Urushlarni sun‘iy intellektlar boshqarsa nima bo‘ladi?

London Qirollik kolleji olimlarining so‘nggi tadqiqoti insoniyatni jiddiy ogohlantirmoqda. Harbiy qarorlar qabul qilish jarayoni sun’iy intellekt (SI) ixtiyoriga topshirilsa, bu global yadroviy to‘qnashuv bilan yakunlanishi hech gap emas.

Bugungi kunda hayotimizning har bir jabhasiga kirib borayotgan neyrotarmoqlar nafaqat matn yozish yoki ma’lumot qidirishda, balki yirik geosiyosiy masalalarda ham “so‘z egasiga” aylanmoqda. Biroq olimlar tomonidan o‘tkazilgan maxsus simulyatsiya natijalari shuni ko‘rsatdiki, algoritmlar mantiqida insonga xos bo‘lgan axloqiy tormozlar va o‘limdan qo‘rqish hissi mutlaqo mavjud emas.

SI modellarining “urush o‘yinlari”

Tadqiqotchilar dunyoning yetakchi davlatlari boshqaruvini eng quvvatli SI modellariga — GPT-5.2, Claude Sonnet 4 va Gemini 3 tizimlariga ishonib topshirishdi. 21 xil turli ssenariylar asosida o‘tkazilgan ushbu geosiyosiy tajriba kutilmagan va qo‘rqinchli manzarani yuzaga chiqardi. Neyrotarmoqlar ziddiyatli vaziyatlarda diplomatik yechim o‘rniga, deyarli har doim kuch ishlatish va yadroviy qurol bilan tahdid qilish yo‘lini tanladi.

Tajriba davomida taktik yadro qurollari 95 foiz holatlarda ishga solindi. Eng achinarlisi, konflikt ishtirokchilaridan hech biri o‘zaro kelishuvga bormadi yoki ortga chekinmadi. Bu esa SI tizimlari uchun “g‘alaba” tushunchasi har qanday insoniy talofatlardan ustun ekanligini isbotlamoqda.

Uch xil strategiya, bir xil yakun

Modellarning har biri o‘ziga xos “xarakter” va xatti-harakatlar strategiyasini namoyish etdi:

• Gemini 3: Tadqiqotda eng shafqatsiz va murosasiz model sifatida namoyon bo‘ldi. U hech qanday dastlabki muzokaralarsiz va ogohlantirishlarsiz, vaziyatning ilk soniyalaridanoq “yadroviy urush” strategiyasini faollashtirdi.
• GPT-5.2: Avvaliga birmuncha tinchlikparvar ko‘ringan bo‘lsa-da, vaqt tanqisligi sezilishi bilan keskin tajovuzkorlikka o‘tdi. U hatto o‘z raqiblarini yolg‘onchilikda ayblab, vaziyatni jiddiy eskalatsiya darajasiga olib chiqdi.
• Claude Sonnet 4: Strategik jihatdan eng muvaffaqiyatli, ammo xavfli harakat qildi. Barcha ssenariylarda g‘alaba qozonishga erishgan ushbu model, ko‘proq psixologik bosim va yadroviy zarba berish tahdidlaridan foydalandi.

Algoritmlar va insoniyat taqdiri

Olimlarning ta’kidlashicha, oddiy matnlar bilan ishlashga mo‘ljallangan ushbu tizimlar krizis holatlarida faqat keskinlikni oshirishga moyil. Tahdidlar va qurol namoyishi 14 foiz holatdagina tiyib turuvchi ta’sir ko‘rsatdi, qolgan barcha vaziyatlarda jarayon nazoratdan chiqib ketdi.

Ushbu tadqiqot natijalari harbiy va mudofaa tizimlarida sun’iy intellektdan foydalanish borasidagi xavotirlarni yangi bosqichga olib chiqdi. Axloqiy mezonlardan mahrum bo‘lgan “raqamli ong” qo‘lidagi yadroviy tugma insoniyat sivilizatsiyasi uchun eng katta xavf bo‘lib qolishi mumkin. Zero, mashina uchun g‘alaba — bu shunchaki algoritmning yakunlanishi, inson uchun esa bu hayot va mamot masalasidir.