Internet-tadbirkorlar va blogerlar faoliyatini nazorat qilish boʻyicha xalqaro tajribani oʻrganilmoqda

Oʻzbekiston Respublikasi Soliq qoʻmitasi delegatsiyasi blogerlar va internet tarmogʻi orqali faoliyat yurituvchi boshqa shaxslar daromadlari ustidan soliq nazoratini tashkil etish amaliyotini oʻrganish maqsadida Rossiya Federatsiyasiga ishchi tashrifni amalga oshirdi. Taʼkidlash joizki, joriy yilda blogerlarning reklama faoliyatidan oladigan daromadlari rasman mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YAIM) tarkibiga kiritilgan boʻlib, mazkur bozor hajmi qariyb 62 million AQSH dollariga baholanmoqda.

Soliq qoʻmitasi matbuot xizmati xabariga koʻra, Moskva shahrida boʻlib oʻtgan uchrashuvlarda Oʻzbekiston delegatsiyasi Rossiya Federal soliq xizmati mutaxassislari bilan tajriba almashgan. Muzokaralar davomida asosiy eʼtibor raqamli iqtisodiyot vakillari daromadlarini soliqqa tortish mexanizmlariga qaratildi.

Shu bilan birga, tomonlar soliq idoralari brendini ommalashtirish, faoliyat shaffofligini oshirish hamda fuqarolarning ishonchini mustahkamlash maqsadida media hamjamiyati bilan samarali hamkorlikni yoʻlga qoʻyish masalalarini koʻrib chiqdilar. Rossiya tomoni oʻz amaliyotidagi xizmat koʻrsatishga yoʻnaltirilgan yondashuvlar — soliq toʻlovchilar uchun qulay masofaviy xizmatlar yaratish hamda mavjud byurokratik tartib-taomillarni soddalashtirish tajribasi boʻyicha taqdimot oʻtkazdi. Soliq qoʻmitasining qayd etishicha, mazkur ilgʻor yechimlar kelgusida Oʻzbekiston soliq organlari faoliyatiga tatbiq etilishi koʻrib chiqiladi.

Yangi xizmat turlarining YaIM tarkibidagi ulushi

2025-yildan boshlab Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatish sohasidagi bir qator yangi faoliyat turlari rasmiy statistika hisobotlariga kiritilib, YaIM tarkibida aks ettirilmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi direktori Behzod Hamroyev 17-noyabr kuni boʻlib oʻtgan matbuot anjumanida ushbu jarayon haqida aytib o‘tgan edi.

Agentlik rahbarining taʼkidlashicha, xizmatlar sohasini reyestrga olish murakkab metodologik yondashuvni talab etadi hamda bu jarayonda rasmiy va norasmiy sektorlar oʻrtasidagi tafovutni qatʼiy inobatga olish zarur.

"Hozirgi kunda kuryerlik, keytering, jamoat ovqatlanishini tashkil etish, yuridik va advokatlik xizmatlari, kargo va yuk tashish, shuningdek, turli vositachilik xizmatlari kabi yangi yoʻnalishlar qoʻshilmoqda. Ularni hisobga olishdagi qiyinchilik shundaki, mazkur xizmatlar oʻtgan yillarda asosan norasmiy, kuzatilmaydigan sektor tarkibida boʻlgan. Endilikda bu sohalar toʻliq qamrab olinayotganda, ularning oʻtgan davrlardagi hisobi bilan farqi alohida eʼtiborga olinmoqda", — deb taʼkidladi u.

Bozor xizmatlari hajmining iqtisodiy taqsimoti

Statistik qayta hisob-kitoblar natijasida mamlakatda koʻrsatilgan bozor xizmatlarining umumiy hajmiga qoʻshimcha ravishda jami 10,2 trillion soʻm kiritilgan. Ularning tarmoqlar boʻyicha taqsimoti quyidagicha:

•  Kuryerlik va yetkazib berish xizmatlari — 3,75 trln soʻm;
• Keytering xizmatlari — 2,023 trln soʻm;
• Yuridik xizmatlar (yakka tartibdagi advokatlar) — 1,421 trln soʻm;
•  Motorollerlarda yuk yetkazib berish — 1,344 trln soʻm;
•  Avtomobil bozorlaridagi vositachilik xizmatlari — 795,4 mlrd soʻm (taxminan 65 mln dollar);
• Blogerlarning reklama faoliyati — 760,2 mlrd soʻm (qariyb 62 mln dollar);
•  Xususiy notariuslar faoliyati — 136 mlrd soʻm.

Sohalar boʻyicha metodologik izohlar

Kuryerlik va motorollerlarda yuk tashish: Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, kuryerlik xizmatlari pochta joʻnatmalari va kichik hajmdagi (oziq-ovqat hamda nooziq-ovqat) posilkalarni yetkazib berishni oʻz ichiga oladi. Oʻzini oʻzi band qilgan fuqarolar reyestrida bu tur "buyurtma asosida tovarlarni yetkazib berish (yuk tashishdan tashqari)" deb tasniflangan. Motorollerlarda yuk tashish deganda esa 1500 kilogrammgacha boʻlgan bortli mini-yuk mashinalari va kichik tonnajli, shu jumladan, elektr transport vositalari tushuniladi. Bu yoʻnalishdagi statistik maʼlumotlar fuqarolarning motoroller xarid qilish uchun tijorat banklaridan olgan kreditlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bazasi asosida yigʻilgan.

Blogerlar va vositachilar: Blogerlar bozorini (62 mln dollar) hisoblashda Soliq qoʻmitasining oʻzini oʻzi band qilganlar reyestrida rasman roʻyxatdan oʻtgan shaxslar maʼlumotlaridan foydalanilgan. Biroq, maxsus yuridik agentliklar orqali shartnoma tuzuvchi yirik inflyuyenserlar bu raqamga kiritilmagan. Demak, sohaning amaldagi real bozori rasmiy koʻrsatkichdan ancha yirik ekanligi xulosa qilinadi. Shuningdek, avtomobil bozorlarida transport sotishda vositachilik qilib, oʻrtacha 100 AQSH dollari miqdorida xizmat haqi oluvchi "dilerlar" ham asosan oʻzini oʻzi band qilganlar roʻyxatiga kiritilgan.

Advokatlik xizmatlari: Advokatlar majburiy litsenziya asosida maxsus byurolarda ishlaydi va ularning yagona reyestri mavjud. Tashkilotlarning rasmiy hisobotlari hamda byurolarning haqiqiy daromadlari oʻrtasida muayyan tafovut borligi sababli, bu yoʻnalishdagi statistika aholining yuridik xizmatlarga sarflagan real xarajatlari asosida qayta shakllantirilgan.

Toʻplangan barcha mazkur maʼlumotlar natijasida Oʻzbekistondagi bozor xizmatlarining umumiy hajmi va YAIM koʻrsatkichlari yangi metodologiya asosida qayta hisoblab chiqildi.