Global isish tufayli Antarktidada yashil hududlar shiddat bilan ko‘payib bormoqda

So‘nggi qirq yil ichida Antarktida yarim orolida yashil hudud o‘n baravar ko‘paygani haqida yangi tadqiqot e’lon qilindi.

Sun’iy yo‘ldoshdan foydalanilgan

Ekseter va Xertfordshir universitetlari hamda Britaniya Antarktika tadqiqotlari tomonidan olib borilgan bu tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, Antarktida yarimoroli, boshqa qutbiy hududlar singari, global o‘rtacha ko‘rsatkichdan tezroq isib bormoqda va Antarktikada ekstremal issiqlik hodisalari tobora ko‘proq kuzatilmoqda.

Tadqiqot sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlaridan foydalanib, yarim orolda iqlim o‘zgarishiga javoban qancha o‘simlik o‘sganligini baholagan. Nature Geoscience jurnalida chop etilgan tadqiqotga ko‘ra, 2016-2021 yillarda ushbu ko‘kalamzorlik tendensiyasi avvalgi davrga (1986-2021) nisbatan 30 foizdan ko‘proq tezlashgan va bu davrda yiliga 400 000 kvadrat metrga oshgan. 1986-yilda yarim orolda o‘simlik qoplami bir kvadrat kilometrdan kam bo‘lgan bo‘lsa, 2021-yilda bu ko‘rsatkich qariyb 12 kvadrat kilometrga yetgan.

Eski va yangi tadqiqotda o‘sish sur’ati

Antarktidani qoplaydigan o‘simliklar asosan moxlardir. Oldingi tadqiqotda yarim orolda moxlar bilan qoplangan ekotizimlardan olingan yadro namunalarini o‘rganib, o‘simliklarning o‘sish sur’ati so‘nggi o‘n yilliklarda keskin oshgani aniqlangan edi. Bu yangi tadqiqot sun’iy yo‘ldosh tasvirlari orqali keng ko‘lamli ko‘kalamzorlik jarayoni davom etayotganini tasdiqlaydi.

Ko‘kalamzorlik yanada ortish ehtimoli bor

Xertfordshir universitetidan doktor Olly Bartlettga ko‘ra, bu ekotizimlar mustahkamlanib borishi va global isishda davom etishi bilan ko‘kalamzorlik jarayonining yanada ortish ehtimoli bor. Antarktidadagi tuproq asosan juda kam yoki yo‘q, ammo o‘simliklarning ko‘payishi organik moddalarning to‘planishiga olib keladi va bu tuproq shakllanishini osonlashtiradi. Bu jarayon esa boshqa o‘simliklarning o‘sishi uchun yo‘l ochishi mumkin.

Moxlar keng tarqalayotgani nimani bildiradi?

Ekseter universitetidan doktor Tomas Roland so‘zlariga ko‘ra, Antarktida yarim orolidagi o‘simliklar, asosan moxlar, yer yuzidagi eng og‘ir sharoitlarda o‘sadi. Hududning deyarli hammasi qor, muz va toshlar bilan qoplangan, lekin juda kichik qismi o‘simliklar bilan qoplangan, bu o‘sha kichik qism sezilarli darajada oshganini ko‘rsatadi. Bu holat izolyatsiyalangan va “yovvoyi” hudud ham antropogen iqlim o‘zgarishlariga duchor bo‘layotganini ko‘rsatadi. Tadqiqotchilar hozirda muzdan xoli bo‘lgan hududlarda o‘simliklarning qanday paydo bo‘layotganini va kelajakda bu jarayon qanday davom etishini o‘rganmoqda.