Yangi kuch: Ayollar moliya dunyosini egallamoqda

Bugun ayollar investitsiya dunyosida ham tobora muhim rol o‘ynay boshladi. Ularning daromadi oshib, biznes ochayotganlar soni ko‘paymoqda va moliyaviy qarorlarni o‘zlari qabul qiladigan ayollar soni ham tobora ko‘payib boryapti. Shu sabab investitsiya bozori ham asta-sekin o‘zgarishlarni boshidan o‘tkazyapti. Ayollar pulni qanday yig‘ish, qanday boshqarish va qayerga yo‘naltirish masalasida yangicha qarashlarni olib kiryapti.

Ayollar biznesda tobora faol

So‘nggi yillarda ayniqsa ayollar tadbirkorligi tez o‘smoqda. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, o‘tgan yili ochilgan yangi bizneslarning qariyb 49 foizi aynan ayollar tomonidan tashkil etilgan. Bu 2019-yilga qaraganda 69 foizga ko‘p degani. Ya’ni so‘nggi besh yil ichida ayollar biznes boshlash bo‘yicha eng yuqori ko‘rsatkichga erishgan.

Bu faqatgina biznes soni oshgani bilan cheklanmaydi. Ayol tadbirkorlarning moliyaviy imkoniyati ham kattalashib bormoqda. Masalan, ayollar boshqarayotgan investitsiya aktivlari o‘rtacha 1,1 million dollarni tashkil qiladi. Bu esa ayollar moliya va investitsiya bozorida tobora kuchli ta’sirga ega bo‘layotganini ko‘rsatadi.

Shu sabab bugun ayollar uchun uzoq muddatli moliyaviy reja tuzish, investitsiya haqida bilim olish va ishonchli moliyaviy maslahatchilar bilan ishlash yanada muhim bo‘lib bormoqda. Tadbirkorlik esa bu jarayonning faqat bir qismi. Aslida ayollar boyligi va moliyaviy ta’siri dunyo bo‘ylab asta-sekin kengayib bormoqda.

Ayollar boylikni boshqarmoqda

So‘nggi yillarda ayollar boshqarayotgan boylik hajmi sezilarli darajada oshib bormoqda. Bu nafaqat AQShda, balki butun dunyoda kuzatilayotgan tendensiya. Natijada ayollar investitsiya bozorida ham tobora muhim rol o‘ynay boshladi. Ular pulni qayerga yo‘naltirish, qanday aktivlarga sarmoya qilish kabi qarorlarda faolroq ishtirok etmoqda.

Masalan, AQShda ayollar boshqarayotgan boylik ulushi 2019-yilda 31 foiz bo‘lgan. Mutaxassislar hisobiga ko‘ra, 2030-yilga kelib bu ko‘rsatkich 38 foizga yetadi. Bu qariyb 34 trillion dollar degani. Taqqoslash uchun, 2018-yilda ayollar 10 trillion dollar boylikni boshqargan bo‘lsa, 2023-yilda bu raqam 18 trillion dollarga yetgan.

Ayol investorlar turli toifaga kiradi. Ular orasida mustaqil daromad topayotgan ayollar ham, oilaning asosiy boquvchisi bo‘lganlar ham bor. Ba’zilari esa hayotidagi muhim o‘zgarishlar paytida moliyaviy qarorlarni o‘zi qabul qilmoqda. Masalan, AQShdagi investitsiya aktivlari 250 ming dollardan ortiq bo‘lgan oilalarning qariyb chorak qismida asosiy daromadni aynan ayollar olib kelmoqda. Shu sabab ayollar investitsiya strategiyasi, xavf darajasi va uzoq muddatli moliyaviy rejalarga ham tobora ko‘proq ta’sir ko‘rsatmoqda. Daromadlarning o‘sishi esa bu jarayonni yanada tezlashtirmoqda.

Daromad oshgani sayin investitsiya kuchi ham ortmoqda

Ayollarning daromadi yildan-yilga oshib bormoqda va bu ularning moliyaviy imkoniyatlarini ham kuchaytiryapti. Masalan, AQSh statistikalariga ko‘ra, 2022-yilda ayollar erkaklar topgan har 1 dollar uchun o‘rtacha 84 sent daromad olgan. Ilgari bu farq ancha katta edi. 1960-yilda ayollar erkaklar daromadining atigi 61 foizini olgan xolos.

Keyingi yillarda esa bu ko‘rsatkich asta-sekin yaxshilanib boryapti. 2014-yilda ayollar daromadi erkaklar daromadining 79 foizi bo‘lgan bo‘lsa, 2015-yilda 80 foizga, 2016–2017-yillarda 81 foizga, 2018–2019-yillarda 82 foizga, 2020-yilda 83 foizga yetgan. 2021 va 2022-yillarda esa bu ko‘rsatkich 84 foizni tashkil qilgan.

Daromad oshgani sari ayollar ko‘proq pul jamg‘arish, investitsiya qilish va kelajak uchun mablag‘ yig‘ish imkoniyatiga ega bo‘lyapti. Shu sabab ularning moliya va investitsiya bozoridagi ta’siri ham tobora kuchayib bormoqda.

Ayollar nimani xohlayapti?

Bugungi kunda ko‘plab ayollar investitsiya masalasida moliyaviy maslahatchilar bilan ko‘proq muloqot qilishni istamoqda. Ular qarorlarni yolg‘iz qabul qilishdan ko‘ra, mutaxassis bilan tez-tez uchrashib maslahatlashishni muhim deb biladi. So‘nggi yillarda ayniqsa oyiga kamida bir marta uchrashishni xohlaydigan ayollar soni sezilarli oshgan.

Masalan, 2019-yilda turmush o‘rtog‘idan ayrilgan ayollarning atigi 3 foizi tez-tez maslahat olishni istagan bo‘lsa, 2023-yilda bu ko‘rsatkich 27 foizga yetgan. Oilaning asosiy daromadini topayotgan turmush qurgan ayollarda bu raqam 6 foizdan 36 foizga ko‘tarilgan. Oilaga daromad qo‘shib turadigan turmush qurgan ayollarda 23 foiz, yolg‘iz ishlaydigan ayollarda esa 17 foiz ayollar oyiga kamida bir marta maslahatchi bilan uchrashishni xohlayotganini bildirgan.

Shu bilan birga, ayollarning moliyaviy bozor haqidagi ishonchi biroz pasaygan. 2019-yilda ayollarning 56,5 foizi o‘zini investitsiya masalasida yetarlicha bilimli deb hisoblasa, 2023-yilda bu ko‘rsatkich 16,3 foizga tushib ketgan. Shu sabab ko‘plab ayollar investitsiya bo‘yicha o‘qitish, tushuntirish va shaxsiy maslahatga ko‘proq ehtiyoj sezmoqda.

Yana bir qiziq holat shundaki, ayollar ko‘pincha moliyaviy maslahatchini faqat natija uchun emas, balki munosabat uchun ham tanlaydi. Tadqiqotlarga ko‘ra, oxirgi ikki yil ichida ko‘plab ayollar maslahatchisini mijozlarga xizmat sifati pastligi yoki shaxsiy aloqa yetishmasligi sabab o‘zgartirgan. 2019-yilda xizmat sifati sabab maslahatchini almashtirganlar 27 foiz bo‘lgan bo‘lsa, 2023-yilda bu ko‘rsatkich 39 foizga yetgan. Shaxsiy aloqa yetishmasligi sabab almashtirganlar esa 29 foizdan 32 foizga oshgan. Ko‘plab ayollar uchun investitsiya faqat pul ishlash emas. Ular uchun ishonch, ochiq muloqot va tushunarli maslahat ham juda muhim. Shuning uchun yaxshi daromad bilan birga ishonchli hamkorlik ham katta ahamiyatga ega.

Yangi davrga moslashish

Bugun ayollarning moliyaviy imkoniyatlari tobora kengayib bormoqda. Ular nafaqat pul topmoqda, balki uni qanday boshqarish va qayerga sarmoya qilish masalasida ham katta rol o‘ynay boshladi. Shu sabab ayollarning iqtisodiyotdagi ta’siri ham kundan-kunga kuchaymoqda.

Mutaxassislarning aytishicha, bu o‘zgarishni tushungan va unga moslashganlar kelajakda ko‘proq imkoniyatga ega bo‘ladi. Chunki moliya va investitsiya bozori endi ayollar ishtirokisiz tasavvur qilinmaydi.