Afg‘onistonda “Tolibon”ga qarshi qurolli hujumlar ko‘payyapti

Afg‘onistonning turli viloyatlarida, xususan, mamlakatning shimoli-sharqida joylashgan Badaxshon hududida “Tolibon” ma’muriyatiga qarshi qurolli qarshilik harakatlari yangi va shiddatli bosqichga qadam qo‘ydi. Aholi o‘rtasidagi norozilik kayfiyati hamda mahalliy boshqaruvdagi chuqur muammolar fonida bir qancha muxolif guruhlar o‘z harbiy faoliyatini sezilarli darajada oshirgani kuzatilmoqda.

Badaxshondagi janglar va qurolli guruhlarning faollashuvi

Badaxshon viloyatining Zebak tumanida Afg‘oniston Ozodlik Fronti hamda “Tolibon” bo‘linmalari o‘rtasida og‘ir to‘qnashuvlar yuz berdi. Front vakillari va uning siyosiy masalalar bo‘yicha rahbari Dovud Nojining ta’kidlashicha, payshanba kuni start berilgan maxsus operatsiya doirasida “Tolibon”ning kamida 21 nafar jangchisi yo‘q qilingan, yana 37 nafari jarohatlangan. Tashkilot vakillari ushbu voqealarni ozodlik harakatining sifati jihatidan yangi bosqichi sifatida baholamoqda.

O‘z navbatida, “Tolibon” rasmiylari berilgan bayonotlarni to‘liq tan olmadi. Ularning ta’kidlashicha, to‘qnashuv Pokiston hududidan kirib kelishga chiqqan qurolli guruh bilan sodir bo‘lgan va natijada faqat besh nafar hujumchi yo‘q qilingan.

To‘qnashuvlar asosiy nuqtasi sifatida Zebak tumaniga qarashli Topxona hududi ko‘rsatilmokda. Vaziyat og‘irlashgani sababli “Tolibon” o‘z pozitsiyalarini ushlab qolish maqsadida vertolyotlar yordamida qo‘shimcha harbiy kuchlar va desantchilarni ushbu hududga tashlashga majbur bo‘lgan. Shu bilan birga, viloyatda yaqinda tuzilgan “Sepahi Mihan” (Vatan askarlari) deb nomlangan yangi front ham harakatga kelib, Yaftali Sufla tumanidagi ma’muriy binolarni vaqtincha o‘z nazoratiga olgani haqida xabarlar tarqaldi. Siyosiy tahlilchilar ushbu harbiy faollikni mahalliy aholining mavjud boshqaruv va uning siyosatidan to‘planib qolgan noroziligi bilan bog‘lamoqda.

Pokiston bilan munosabatlardagi taranglik

Afg‘oniston va uning qo‘shnisi Pokiston o‘rtasidagi munosabatlar terrorchilik guruhlarining harakati sababli o‘ta murakkabligicha qolmoqda. Shanxay hamkorlik tashkiloti yig‘ilishida nutq so‘zlagan Pokiston Tashqi ishlar vaziri Is’hoq Dor Afg‘oniston hududidan kelayotgan terrorchilik xatarlari Islomobod xavfsizligi uchun eng asosiy tahdidlardan biri bo‘lib qolayotganini bildirdi. Pokiston hukumatiga ko‘ra, “Tolibon” rahbariyati “Texriki Toliboni Pokiston” va boshqa bir qancha radikal tuzilmalarga o‘z hududidan boshpana taqdim etib kelmoqda.

Ushbu ayblovlarga javoban “Tolibon” matbuot kotibi Zabihulloh Mujohid Pokistonning xavfsizlik borasidagi muammolari mutlaqo uning ichki ishi ekanini ta’kidlab, Afg‘oniston zaminidan boshqa davlatlarga qarshi foydalanishga yo‘l qo‘yilmayotganini iddao qildi.

Munosabatlar sovushi fonida xalqaro inson huquqlari tashkiloti Amnesty International jiddiy hisobot chop etdi. Unga ko‘ra, Pokiston qurolli kuchlari Qobul shahridagi “Omid” reabilitatsiya markaziga bergan havo zarbasi oqibatida 269 nafar tinch aholi vakillari halok bo‘lgan. Tashkilot ushbu hodisani harbiy jinoyat sifatida xalqaro darajada tekshirishni talab qilmoqda. Pokiston harbiylari esa bu hisobotdagi ma’lumotlarni “asossiz” deb rad etib, “Tolibon” tibbiyot maskanlari va kasalxonalardan terrorchilik maqsadi va boshpanafosi sifatida foydalanayotganini ilgari surdi.

Xalqaro yakkalanish

Afg‘onistonning xalqaro maydondagi yakkalanib qolish jarayoni yanada chuqurlashmoqda. Germaniya Ichki ishlar vazirligi rasmiy qaror e’lon qilib, 2026-yilning 1-avgustidan e’tiboran Afg‘onistonning amalda bo‘lish muddati uzaytirilgan pasportlarini tan olmasligini bildirdi. Ushbu cheklov xalqaro aviatsiya standartlari hamda xavfsizlik talablarining buzilishi bilan izohlangan.

Chegara hududlaridagi vaziyat ham xavotirli tus olgan. BMTning Afg‘oniston bo‘yicha maxsus ma’ruzachisi Richard Bennett Eronda panoh topgan afg‘onistonlik qochoqlarning ahvoli nihoyatda og‘irligini, ular doimiy kamsitishlar va hatto qatl etilish xavfi ostida kun kechirayotganini alohida ta’kidladi.

Mamlakat ichkarisida inson huquqlari, xususan, ayollar va bolalar huquqlarining poymol etilishi davom etmoqda. Qobul shahrida ayollar hamda bolalar huquqlarini himoya qilish bilan shug‘ullanuvchi tashkilotning olti nafar xodimi “Tolibon” vakillari tomonidan qo‘lga olingan. Ularning keyingi taqdiri va qayerda saqlanayotgani hozircha noma’lumligicha qolmoqda.

Noqonuniy moddalar muammosi

Siyosiy va harbiy tanglikdan tashqari, mamlakat jiddiy tabiiy ofatlarga ham duch kelmoqda. Nuriston viloyatida vaqtida yuz bergan shiddatli suv toshqinlari kamida 23 kishining hayotiga zomin bo‘ldi. Bu omil hududda keskin oziq-ovqat yetishmovchiligi hamda toza ichimlik suvi taqchilligini keltirib chiqardi.

Ayni paytda, “Tolibon” rahbariyati mamlakatda giyohvand moddalar va afyun yetishtirishga barham berilgani haqida bayonot berayotgan bo‘lsa-da, amaldagi holat boshqacha manzarani ko‘rsatmoqda. Taxor viloyatida juda katta miqdordagi afyun partiyasining huquq-tartibot organlari tomonidan musodara qilinishi hamda BMTning mavjud ichki zahiralar to‘g‘risidagi so‘nggi hisobotlari Afg‘onistonda giyohvand moddalar muammosi hamon o‘ta dolzarb va hal etilmagan masalalardan biri bo‘lib qolayotganini tasdiqlamoqda.