Bishkek tartibsizliklari: Arab talabalaridan qirg'iz millatchilarigacha

2024-yil 17-maydan 18-mayga oʻtar kechasi Qirgʻiziston poytaxti Bishkek shahrining Budenniy koʻchasida joylashgan xorijlik talabalar istiqomat qiluvchi xostelda xorijlik va mahalliy aholi oʻrtasida yuz bergan ommaviy mushtlashuv sodir bo'ldi. UShbu mushtlashuv "Bishkek tartibsizliklari" nomi bilan tarixiy sanaga aylandi.

Tartibsizlik nimadan kelib chiqqan?

Tartibsizliklarga sabab qirgʻizistonlik talabalar 13-may kuni Bishkekda Misr va boshqa arab tibbiyot talabalari bilan mushtlashgani bo'lgan. Ijtimoiy tarmoqlarda jangda arablar gʻalaba qozongani borasidagi xabarlar tarqalgach, qirgʻiz millatchilari mamlakatda yashovchi xorijliklarga qarshi ommaviy harakat boshlagan. Ichki ishlar vazirligining taʼkidlashicha, xorijliklar „nomaʼlum shaxslardan yashirinib, jismoniy shikast yetkazish bilan tahdid qilib, jamoat tartibini buzgan“. Holat yuzasidan Qirgʻiziston Respublikasi Jinoyat kodeksining 280-moddasi 2-qismi 1-bandi (bezorilik) bilan jinoiy ish ochilgan. Uch nafar xorijlik hibsga olingan, rasmiylar ularning fuqaroligini oshkor etmagan. 

Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, ayni paytda Qirgʻiziston universitetlarida Hindiston, Pokiston va Bangladeshdan 40 mingdan ortiq talaba tahsil oladi.

Vatandoshlari uchun o'ch olishga shaylangan qirg'iz to'dalari

Dastlab 100 dan ortiq qirgʻizistonliklar „aholini kaltaklagan xorijliklardan oʻch olish uchun“ toʻplanishgan. Qirgʻiz toʻdalari barcha xorijliklarni nishonga olgan boʻlsa-da, shaharda 6000 dan ortiq odam boʻlganligi sababli, eng koʻp nishonga pokistonliklar olingan. Hindistonliklar va bengallarga ham hujumlar boʻlib turgan.

Universitetda boshlangan tartibsizlik butun ko'chalarga tarqagan

Hujumlar dastlab universitetlarda boʻlgan, ammo keyinchalik ular koʻchaga tarqalib ketgan, qirgʻiz toʻdalari oʻgʻil yoki qiz boʻlsin, begona deb hisoblangan har qanday odamga hujum qilishgan. Xorijliklarga uylaridan chiqmaslik, pardani yopib, yashirinish tavsiya etilgan. Bunday ogohlantirishga qirgʻiz toʻdalari hech qanday asossiz xorijliklarni kaltaklayotgani sabab boʻlgan.

To'dalardan tartibsizlikka chorlov

Qirgʻiz toʻdalari shahar boʻylab xorijliklarni qidirib yurishgan. Shahar markazida 18 yoshdan 25 yoshgacha boʻlgan yana 500-700 nafar qirgʻiz yoshlari toʻplangan. Qirgʻiziston ijtimoiy tarmoqlarida tartibsizliklar mahalliy aholini tashqariga chiqib, xorijliklarga hujum qilishga chaqiruvchi xabarlar yuborishgan.

Misrliklardan hind va pokistonlik talabalarga

Ayrim pokistonlik talabalar hujumga uchragan, hind talabalari esa kaltaklangan. Mojaro dastlab misrlik talabalar va qirgʻizistonlik mahalliy aholi oʻrtasida boshlangan boʻlsa, endilikda hind va pokistonliklarni nishonga olish darajasiga koʻtarildi. Toʻdalar pokistonliklar, hindlar va bangladeshliklar boʻlgan universitetlar, ish joylari, uylar va yotoqxonalarni oʻrab olib, ularni kaltaklash uchun sudrab olib chiqishgan. Ular, shuningdek, irqchilik shiorlarini aytib yurishgan. Mahalliy koʻchalar hokimiyat tomonidan yopilgan boʻlsa-da, bu unchalik katta taʼsir koʻrsatmagan.

Muzokaralarda namoyishchilar talabi

Namoyishchilar bilan muzokaralarni Bishkek shahar ichki ishlar boshqarmasi boshligʻi Azamat Toʻqtonaliyev olib borganligi haqida „24.kg“ nashri xabar bergan. Namoyishchilar Qirgʻizistondagi xorijliklar ustidan nazoratni kuchaytirishni va 13-may kuni boʻlib oʻtgan ommaviy mushtlashuv ishtirokchilarini „qonun doirasida toʻliq jazolashni“ talab qilishdi. Uning maʼlumotlariga koʻra, olomon mahalliy vaqt bilan faqat 05:15 atrofida tarqala boshlagan.

"Tartibsizliklarga muhojirlarning soni ortib borayotgani sabab bo'lgan" - izoh

Bishkekdagi tartibsizliklarga 18-may kuni Qirgʻiziston Milliy xavfsizlik davlat qoʻmitasi raisi Qamchibek Tashiyev izoh berdi. Uning aytishicha, bunga Pokiston, Bangladesh, Hindiston, Misr va boshqa davlatlardan kelgan muhojirlar soni ortib borayotganidan mahalliy millatchilarning xavotiri sabab boʻlgan. Tashiyev yigʻilganlarning talablarini qoʻllab-quvvatlab, respublika qonunchiligini buzayotgan xorijliklarga nisbatan Milliy xavfsizlik davlat qoʻmitasi tomonidan olib borilayotgan ishlar haqida gapirdi.

Bishkekdagi tartibsizliklarda 29 kishi jarohatlangan, 10 nafar namoyishchilar qoʻlga olingan.