O‘zbekiston uy-joy bozori: faollikning pasayishiga nima sabab bo‘ldi?

Markaziy bank hisobotida yozilishicha, 2024-yilning ikkinchi choragi yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston ko‘chmas mulk bozoridagi faollik biroz pasaydi.

3 oyda 80,1 ming ta shartnoma tuzilgan

Ta’kidlanishicha, ushbu davr uchun xos bo‘lgan bitimlar sonining o‘sishi kuzatilmadi. Ularning soni birinchi chorak darajasida qoldi.

Masalan, aprel-iyun oylarida 80,1 ming shartnoma tuzilgan bo‘lsa, birinchi chorakda bu ko‘rsatkich 80,2 ming edi. Bitimlar sonining sezilarli kamayishi Toshkentda (-8%), Buxoro (-10%), Toshkent viloyati (-12%) va Navoiyda (-26%) kuzatildi – bu hududlarda oldingi davrlarda narxlarning yuqori o‘sish sur’ati fonida faoliyat nisbatan yuqori bo‘lgan.

Ikkilamchi uy-joylarni sotish boʻyicha eʼlonlar soni 12,7 foizga oshgan

Faoliyatning sekinlashishi Markaziy bank ekspertlarining fikricha, ko‘chmas mulk bozoridagi vaziyatning barqarorlashuvi bilan bog’liq bo‘lishi mumkin.

Belgilanganidek, uy-joy ta’minoti o‘sishda davom etmoqda. Narxlar o‘sishining bosqichma-bosqich sekinlashuvi sharoitida oldingi davrlarda sotib olingan turar-joy ko‘chmas mulklari ikkilamchi bozorga chiqariladi yoki ijaraga beriladi. Yil boshidan ikkilamchi uy-joylarni sotish boʻyicha eʼlonlar soni 12,7 foizga, ijaraga berish boʻyicha esa 18,4 foizga oshgan.

Spekulyativ talabning kamayishi

Talab tomoni ham aholining daromadlari barqarorlashuvi va ipoteka kreditlashining o‘sish sur’atlarining sekinlashuvi, shuningdek, inflyatsiyaning barqaror qismi va valyuta kursining nisbiy barqarorligi sharoitida muvozanatlashmoqda. Spekulyativ talabning kamayishi bozorni barqarorlashtirish va uning keyingi tuzatishlarida qo‘shimcha omil bo‘lib xizmat qilmoqda.

“Hukumatning uy-joyni yanada qulaylashtirishga qaratilgan dasturlari, xususan, manzilli ipoteka taqdim etish va Markaziy bankning makroprudensial choralari ko‘chmas mulk bozoridagi vaziyatni yanada muvozanatlashishini qo‘llab-quvvatlashi kutilmoqda”, – deyiladi hisobotda.

Ikkinchi chorakda uy-joy narxlari keskin pasaydi

Ikkinchi chorakda uy-joy ko‘chmas mulk bozorida narxlarning sezilarli sekinlashuvi kuzatildi. Oylik narx o‘sish sur’atlari o‘tgan yilning shu davriga nisbatan pastroq bo‘ldi.

Joriy yilning olti oyida ikkilamchi bozorda uy-joy narxlarining o‘sishi so‘m hisobida 4,5%ni (2023 yil yanvar-iyun oylarida 11,8%), birlamchi bozorda – 7,2%ni (2023 yil yanvar-iyun oylarida – 10,9%) tashkil etdi.

Birlamchi va ikkilamchi uy-joy narxlarida o‘sish

2023-yilning ikkinchi yarmida kuzatilgan yuqori narx o‘sishi ta’siri saqlanib qolishi sababli, iyun oyida ikkilamchi uy-joy narxlari yil yakuniga ko‘ra so‘m hisobida 26,3% (dollarda 14,7%) o‘sdi. Birlamchi bozorda narxlar o‘sish sur’ati biroz barqaror bo‘lib qolmoqda. Yil davomida birlamchi bozor narxlari so‘mda 35%ga, dollarda esa 22,5%ga oshdi.

Uy-joy ijarasi bozoridagi faoliyat cheklangan bo‘lib qolmoqda. Yil boshidan beri narxlar pasayish tendensiyasiga ega. Shu bilan birga, Toshkentda ijara narxlarining pasayish darajasi boshqa hududlarga qaraganda yuqoriroq.