JSST maktab oʻquvchilariga boʻlgan yuklamalarning ortib borayotganidan xavotirda

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) o‘quvchilarning ortib borayotgan akademik yuklamalari haqida ogohlantirmoqda. So‘nggi tadqiqotlarga ko‘ra, maktabdagi yuklamalar o‘quvchilarning, ayniqsa katta yoshdagi va kam ta’minlangan oilalar farzandlarining salomatligi va psixologik holatiga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatmoqda. JSST mutaxassislari ta’lim tizimida o‘quvchilarning o‘ziga xos ehtiyojlarini hisobga olib, akademik yuklamani kamaytirish va oila tomonidan kuchli qo‘llab-quvvatlash siyosatini kuchaytirishni tavsiya qilmoqda.

Tadqiqot ma’lumotlari

Tadqiqotda Yevropa, Markaziy Osiyo va Kanadadagi 44 mamlakatdan 11 yoshdan 15 yoshgacha bo‘lgan 280 ming maktab o‘quvchisi ishtirok etdi. Natijalarga ko‘ra, faqatgina 67% bolalar oiladan kuchli qo‘llab-quvvatlashni his qilishmoqda. 2018-yilga nisbatan bu ko‘rsatkich 6% ga kamaygan.

O‘sib borayotgan yuklamalar va uning ta’siri

Maktabdagi yuklama keskin oshgan, ayniqsa qizlar uchun. Bu holat millionlab o‘smirlarning, ayniqsa katta yoshdagi va kam ta’minlangan oila farzandlarining ruhiy va jismoniy salomatligiga salbiy ta’sir qilmoqda, deb hisoblashmoqda ekspertlar.

Mutasaddilar aniqlangan muammolarni hal qilish uchun hamkorlikda harakat qilish zarurligini ta’kidlab, oilaga qaratilgan siyosatni kuchaytirish va iqtisodiy qo‘llab-quvvatlashni tavsiya qilishdi.

Bosimni kamaytirish va qo‘llab-quvvatlash choralari

Ekspertlar akademik bosimni kamaytirish, stress darajasining oshishiga qarshi kurashish uchun tizimli yondashuvlarni joriy qilish, uy vazifalarini bajarishda muvozanatli siyosat yuritish, ta’lim olish ko‘nikmalarini rivojlantirishda qo‘llab-quvvatlash, darsdan tashqari tadbirlarga, ruhiy sog‘liq resurslariga va tibbiy xizmatlarga teng kirish imkoniyatini ta’minlash zarurligini ta’kidlashdi.

Nima sababdan maktab o‘quvchilariga yuklamalar ortib bormoqda?

Maktab o‘quvchilariga yuklamalarning ortib borishi bir necha omillar bilan bog‘liq:

Ta'lim dasturlarining murakkablashuvi: Zamonaviy ta'lim dasturlari ko‘proq mavzularni qamrab olmoqda, bu esa o‘quvchilarga yuqori akademik talablar qo‘yilayotganini anglatadi. Natijada, o‘quvchilar ko‘p vaqtini dars tayyorlash va qo‘shimcha topshiriqlar bajarishga sarflashga majbur bo‘lishmoqda.

Raqobat muhitining kuchayishi: Oliy o‘quv yurtlariga kirish va kelajakda yaxshi ish topish uchun o‘quvchilar qattiq raqobatga duch kelishmoqda. Bu bosim maktabdan boshlab ularga qo‘yiladigan talablarni oshiradi va natijada ko‘proq o‘qish va tayyorgarlik qilish zarurati tug‘iladi.

Baholash sistemasidagi bosimlar: Ko‘plab mamlakatlarda o‘quvchilarning bilim darajasi muntazam ravishda nazorat qilinadi, bunda testlar va baholash tizimlari ko‘paygan. Bu esa ularning muntazam tayyorgarlik ko‘rishlarini talab qiladi.

Oilalar va jamiyatning yuqori kutilmalari: Oilalar va jamiyat bolalarning muvaffaqiyatga erishishini juda ko‘p talab qilmoqda. O‘quvchilarning akademik natijalari ularning muvaffaqiyatli kelajagining kafolati sifatida qabul qilinayotgani bois, bolalarga ko‘p bosim o‘tkaziladi.

Qo‘shimcha darslar va to‘garaklar: Maktabdan tashqari qo‘shimcha ta'lim kurslari, to‘garaklar va tayyorgarlik darslari ham o‘quvchilarning yukini oshiradi. Ular nafaqat akademik, balki sport yoki san'at sohasida ham yuqori talablarni bajarishga harakat qilishadi.

Texnologik taraqqiyot va tezkor ma'lumot almashtish: Bugungi tezkor ma'lumotlar oqimi va texnologiyalar rivojlanishi natijasida o‘quvchilarga ko‘proq ma'lumot yetkazilmoqda. Bu ularga ko‘proq o‘rganishni talab qilib, vaqt yetishmovchiligini keltirib chiqaradi.

Yuklamalar ortib borishining salbiy tomonlari

Maktab o‘quvchilariga yuklamalarning ortib borishi turli salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin:

Ko‘p yuklama o‘quvchilarda stress, xavotir va depressiyani keltirib chiqaradi. Ular bosim ostida o‘qish va yuqori natijalarni ko‘rsatish uchun ko‘proq harakat qilishga majbur bo‘ladi, bu esa ruhiy charchoqni oshiradi.

Uzluksiz o‘qish va uy vazifalari bajarish natijasida o‘quvchilar kamroq dam olishadi va sport yoki ochiq havoda faoliyatlarga vaqt ajratolmaydi. Bu jismoniy salomatlikka, masalan, uyqu yetishmasligi, ko‘z muammolari va bel og‘rig‘iga olib kelishi mumkin.

 O‘quvchilar ko‘p vaqtlarini darslarga va uy vazifalariga bag‘ishlash natijasida oila va do‘stlari bilan vaqt o‘tkazishga kam imkon topadi. Bu esa ijtimoiy aloqalarning susayishiga va o‘zini yolg‘iz his qilishga olib kelishi mumkin.

Yuklama oshgan sari o‘quvchilar maktabga va o‘qishga bo‘lgan qiziqishini yo‘qotishi mumkin. Bu esa ularda ta'limga nisbatan salbiy munosabat shakllanishiga olib keladi, hatto o‘qishni tashlab ketish istagini ham keltirib chiqarishi mumkin.

Ko‘p yuklama va qat'iy jadval o‘quvchilarning ijodiy fikrlashga vaqt ajratish imkoniyatini cheklaydi. Ular yangi g‘oyalar yoki ijodiy faoliyatlar o‘rniga belgilangan vazifalarni bajarishga ko‘proq urg‘u beradi.

 Yuqori talablar va doimiy baholash tizimi o‘quvchilarda o‘ziga bo‘lgan ishonchni kamaytirishi mumkin. Har doim yuqori natijalarni kutish ularni o‘z yutuqlaridan ko‘ngli to‘lmaslik va o‘zini yetarli darajada yaxshi emas deb hisoblashga olib kelishi mumkin.

Bolalik va o‘smirlik davridagi ortiqcha yuklama, kelajakda ish va shaxsiy hayotdagi munosabatlarida ham stressga chidamlilikni kamaytirishi va umumiy salomatligiga salbiy ta’sir qilishi mumkin.