“Biz sizni keyingi Oliy rahbar qilmoqchimiz deyishganida, men yo‘q dedim”: Tramp Eron Oliy rahnamoligi haqida

Vashingtonda o‘tgan xayriya tadbirlaridan biri kutilmagan siyosiy bayonotlar maydoniga aylandi. AQSh Prezidenti Donald Tramp o‘z nutqida Yaqin Sharqdagi keskinlik va Eron siyosiy elitasidagi ichki tushkunlik haqida to‘xtalar ekan, Tehron rasmiylari unga mamlakatning oliy rahbari bo‘lishni taklif qilgani haqida shov-shuvli iddaoni ilgari surdi. Trampning ta’kidlashicha, Vashington va Tel-Avivning muvaffaqiyatli harbiy amaliyotlari natijasida bugun Eronda davlatni boshqarishga botina oladigan yetakchilar qolmagan.

Ali Xomanaiydan keyingi vaziyat

Ma’lumki, Eronning uzoq yillik Oliy rahbari Ali Xomanaiy joriy yilning 28-fevral kuni, AQSh va Isroilning Eronga uyushtirgan ilk hujumlari oqibatida halok bo‘lgan edi. Shundan so‘ng, 8-mart kuni uning o‘g‘li Mojtabo yangi rahbar deb e’lon qilingan bo‘lsa-da, u hanuz jamoatchilikka ko‘rinish bergani yo‘q. Amerika va Isroil razvedka xizmatlari Mojtaboning ham vafot etgani yoki og‘ir yaralangani haqidagi taxminlarni ilgari surmoqda. Trampning so‘zlariga ko‘ra, bunday og‘ir sharoitda Eron rahbariyati o‘z lavozimlaridan ommaviy ravishda voz kechmoqda.

“Ular men buni xohlamayman, deyishmoqda. Biz sizni keyingi Oliy rahbar qilmoqchimiz deyishganida, men yo‘q, rahmat, xohlamayman deb javob berdim”, – dedi Donald Trump.

Garchi Tramp bu taklif haqida gapirgan bo‘lsa-da, amaldagi qoidalarga ko‘ra, Eron Oliy rahbari shia islom huquqshunosligining eng yuqori unvoni — oyatulloh darajasiga ega bo‘lishi shart. Tabiiyki, Oq uy rahbarida bunday diniy malaka mavjud emas.

Qarama-qarshi diplomatiya

Ayni paytda Fors ko‘rfazida vaziyat nihoyatda og‘ir. Tehron mintaqadagi Isroil obyektlari va arab davlatlariga yuzlab raketa hamda dronlar bilan zarba bermoqda, shuningdek, global energiya oqimi uchun hayotiy ahamiyatga ega bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozini to‘sib qo‘ygan. Tramp ikki davlat o‘rtasida tinchlik kelishuvi bo‘yicha muloqotlar ketayotganini aytsa-da, Eron tomoni buni muttasil rad etib keladi.

AQSh prezidenti agar kelishuvga erishilmasa, bosim yanada kuchayishini ochiqchasiga ma’lum qildi:

“Agar ular kelishuvga erishishni xohlamasa, biz ularning eng yomon tushiga aylanamiz. Ungacha ularni yo‘q qilishda davom etamiz”, – dedi Donald Tramp.

Muzokaralar ortidagi haqiqat

Yaqinda Tramp Eron energetika sektoriga beriladigan zarbalarni Tehronning iltimosiga binoan yana 10 kunga — 6-aprelgacha kechiktirganini e’lon qilgan edi.

“Ular mendan juda muloyim tarzda: ‘Ko‘proq vaqt bera olasizmi?’ deb so‘rashdi. Ular 7 kun so‘rashdi, men esa 10 kun berishga qaror qildim”, — degan edi u.

Biroq, muzokaralarda qatnashayotgan vositachilar bu da’voni rad etib, Tehron tomonidan energetika obyektlariga zarbalarni to‘xtatib turish bo‘yicha hech qanday rasmiy iltimos bo‘lmaganini ta’kidlamoqda. Vositachilarning so‘zlariga ko‘ra, Eron rasmiylari muloqotga qiziqish bildirayotgan bo‘lsa-da, urushni tugatishga qaratilgan 15 banddan iborat AQSh rejasiga hali yakuniy javob berilmagan.

Vashington taklifi va Tehron e’tirozi

Vashington taklif etgan ushbu 15 bandlik reja iqtisodiy sanksiyalarni bekor qilish evaziga Erondan yadroviy va raketa dasturlarini to‘xtatishni hamda mintaqadagi qurolli guruhlarni qo‘llab-quvvatlashdan voz kechishni talab qiladi. Tehron esa bu shartlarni o‘ta qat’iy va asossiz deb hisoblab, muloqot boshlanishidan oldin ularni yumshatishni talab qilmoqda. Xususan, Eron hukumati muzokaralarni raketa tizimidan boshlashni qat’iyan rad etdi va uranni boyitish huquqidan voz kechmasligini bildirdi.

Bugungi kunda har ikki tomon ham maksimal darajadagi talablar bilan turib olgani sababli, yaqin vaqt ichida o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha kelishuvga erishish ehtimoli ancha pastligicha qolmoqda.