O‘zbekistonda 18 yoshdan oshgan nogironligi bo‘lgan shaxslarga qarovchilar uchun haq to‘lash boshlanadi

O‘zbekistonda 2026-yil 1-sentabrdan boshlab intellektual rivojlanishida og‘ir nuqsonlari bo‘lgan 18 yoshdan katta shaxslarga doimiy qarayotgan fuqarolarga har oylik nafaqa to‘lash yo‘lga qo‘yiladi. Ushbu yangi chora ijtimoiy himoya tizimini isloh qilish bo‘yicha 17-aprel kuni Prezident Shavkat Mirziyoyevga taqdim etilgan kompleks chora-tadbirlarning bir qismidir.

Parvarish uchun mablag‘ ajratiladi

Joriy yilning kuzidan e’tiboran, aqliy rivojlanishida ortda qolish darajasi yuqori bo‘lgan voyaga yetgan shaxslarga doimiy qarab kelayotgan qonuniy vakillar uchun alohida to‘lov joriy etiladi. Ilgari bunday mas’uliyat to‘lig‘icha oilalarning zimmasiga tushar edi va buning uchun kompensatsiya mexanizmi mavjud emasdi.

Taqdim etilgan tashabbuslar ruhiy rivojlanishida nuqsoni bor shaxslarga ijtimoiy xizmat ko‘rsatish modelini tubdan qayta ko‘rib chiqishni nazarda tutadi. Bunda asosiy e’tibor ularni jamiyatga integratsiya qilish, uy sharoitida qo‘llab-quvvatlash tizimini rivojlantirish va oilalardagi yuklamani kamaytirishga qaratilgan.

Shu bilan birga, yordam berish formatlarini kengaytirish — kunduzgi qarovdan tortib uyda xizmat ko‘rsatishgacha bo‘lgan choralarni qo‘llash rejalashtirilgan. Bu o‘z navbatida ijtimoiy ko‘makning yanada moslashuvchan va manzilli bo‘lishini ta’minlaydi.

Bolalar uchun erta aralashuv tizimi

2026-yil 1-iyundan boshlab mamlakatda rivojlanishida nuqsoni bor 0 yoshdan 3 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun “erta aralashuv” tizimi bosqichma-bosqich joriy etiladi. Ushbu xizmatlar soha mutaxassislari ishtirokida korreksion-pedagogik yordam ko‘rsatish, nutq va harakat ko‘nikmalarini rivojlantirishni o‘z ichiga oladi.

Bundan tashqari, tug‘ma nuqsonlari bor bolalarni qo‘shimcha tekshirish va jarrohlik amaliyoti bilan bog‘liq xarajatlar Davlat tibbiy sug‘urtasi jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan qoplanadi.

Yangi ijtimoiy xizmatlar

2026-yil davomida ruhiy nuqsonlari bor I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun qator yangi servislar tatbiq etiladi. Ular orasida “Yangi kun” kunduzgi parvarishlash xizmati, uyda xizmat ko‘rsatish, “Madad” kichik uylari, shuningdek, qisqa muddatli joylashtirish xizmatlari mavjud.

Alohida tartibda “ijtimoiy ta’til” formati ham ko‘zda tutilgan — bunda parvarish qilish vazifasi vaqtincha mutaxassislarga topshiriladi, bu esa oila a’zolariga yuklamani kamaytirish va hordiq chiqarish imkonini beradi. Xizmatlar nafaqat oddiy parvarishga, balki mustaqil hayot ko‘nikmalarini shakllantirish, maishiy va moliyaviy savodxonlikni o‘rgatishga yo‘naltiriladi.

Xususiy sektorning roli

Xizmatlarning bir qismi davlat-xususiy sheriklik asosida, nodavlat tashkilotlarni jalb qilgan holda tashkil etiladi. Rejaga ko‘ra, 2026-yilda yangi xizmatlar bilan 8,3 ming kishi qamrab olinadi, jarayonga 600 tagacha tashkilot va yakka tartibdagi tadbirkorlar jalb etiladi. Xizmat xarajatlari Davlat ijtimoiy himoya jamg‘armasi subsidiyalari hisobidan qoplanadi.

Vakolatlarni kengaytirish va nazorat

2026-yil 1-iyundan boshlab “Inson” markazlari xodimlari mahalliy hokimliklar qoshidagi vasiylik va homiylik komissiyalari tarkibiga kiritiladi. Shuningdek, vasiylarning faoliyati, vasiylikka olinganlarning huquqlari va ularning mulki saqlanishi ustidan nazorat kuchaytiriladi.

Internatlarning transformatsiyasi

“Muruvvat” internatlarini bosqichma-bosqich “G‘amxo‘rlik” markazlariga aylantirish rejalashtirilgan. Yangi model tibbiy yondashuvdan voz kechib, ijtimoiy moslashuvga urg‘u beradi. Markazlarda hayotiy ko‘nikmalarni o‘rgatish, mehnat va ijodiy faollikni oshirish, shuningdek, oilaviy sharoitga yaqinlashtirilgan hamrohlikda yashash formatlari rivojlantiriladi.

Qonunchilikdagi o‘zgarishlar

Islohotlar doirasida nogironlik belgisiga ko‘ra kamsitish uchun javobgarlikni kuchaytirish, sud qarorlarini nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun moslashtirish, shuningdek, xizmat va kafolatlarni manzilli taqdim etish uchun yagona ijtimoiy reyestrni joriy etish masalalari muhokama qilinmoqda.

Imtiyozlar va qo‘shimcha choralar

Nogironligi bor bolalarning ota-onalari uchun soliq imtiyozlari ko‘zda tutilgan: kunduzgi parvarish uchun sarflangan oyiga 3 million so‘mgacha bo‘lgan mablag‘lar daromad solig‘ini hisoblashda chegirib tashlanadi.

Davlat-xususiy sheriklik doirasida kunduzgi parvarish xizmatlarini ko‘rsatuvchi tadbirkorlar 2030-yilgacha soliqlardan ozod etiladi. Hozirgi vaqtda bunday xizmatlarni 396 nafar tadbirkor taqdim etayotgan bo‘lib, ular 4,4 mingdan ortiq bolani qamrab olgan. Shuningdek, jamoat transportida bepul yurish huquqiga ega bo‘lgan fuqarolar toifasini kengaytirish, jumladan, I guruh nogironligi bor shaxslar va ularga hamrohlik qiluvchilarni ushbu ro‘yxatga kiritish masalasi ko‘rib chiqilmoqda.