“Xalaqit bersa, bombardimon qilamiz”: Tramp Ummonga yana tahdid qildi

AQSh prezidenti Donald Tramp Eron bilan urushni tugatish bo‘yicha muzokaralarga Ummon xalaqit bersa, mamlakat bombardimon qilinishini aytdi. Tramp bu bayonotni 17-avgust kuni, Tehron bilan kelishuvga erishish uchun belgilangan 60 kunlik muddat natijasiz tugagan bir paytda berdi. Bu uning Vashington va Tehron o‘rtasida uzoq yillardan beri vositachilik qilib kelayotgan Ummonga ikkinchi shunday tahdidi.

Tramp Ummonga ikkinchi marta bombardimon bilan tahdid qildi

Tramp 17-avgust kuni Fox News telekanaliga bergan intervyusida Ummon Eron bilan urushni tugatishga xalaqit bersa, AQSh bu davlatga qarshi kuch ishlatishi mumkinligini ochiq aytdi. “Agar Ummon xalaqit bersa, biz mamlakatni bombardimon qilamiz”, dedi u.

Bu Trampning Ummonga qarshi birinchi keskin bayonoti emas. May oyida o‘tkazilgan hukumat yig‘ilishida ham u Ummon o‘zini “yaxshi tutmasa”, mamlakatni portlatib yuborish bilan tahdid qilgan edi. O‘tgan haftadagi chiqishida esa Hormuz bo‘g‘ozini AQSh hududi deb e’lon qilish bilan tahdid qildi.

Bunday bayonotlar Ummonning mintaqadagi o‘rni sabab yanada katta e’tibor tortmoqda. 5,3 million aholiga ega Fors ko‘rfazidagi bu davlat AQSh bilan o‘nlab yillardan beri harbiy va iqtisodiy aloqalarni saqlab keladi. Shu bilan birga, Maskat uzoq vaqt davomida Vashington va Tehron o‘rtasidagi asosiy vositachilardan biri bo‘lib kelgan.

Ummon urushni tugatishga qaratilgan muzokaralarda ham vositachilik qilmoqda va mojaro davomida uning o‘zi ham Tehron tomonidan hujumga uchragan. Shunga qaramay, Eron Tashqi ishlar vazirligi 17-avgust kuni Trampning so‘nggi tahdididan keyin ham Ummon bilan muzokaralar davom etayotganini bildirdi.

60 kunlik muddat tugadi, ammo kelishuv yo‘q

Tramp 17-iyun kuni Versal saroyida G7 sammiti doirasida Eron bilan o‘zaro anglashuv memorandumini imzolagan edi. Hujjat harbiy harakatlarni to‘xtatib, tomonlarga keng qamrovli kelishuvga erishish uchun ko‘pi bilan 60 kun vaqt bergan. Muzokaralarda sanksiyalarni bekor qilish, Eronning yadroviy dasturi va tomonlar o‘rtasidagi boshqa nizolarni hal qilish ko‘zda tutilgan edi.

Kelishilgan ikki oylik muddat 17-avgust kuni yakunlandi, ammo shu vaqt ichida yakuniy bitim imzolanmadi. Belgilangan muddat faqat ikki tomonning roziligi bilan uzaytirilishi mumkin edi.

Tramp so‘nggi oylarda urush “tez orada” tugashi va tomonlar mustahkam tinchlik kelishuviga erishishini bir necha marta aytgan. Ammo olti oyga yaqin davom etayotgan urushdan keyin ham kutilgan natijaga erishilmadi.

Fox News bilan suhbatda Tramp Eron “oq bayroq ko‘tarishi” kerakligini aytdi. Shunga qaramay, u Tehronga yana bir aniq muddat berishga shoshilmayotganini bildirdi. “Vaqt belgilaganim yo‘q. Men shoshilmayapman”, dedi u.

AQSh prezidentining asosiy talablaridan biri esa o‘zgarmagan. Tramp Truth Social’dagi bayonotida Eron hech qanday sharoitda yadro quroliga ega bo‘lmasligi kerakligini yana bir bor ta’kidladi. U buni muzokaralardagi “birinchi darajali va doimiy maqsad” deb atadi.

Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi tortishuv kuchaymoqda

Urush davom etar ekan, asosiy e’tibor Hormuz bo‘g‘oziga ham qaratilgan. Bu hudud global savdo uchun juda muhim, chunki dunyoda dengiz orqali tashiladigan neft mahsulotlarining qariyb beshdan bir qismi aynan shu bo‘g‘ozdan o‘tadi.

AQSh va Isroil fevral oyida Eronga qarshi urush boshlaganidan beri Hormuz bo‘g‘ozi deyarli yopiq holatda qolmoqda. Eron bo‘g‘ozning shimoliy, Ummon esa janubiy tomonida joylashgan. Hozir ikki davlat bo‘g‘oz ustidan nazorat masalasida muzokara olib bormoqda.

Trampning Ummonga qarshi tahdidlari ham shu jarayon fonida yangramoqda. Ummon AQShning uzoq yillik hamkori bo‘lishiga qaramay, Eron bilan ham aloqalarni saqlab qolgan va ikki tomon o‘rtasidagi muzokaralarda vositachi bo‘lib kelgan. Shu sabab Maskatning urushni tugatish bo‘yicha muzokaralardagi o‘rni alohida ahamiyatga ega.

Tramp esa o‘tgan haftadagi chiqishida yanada keskin bayonot berib, Hormuz bo‘g‘ozini AQSh hududi deb e’lon qilish bilan tahdid qilgan. Bo‘g‘oz atrofidagi har qanday yangi keskinlik esa faqat mintaqaga emas, xalqaro neft bozori va global savdoga ham ta’sir qilishi mumkin.

Tramp: AQShning qurol zaxirasi tugayotgani yo‘q

Olti oy davom etgan janglar AQShning qurol-yarog‘ zaxiralariga qanchalik ta’sir qilgani haqida ham savollar paydo bo‘lmoqda. Tramp esa Amerika qurollari kamayib ketayotgani haqidagi xavotirlarni rad etdi. Uning Fox News’ga aytishicha, AQShning Eronga qarshi urushda hozirgacha sarflagan qurol-yarog‘i mamlakat imkoniyatlari bilan solishtirganda “hech narsa emas”.

U AQShning ko‘plab ilg‘or qurollari, jumladan, havo hujumidan mudofaa tizimlari undan oldingi prezident Jo Bayden davrida Ukrainaga yuborilganini ham aytdi.

Tramp intervyuda yana bir muhim ma’lumotni birinchi marta tasdiqladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Vashington Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri aloqa kanalini ochgan. Bu tashkilot urush davomida AQSh va Isroil hujumlarining nishonlaridan biri bo‘lib kelgan.

“Ular yaxshi qimor o‘yinchilari, lekin ular halok bo‘lishmoqda”, dedi Tramp korpus rahbariyati haqida.

Hozircha 60 kunlik muzokara muddati tugaganiga qaramay, tomonlar o‘rtasidagi muloqot butunlay to‘xtagani yo‘q. Ummon vositachilikni davom ettirmoqda, Vashington esa Eron bilan turli kanallar orqali aloqani saqlab qolmoqda. Biroq Trampning yangi tahdidlari, Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi tortishuv va Eronning yadroviy dasturi bo‘yicha kelishmovchiliklar urushni yakunlash masalasi hali ham ochiq qolayotganini ko‘rsatmoqda.