Hasharotlar sonining kamayishi koʻchmanchi qushlarga tahdid solmoqda

Bugun, 12-oktyabr – Butunjahon ko'chmanchi qushlar kuni. Tadbirning sanasi oʻziga xos bo'lib, yiliga ikki marta – oktyabr va may oylarida nishonlanadi. Butunjahon ko‘chmanchi qushlar kunining 2024-yilgi kampaniyasi ko‘chmanchi qushlar uchun hasharotlarni asrash muhimligini ta’kidlaydi va bu paydo bo‘layotgan tahdidga qarshi kurashish uchun global choralar ko‘rishga chaqiradi. 

Joriy yilning fevral oyida Samarqand shahrida O‘zbekiston raisligida o‘tkazilgan Yovvoyi hayvonlarning ko‘chib yuruvchi turlarini saqlash to‘g‘risidagi konvensiya (CMS COP14) ishtirokchilarining 14-konferensiyasida hasharotlarning kamayishi va ularning koʻchmanchi qushlar turlariga taʼsiri boʻyicha birinchi turdagi tadqiqot taqdim etildi.

Hashorotlarning ahamiyati

Hisobotga ko'ra, hasharotlar populyatsiyasining kamayishi hasharotlar bilan oziqlanadigan koʻplab koʻchmanchi qushlar populyatsiyasining yoʻqolishiga sabab boʻladi. Hasharotlar nafaqat butun dunyo boʻylab koʻchmanchi qushlarning, balki sichqonlar va baliqlarning ham omon qolishi uchun zarurdir. 

Ularning kamayishi, shuningdek, ekotizim va uning yashash joylarining funksiyalarini oʻzgartirish orqali bilvosita taʼsir koʻrsatishi mumkin, masalan, oʻsimliklarni oʻzgartirish, bu oʻz navbatida yerdagi naslchilik turlarini kamroq qoplaydi yoki mevaxoʻr qushlar uchun hasharotlar bilan changlanadigan mevalarni kamroq taʼminlaydi.

Asosiy natijalar

CMS hisobotining asosiy natijalari quyidagilardan iborat:

Hasharotlar biomassasining kamayishi, koʻpligi va xilma-xilligi koʻchib yuruvchi qush turlariga jiddiy xavf tugʻdiradi, migratsiya va ularning hayot aylanishining boshqa bosqichlarida oziq-ovqat mavjudligini kamaytiradi va CMS tomonidan nazorat qilinadigan koʻplab turlarga xavf tugʻdiradi.

Yerdan foydalanishning o‘zgarishi, iqlim o‘zgarishi va ifloslanish butun dunyo bo‘ylab hasharotlar kamayishining asosiy omili bo‘lib, bu omillar ko‘pincha o‘zaro bog‘liq, bir vaqtning o‘zida ta’sir ko’rsatadi.

Hasharotlar va ular bilan oziqlanadigan koʻchib yuruvchi turlar ekotizimning ishlashi va changlatish kabi muhim ekotizim xizmatlarini taqdim etishi uchun muhimdir.

Hasharotlar kamayib ketishining koʻchib yuruvchi hasharotxoʻr turlarga taʼsirini tushunishda hali ham kamchiliklar mavjud va bir qator turlarning, xususan, qushlar va sichqonlarning holati va populyatsiya tendensiyalari haqida koʻproq maʼlumotga ehtiyoj bor.

Nima qilish kerak?

Hisobotda hasharotlar sonining kamayishini bartaraf etish uchun quyidagilar tavsiya qilinadi:

Koʻchib yuruvchi turlar uchun oziq-ovqat manbalarini saqlash choralarini koʻrish.

Hasharotlarni kuzatish va maʼlumotlar almashish boʻyicha saʼy-harakatlarni kuchaytirish va qo'llab-quvvatlash.

Yashash joylari xilma-xilligi va ulanishni yaxshilash boʻyicha koʻp manfaatdor tomonlarning saʼy-harakatlarida ishtirok etish.

Hasharotlar sonining kamayib borishi oqibatlarini bartaraf etish uchun ustuvor harakatlar boʻyicha koʻrsatmalar ishlab chiqish.