Tadbirkorlarning asosiy muammosi nimada? — so‘rovnoma

Shavkat Mirziyoyevga tadbirkorlar bilan o‘tkazilishi rejalashtirilgan navbatdagi ochiq muloqotga ko‘rilayotgan tayyorgarlik ishlari yuzasidan batafsil axborot berildi. Mamlakatimizda an’anaviy tarzda o‘tkazib kelinayotgan ushbu muloqot sohaga oid dolzarb masalalarni bevosita o‘rganish, ularga samarali yechimlar topish va investitsiyaviy hamda ishbilarmonlik muhitini yaxshilashda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda.

Shtab faoliyati

Bo‘lajak oltinchi ochiq muloqotga puxta va har tomonlama tayyorgarlik ko‘rish maqsadi bilan joriy yilning 15-mayidan e’tiboran 50 dan ziyod vazirlik va idora vakillaridan tashkil topgan respublika shtabi o‘z ishini boshlagan edi. Ushbu shtab tunu kun, ya’ni 24/7 rejimida uzluksiz faoliyat olib bormoqda.

O‘tgan davr mobaynida maxsus Koll-markaz hamda rasmiy botlar orqali soha vakillaridan 6 mingga yaqin murojaat kelib tushdi. Amalga oshirilgan tezkor chora-tadbirlar natijasida ularning 4,2 mingdan ortig‘i ijobiy hal etildi. Qolgan 1,8 mingga yaqin murojaatni ko‘rib chiqish va yechim topish jarayoni davom etmoqda.

Tadbirkorlarning muammolarini bevosita joylarga chiqqan holda o‘rganish maqsadida mas’ul tashkilotlar tomonidan 750 dan ortiq uchrashuv tashkillashtirildi. Ushbu muloqotlarda 8,8 mingdan ziyod tadbirkor ishtirok etib, ular tomonidan 3,5 mingdan ortiq taklif va masalalar o‘rtaga tashlandi.

Shuningdek, Biznes-ombudsman hamda Savdo-sanoat palatasi hamkorligida 130 dan ziyod uchrashuv tashkil etilib, ularga 5,7 mingdan ortiq biznes vakillari jalb qilindi. Uchrashuvlar davomida 1,5 mingga yaqin masala ko‘rib chiqildi. Aniqlangan muammolarni tubdan bartaraf etish va amaldagi qonunchilik bazasini takomillashtirish yuzasidan tegishli vazirlik hamda idoralar bilan birgalikda aniq takliflar ishlab chiqilmoqda.

So‘rovnoma natijalari

Tayyorgarlik tadbirlari doirasida respublika bo‘yicha 5 ming 72 nafar tadbirkor o‘rtasida maxsus so‘rovnoma o‘tkazildi. So‘rov orqali korxonalarning faoliyat samaradorligi, investitsiyaviy va infratuzilma ta’minoti, soliq ma’murchiligi, tashqi savdo hamda sud-huquq sohasidagi ahvol atroflicha o‘rganib chiqildi.

So‘rovda qatnashganlarning 93 foizini mahalliy xususiy korxonalar tashkil etdi. Qamrov jihatidan savdo, xizmat ko‘rsatish, sanoat, qurilish hamda qishloq xo‘jaligi sohalari qamrab olindi.

O‘tkazilgan tahlillar korxonalarda mehnat unumdorligini oshirish va mahsulot tannarxini pasaytirish bo‘yicha foydalanilmagan katta imkoniyatlar mavjudligini ko‘rsatdi. Raqamli platformalar, sun’iy intellekt, energiya tejamkor texnologiyalar, yangi mahsulot va ishlab chiqarish usullarini amaliyotga joriy etgan korxonalarda sotuv hajmi, raqobatbardoshlik, ish haqi hamda investitsiya ko‘rsatkichlari sezilarli darajada yuqori ekani ma’lum bo‘ldi.

Tahlillarga ko‘ra, kamida uchta samaradorlik chorasini qo‘llagan korxonalarda tannarxni pasaytirish ehtimoli 4,1 barobar, ish haqini yuqori sur’atlarda oshirish imkoniyati esa 2,1 barobar ko‘payadi. Shunga qaramay, bunday choralarni uch va undan ortiq yo‘nalishda tatbiq etayotgan korxonalar ulushi barcha so‘ralganlarning atigi 11,6 foizini tashkil qilgan. Korxonalarning 28,5 foizi esa bu borida umuman chora ko‘rmagan.

Investitsiya, moliyalashtirish va energiya ta’minoti

So‘rovnomada ishtirok etgan korxonalarning 51 foizida so‘nggi davrda yangi mahsulot, xizmat yoki innovatsiya joriy etilmagan, shuningdek, modernizatsiya ishlari amalga oshirilmagan. Korxonalarning 40 foizi oxirgi bir yil davomida umuman investitsiya kiritmagan bo‘lsa, 29 foizida kelgusi bir yil uchun ham investitsiya rejalari mavjud emas.

Tadbirkorlar investitsiya va rivojlanish yo‘lidagi asosiy to‘siqlar sifatida quyidagi omillarni ko‘rsatib o‘tgan:

• TI tijorat banklaridagi kredit foiz stavkalarining yuqoriligi;
• Garov mulklarining past baholanishi;
• Talab etiladigan hujjatlar sonining ko‘pligi;
• Kreditlarni rasmiylashtirish muddatlarining uzoq davom etishi.

Tannarx masalasida korxonalarning 38 foizi uni pasaytirish bo‘yicha choralar ko‘rmagani aniqlandi. Natijada korxonalarning 53 foizida mahsulot va xizmatlar tannarxi oshgan. Bunga birinchi navbatda xomashyo narxining qimmatlashgani, energiya resurslari va logistika xarajatlarining ortgani sabab bo‘lgan. Shuningdek, 43 foiz korxona energiya tejash choralarini ko‘rmagan bo‘lsa, 49 foizi qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanmasligini bildirgan.

Infratuzilma ta’minoti ham ishbilarmonlarni qiynayotgan boshqa bir asosiy masaladir. So‘rovda qatnashganlar elektr va gaz ta’minotidagi tez-tez uzilishlar, kuchlanish hamda bosimning pastligi, belgilangan limitlar va tariflar bilan bog‘liq qiyinchiliklarni qayd etgan.

Soliq ma’murchiligi, eksport va sud-huquq tizimi

Soliq ma’murchiligi yo‘nalishida tadbirkorlar sohada muhim islohotlar o‘tkazilganini e’tirof etgani holda, soliq tekshiruvlarini o‘tkazish va qo‘shilgan qiymat solig‘ini (QQS) qaytarish jarayonida hali ham muammolar saqlanib qolayotganini ko‘rsatib o‘tdi. Shu bilan birga, so‘ralganlarning 94 foizi tadbirkorlarning barqarorlik reytingi amaliyoti ularning kunlik faoliyatiga amaliy jihatdan juda ijobiy ta’sir ko‘rsatayotganini bildirdi.

Tashqi savdo sohasiga to‘xtaladigan bo‘lsak, so‘rovda qatnashgan korxonalarning 22,3 foizi eksport-import operatsiyalari bilan shug‘ullanadi. Eksport faoliyatidagi asosiy to‘siqlar sifatida quyidagilar qayd etildi:

• Xorijiy xaridor va mijozlarni topishdagi qiyinchiliklar;
• Mahsulotlarni xalqaro standartlar bo‘yicha sertifikatlash;
• Logistika va transport yo‘laklari masalalari;
• Moliyaviy instrumentlar va bojxona tartib-taomillarining makkammal emasligi;
• Tashqi bozorlar haqida ma’lumot va marketing ko‘nikmalarining yetishmasligi.

Sud-huquq sohasida esa malakali yuridik yordam olish imkoniyati hamda davlat xaridlari tizimining shaffofligi tadbirkorlar tomonidan ijobiy baholandi. Biroq, so‘ralganlarning 73 foizi majburiy ijro jarayonlaridagi byurokratik to‘siqlar va uzoq vaqt talab etadigan tartiblar ularning biznes faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatayotganini ta’kidladi.

Davlat rahbarining topshiriqlari

Shavkat Mirziyoyev kelib tushgan tumandagicha murojaatlar va so‘rovnoma natijalarini har bir hudud hamda sohalar kesimida chuqur va har taraflama tahlil qilish zarurligini ko‘rsatib o‘tdi. Mamlakatimizda tadbirkorlikni jadal rivojlantirishga to‘sqinlik qilayotgan tizimli muammolarni bartaraf etish bo‘yicha aniq yechimlar ishlab chiqish muhimligi ta’kidlandi.

Shu munosabat bilan mas’ullarga quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha aniq takliflar paketini tayyorlash topshirildi:

1. Korxonalar faoliyati samaradorligini oshirish;
2. Innovatsiyalar va energiya tejamkor texnologiyalarni keng joriy etish;
3. Kreditlash va infratuzilma bilan bog‘liq muammolarni uzil-kesil hal qilish;
4. Soliq ma’murchiligi tartiblarini yanada soddalashtirish;
5. Eksportyor korxonalarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash;
6. Tadbirkorlarning huquqiy himoyasini tubdan kuchaytirish.

Davlatimiz rahbari bo‘lajak ochiq muloqotda ko‘tariladigan har bir masala yuzasidan aniq yechim, uni amaliyotga tatbiq etish mexanizmlari, mas’ul shaxslar hamda ijro muddatlari qat’iy belgilanishi shartligini vazifa qilib qo‘ydi.