Yevropani katta urush kutib turibdimi?

Serbiya prezidenti Aleksandar Vuchich Germaniyaning Welt am Sonntag gazetasiga bergan intervyusida Yevropa qit’asi yanada yirik va keng ko‘lamli qurolli nizolar xavfi qarshisida turganini ma’lum qildi. Davlat rahbari o‘z fikrlarida bugungi xalqaro geosiyosiy vaziyat xavotirli darajada murakkablashganiga e’tiborni qaratdi.

Rossiyaning maqsadlari

Rossiya prezidenti Vladimir Putinning Ukrainadagi rejalari borasidagi savolga javob berarkan, Vuchich Rossiya rahbari nomidan gapirish huquqiga ega emasligini bildirdi. Biroq o‘z shaxsiy kuzatuvlariga tayanib, Moskva bugungi kunda butun Donbass hududi ustidan to‘liq nazorat o‘rnatishni ko‘zlayotganini taxmin qildi. Serbiya rahbarining fikricha, ushbu maqsadga erishilgach, Putin harbiy harakatlarni to‘xtatish va urushni yakunlashga tayyor bo‘lishi mumkin.

Serbiyaning tashqi siyosatdagi manfaatlari

Aleksandar Vuchich Serbiya xalqi ham rossiyaliklarni, ham ukrainaliklarni o‘ziga do‘st deb bilishini ta’kidladi. Belgrad yuritayotgan tashqi siyosat tashqi kuchlarning qandaydir guruhini mamnun qilishga emas, balki qat’iy ravishda Serbiya milliy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan. Mamlakatning bosh strategik maqsadi Yevropa Ittifoqiga a’zo bo‘lib kirish hisoblanadi. Shu bilan bir vaqtda, Belgrad Rossiya, Xitoy, Hindiston hamda dunyoning boshqa yetakchi davlatlari bilan an’anaviy hamkorlik va aloqalarni saqlab qolish kursini davom ettiradi.

Ukrainaga qurol yetkazib berish masalasi

Intervyuda Ukrainaga qurol-yarog‘ yetkazib berish mavzusiga ham to‘xtalib o‘tildi. Serbiya prezidentining qayd etishicha, Belgrad Kiyevga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qurol yetkazib bergani yo‘q va bunday masala umuman muhokama ham qilinmagan. Shunga qaramay, Serbiya o‘zi ishlab chiqargan qurol-yarog‘larni G‘arbdagi hamkorlariga sotgan, ushbu vositalarning ma’lum bir qismi keyinchalik uchinchi tomonlar orqali Ukrainaga yetib borgan.

Gibrid hujumlar, mojaroga nisbatan xolis yondashuv va hududiy yaxlitlik

Rossiyaning Yevropa Ittifoqiga qarshi gibrid hujumlari to‘g‘risidagi savolga Vuchich vaziyatga faqat bir tomonlama emas, balki Moskva nuqtayi nazaridan ham xolis qarash zarurligini bildirdi. U Yevropa davlatlari Ukrainani faol qurollantirayotgani, moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlayotgani hamda Rossiyaga nisbatan keng ko‘lamli sanksiyalar kiritganini eslatib o‘tdi. Serb rahbariga ko‘ra, mojaroga barham berish uchun har ikki taraf — Vladimir Zelenskiy hamda Vladimir Putinning pozitsiyalari va xavotirlarini tushunishga harakat qilish lozim.

Shu bilan birga, Aleksandar Vuchich Belgrad Ukrainaning suvereniteti hamda hududiy yaxlitligini qat’iy qo‘llab-quvvatlashini yana bir bor tasdiqladi va har qanday qurolli toqnashuvdan ko‘ra tinchlik har doim ustun bo‘lishi kerakligini ta’kidladi.

Global kuchlar muvozanatidagi o‘zgarishlar

Serbiya rahbari 1999-yilda NATO kuchlari tomonidan Yugoslaviyaning bombardimon qilingani voqealarini yodga olib, o‘sha fojiali hodisalar oqibatida Serbiya o‘z hududining 14 foizini yo‘qotganini qayd etdi. Vuchichning baholashicha, bugungi xalqaro maydondagi holat bundan besh-olti yil avvalgi vaziyatdan tubdan farq qiladi. Xususan, Rossiyaning ayrim strategik mintaqalarda, jumladan Kavkazdagi ta’sir doirasi va mavqeyi sezilarli darajada pasaygan.

Katta urush xavfi

Yevropada besh yildan keyin tinchlik o‘rnatilishi ehtimoli haqidagi savolga Vuchich kutilmagan darajada pessimistik munosabat bildirdi.

“Shaxsan nimaga ishonishimni so‘rasangiz, biz katta urushning boshlanishida turibmiz, deb aytaman. Shu sabab kimdir tinchlik uchun nimadir qilishiga umid qilgandim. Bu sodir bo‘lmadi. Yaqin vaqt ichida ham sodir bo‘lmaydi. Demak, biz ancha keng ko‘lamli urush ostonasida turibmiz”, — deydi u.

Kelajakdagi global tartibot haqida fikr yuritar ekan, Serbiya prezidenti besh yildan so‘ng dunyo sahnasida kamida ikkita asosiy superkuch — AQSh va Xitoy yetakchilik qilishini taxmin qildi. Yevropa Ittifoqi ham ushbu yetakchilar qatoridan joy olishi mumkin, biroq buning uchun ittifoq o‘zining tegishli siyosiy irodasi hamda yetarli iqtisodiy salohiyatini amalda namoyon eta olishi talab etiladi.