtirilgan. Bu zaxiralar energiya tizimiga tushadigan yuklamani kamaytirish va sovuq kunlarda yoqilg‘i ta’minotini barqarorlashtirishga xizmat qilishi kutilmoqda.

Suyultirilgan gaz bozori o‘zgaradi

Suyultirilgan gaz bozorida ham yangi tartib joriy qilinmoqda. 12-sentyabrda qabul qilingan prezident qarori bilan sohani bosqichma-bosqich erkinlashtirish jarayoni boshlandi.

1-noyabrdan yangi tizim ishga tushirilishi rejalashtirilgan. Unga ko‘ra, “O‘zbekneftgaz” va Lukoil tomonidan ishlab chiqariladigan gazning bir qismi tovar-xomashyo birjasiga chiqariladi. Shuningdek, LPG-Trade operatori tashkil etiladi.

Andijon viloyatida esa 1-oktyabrdan boshlab xususiy kompaniyalarga suyultirilgan gazni erkin narxlarda sotishga ruxsat berilishi belgilangan.

2026-yil davomida aholi va ijtimoiy obyektlar uchun 604,8 ming tonna suyultirilgan gaz yetkazib berish rejalashtirilgan. Bu o‘zgarishlar kelgusida suyultirilgan gaz bozorida narx shakllanishi va savdo mexanizmlariga ta’sir qilishi mumkin.

Toshkentda issiqlik tarmoqlari ham qishga tayyorlanmoqda

Qishga tayyorgarlik faqat gaz tarmoqlari bilan cheklanmaydi. Toshkentda sentyabr–oktabr oylarida issiqlik tarmoqlarini ta’mirlash ishlari olib borilmoqda. Shu sababli ayrim hududlarda issiq suv ta’minoti besh kungacha vaqtincha to‘xtatilmoqda. Bunday ta’mirlashlar qish mavsumida issiqlik ta’minotida avariyalar yuzaga kelishining oldini olish va mavjud tarmoqlarni mavsumga tayyorlashga qaratilgan.

Qishki barqarorlik nimaga bog‘liq?

O‘zbekiston bu yilgi kuz-qish mavsumiga bir vaqtning o‘zida bir nechta yo‘nalishda tayyorgarlik ko‘rmoqda. Gaz quvurlari va taqsimlash punktlari ta’mirlanmoqda, yangi quduqlarni ishga tushirish rejalashtirilgan, gaz importi oshirilgan. Biroq tizim oldidagi asosiy masalalardan biri saqlanib qolmoqda, bu – ichki qazib olishning pasayishi va tashqi importga bog‘liqlikning oshishi. Bundan tashqari, qishki ta’minot import qilinadigan gaz hajmi hamda tashqi yetkazib berishning barqarorligiga ham bog‘liq ekanini unutmaslik kerak.