Sun’iy intellekt hali bu borada odamlarga yeta olmaydi...

Sun’iy intellekt yuzlarni aniqlash, ob’ektlarni farqlash yoki matn yaratishda anchayin muvaffaqiyatli. Ammo insonlar orasidagi nozik imo-ishora, yashirin ma’no va niyatlarni anglash masalasiga kelganda, u hanuz inson tafakkuridan ancha ortda. Yangi ilmiy izlanishlar harakatga boy ijtimoiy sahnalarni talqin qilishda odamlar hozirgi SI modellarini ortda qoldirishini yana bir bor tasdiqladi.

Jons Xopkinsdagi tajribalar

Jons Xopkins universiteti olimlari olib borgan tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, hozirgi SI tizimlari insonlar o‘rtasidagi ijtimoiy aloqalarni to‘laqonli anglay olmaydi. Model kim kimga murojaat qilayotganini, qanday niyat bilan harakat qilayotganini yoki vaziyatdagi yashirin muloqotni to‘g‘ri talqin eta olmaydi.

Bu esa odamlar bilan bir makonda ishlashi kerak bo‘lgan texnologiyalar — masalan, avtopilotli mashinalar yoki yordamchi robotlar uchun jiddiy kamchilik.

“Muammo ma’lumotda emas, fikrlash tarzida”

Tadqiqot rahbarlaridan biri, kognitiv fanlar bo‘yicha dotsent Leyla Isik ta’kidlaydi: masala SIga qancha ma’lumot berishda emas, balki uning qanday “mulohaza yuritishida”.

Uning aytishicha:

“Avtopilot mashina piyodaning niyatini oldindan bilishi shart: u yo‘lni kesib o‘tmoqchimi yoki kim bilandir gaplashyaptimi? Inson bilan o‘zaro aloqada bo‘lishi kerak bo‘lgan har qanday SI avvalo inson harakatini to‘g‘ri anglay olishi zarur. Hozirgi modellar bunga hali ulgurmagan”.

Tajriba jarayoni: uch soniyalik sinov roliklari

Olimlar inson ishtirokchilariga uch soniyadan iborat videolarni ko‘rsatishdi. Bu roliklarda odamlar:

• bir-biri bilan muloqot qilmoqda,
• yonma-yon harakat qilmoqda,
• yoki umuman mustaqil tarzda tasvirlangan.

Ishtirokchilardan sahnadagi ijtimoiy o‘zaro ta’sir darajasini 1 dan 5 gacha baholash so‘raldi.

Shundan so‘ng 350 dan ortiq turli SI modeliga — til, video va tasvir modellariga — xuddi shu vazifa yuklandi.

Insonlar yana bir bor ustun keldi

Inson ishtirokchilar baholashda ko‘pincha bir xil xulosaga keldi. SI modellarida esa bu birdamlik kuzatilmadi. Videodagi harakatni tahlil qiluvchi modellar sahnani to‘g‘ri talqin eta olmadi, tasvir modellarida esa bir kadrga qarab odamlar muloqot qilayaptimi-yo‘qmi degan savolga ishonchli javob topilmadi.

Qiziq tomoni — til modellarining inson xatti-harakatini bashorat qilishdagi natijalari video modellariga qaraganda yaxshiroq bo‘ldi, video modellar esa miyadagi asabiy faollikni taxmin qilishda ustunroq chiqdi. Biroq umumiy xulosa o‘zgarmaydi: SI ijtimoiy dinamikani “his qila olmaydi”.

Statik tasvirlarga qurilgan intellekt

Tadqiqotchilar fikricha, bu kamchilik SI arxitekturasining o‘ziga borib taqaladi. Hozirgi neyron tarmoqlar inson miyasining asosan statik tasvirlarni qayta ishlovchi qismlariga taqlid qilingan. Ammo ijtimoiy vaziyatlarni anglash — bu harakat, kontekst va vaqt bo‘yicha dinamika bilan ishlash degani.

Tadqiqot ishtirokchilaridan biri Keti Garsiya shunday deydi:

“Ob’ektni aniqlash yoki yuzni tanish — bu faqat boshlang‘ich bosqich. Hayot esa doimiy harakatda. Odamlar o‘rtasidagi aloqani anglay oladigan SI kerak. Tadqiqot hozirgi tizimlarda aynan shu yo‘nalish bo‘yicha katta bo‘shliq borligini ko‘rsatdi”.

Odam ijtimoiy signallarni hanuz eng yaxshi talqin qiluvchi mavjudot

Bugungi SI ko‘p narsani “ko‘rib turadi”, ammo hammasini tushunmaydi. Odam esa nozik ishoralar, tana tili va hatto sukutdan ham ma’no chiqarishga qodir.

Shu bois ijtimoiy sahnalarni o‘qish borasida inson tafakkuri hozircha tengsiz. SI esa bu borada hali o‘rganish jarayonida.