Islandiya 4 kunlik ish haftasiga o‘tdi: Natijalar qanday?

Islandiyada qisqartirilgan ish haftasi (maoshlar o‘zgarishsiz) umummilliy tizim sifatida joriy etilganidan so‘ng, mamlakat iqtisodiyoti ko‘pgina Yevropa davlatlaridan yaxshiroq ko‘rsatkichlarga erishmoqda. Bu haqda 25-oktyabrda e’lon qilingan tadqiqot xulosalarida keltirildi, deb yozmoqda CNN.

Birlamchi natijalar

2020–2022-yillar davomida Islandiyadagi ishchilarning 51 foizi qisqartirilgan ish soatlarini, jumladan, to‘rt kunlik ish haftasini qabul qilgan. Ikkita tadqiqot markazi tomonidan o‘tkazilgan tahlilga ko‘ra, hozirda bu ko‘rsatkich yanada yuqori bo‘lishi mumkin. O‘tgan yili Islandiya iqtisodiy o‘sish sur’atlari bo‘yicha ko‘pgina Yevropa davlatlarini ortda qoldirdi, mamlakatdagi ishsizlik darajasi esa Yevropaning eng past ko‘rsatkichlaridan biri hisoblanadi. Bu haqida Buyuk Britaniyaning Autonomy Instituti va Islandiyaning Barqarorlik va Demokratiya Assotsiatsiyasi (Alda) o‘z hisobotida qayd etdi.

“Ushbu tadqiqot haqiqatda muvaffaqiyatga erishdi deyish mumkin: qisqartirilgan ish soatlari Islandiyada keng tarqaldi va iqtisodiyot bir qator ko‘rsatkichlar bo‘yicha kuchli rivojlanmoqda,” — dedi Alda tadqiqotchisi Gudmundur D. Haraldsson.

Maqsad — ish va shaxsiy hayot muvozanatini saqlash

2015–2019-yillar oralig‘ida Islandiyada davlat sektorida ishlovchi xodimlar haftasiga 35–36 soat ishlash tajribasini sinovdan o‘tkazishdi, bunda ish haqi kamaytirilmadi. Ko‘pgina ishtirokchilar ilgari 40 soat ishlashgan.

Sinovlarda mamlakatning ishchi kuchi tarkibidan 2500 kishi, ya’ni umumiy aholining 1 foizidan ko‘prog‘i qatnashdi. Maqsad ish unumdorligini saqlab qolish yoki oshirish, shuningdek, ish va shaxsiy hayot muvozanatini yaxshilash edi.

Ishchilarga qanday ta’sir ko‘rsatdi?

Tadqiqotchilar ko‘pchilik ish joylarida unumdorlik barqaror qolgani yoki yaxshilangani, ishchilarning farovonlik darajasi esa sezilarli darajada oshganini aniqlashdi. Bu o‘zgarishlar stress darajasi, charchoq, sog‘liq va ish-hayot muvozanati kabi ko‘rsatkichlar orqali o‘lchangan.

Sinovlardan so‘ng, Islandiyada kasaba uyushmalari o‘z a’zolari uchun qisqartirilgan ish soatlari bo‘yicha yangi shartnomalarni muzokaralar orqali kiritdi, bu esa mamlakat bo‘ylab o‘n minglab ishchilar uchun qo‘llanila boshlandi.

Iqtisodiy “jonlanish”

2023-yilda Islandiya iqtisodiyoti 5 foizga o‘sdi, bu ko‘rsatkich boy Yevropa davlatlari orasida faqat Maltadan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. Bu raqam mamlakatning 2006–2015-yillarda o‘rtacha 2 foiz o‘sishiga nisbatan ancha yuqori.

Islandiyaning ishsizlik darajasi iqtisodiy “jonlanish”ning kuchli ko‘rsatkichi sifatida ta’kidlanadi. IMF ma’lumotlariga ko‘ra, o‘tgan yili bu ko‘rsatkich 3,4 foizni tashkil etdi, bu rivojlangan Yevropa mamlakatlari o‘rtacha ko‘rsatkichidan ikki baravar kam. Kelgusi yillarda bu raqam biroz oshib, 3,8 foizga yetishi prognoz qilinmoqda.

Tashqi prognozlar nima deydi?

Biroq Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (IMF) yaqin yillarda Islandiya iqtisodiy o‘sishi sezilarli darajada sekinlashishini prognoz qilmoqda. Agentlikning yozgi prognozlariga ko‘ra, 2024-yilda ichki talabning pasayishi va turizm daromadlarining o‘sishi sekinlashishi kutilmoqda.

Xalqaro maydonda ham sinab ko‘rilmoqda

To‘rt kunlik ish haftasi dunyoning boshqa mamlakatlarida ham sinovdan o‘tkazilmoqda. Jumladan, 2022-yilda AQSh va Irlandiyada joylashgan 33 kompaniya bu tajribani muvaffaqiyatli amalga oshirdi.