Sun’iy intellekt bioterrorizm quroliga aylanadi, bu esa pandemiyalardan ham xavfli

So‘nggi yillarda sun’iy intellekt (SI) insoniyat tarixidagi eng tez rivojlanayotgan texnologiyalardan biriga aylandi. Bu jarayon nafaqat innovatsiyalar sur’atini oshirmoqda, balki jamiyat, iqtisodiyot va xavfsizlik tushunchalarini tubdan qayta ko‘rib chiqishni ham talab qilmoqda.

Mashhur texnolog va xayriyachi Bill Geyts o‘zining navbatdagi tahliliy chiqishida aynan shu masalaga e’tibor qaratib, SI bilan bog‘liq imkoniyatlar bilan bir qatorda jiddiy xavflar mavjudligini ta’kidladi.

Sun’iy intellekt “pufagi” va bozor xatarlari

Geytsning fikricha, bugungi global texnologiya bozori sun’iy intellekt atrofida shakllanayotgan navbatdagi “pufak” bosqichiga kirgan. Investorlarning haddan tashqari ishtiyoqi va ayrim kompaniyalar qiymatining sun’iy ravishda oshirilishi 2000-yillar boshidagi dotkom inqirozini eslatadi. Bunday vaziyatda katta mablag‘lar real samaradorlikka emas, umid va taxminlarga yo‘naltirilishi mumkin, bu esa oxir-oqibat jiddiy moliyaviy yo‘qotishlarga olib keladi.

Insoniyatni eng ko‘p o‘zgartiradigan texnologiya

Shu bilan birga, Geyts sun’iy intellektni insoniyat yaratgan eng ta’sirchan vositalardan biri deb hisoblaydi. U ko‘plab global muammolarga yechim topishda yordam berishi mumkin, biroq bu texnologiya avvalgi innovatsiyalardan farqli ravishda mutlaqo yangi va murakkab chaqiriqlarni ham yuzaga keltiradi. Eng muhimi, SI rivojining yuqori chegarasi yo‘q — u inson darajasiga yetib, to‘xtab qoladigan texnologiya emas.

AGI haqidagi noto‘g‘ri kutishlar

Bugungi kunda ayrim mutaxassislar umumiy sun’iy intellekt (AGI) yoki to‘liq gumanoid robotlar yaqin kelajakda paydo bo‘lishini bashorat qilmoqda. Biroq Geyts bunday aniq muddatlarga shubha bilan qaraydi. Uningcha, belgilangan sanalar amalga oshmagani texnologiya rivoji to‘xtaydi degani emas — aksincha, taraqqiyot sekin va bosqichma-bosqich davom etadi.

Asosiy xavflar: yomon niyat va mehnat bozori

Kelgusi o‘n yillikda sun’iy intellekt bilan bog‘liq ikki asosiy xavf ajralib turadi. Birinchisi — texnologiyaning yomon niyatlarda qo‘llanishi, ikkinchisi esa mehnat bozoridagi keskin siljishlar. Geyts bu muammolarni nazariy emas, balki juda real deb hisoblaydi va ularni boshqarish uchun davlatlar hamda xususiy sektor mas’uliyat bilan yondashishi zarurligini ta’kidlaydi.

Terrorizm va biotexnologik tahdidlar

Eng jiddiy xavotirlardan biri — sun’iy intellekt vositalarining terrorizm quroliga aylanish ehtimoli. Geytsning ogohlantirishicha, nafaqat davlatlar, balki nodavlat guruhlar ham ochiq manbali SI texnologiyalaridan foydalanib, bioterrorizm vositalarini yaratishi mumkin. Bu xavf hatto tabiiy kelib chiqadigan pandemiyalardan ham jiddiyroq oqibatlarga olib kelishi ehtimoldan xoli emas. Shu sababli, sun’iy intellektni ishlab chiqish va qo‘llashda global miqyosda umumiy qoidalar va cheklovlar joriy etilishi muhim.

Pandemiya saboqlari va kelajak ogohlantirishi

Geyts 2015-yilda pandemiyaga tayyorgarlik yetarli emasligi haqida qilgan chiqishini eslatib o‘tdi. Uning fikricha, agar o‘sha paytda zarur choralar ko‘rilganida, COVID-19 pandemiyasi keltirgan insoniy va iqtisodiy talafotlar ancha kam bo‘lardi. Bugun esa insoniyat yangi, yanada murakkab xavf — sun’iy intellekt yordamida kuchaytirilgan biologik tahdidlar bilan yuzma-yuz kelmoqda.

Mehnat bozori: sekin boshlangan, tezlashadigan jarayon

Sun’iy intellektning ta’siri allaqachon ayrim kasblarda sezila boshladi. Dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilari bunga birinchi bo‘lib duch kelmoqda. Ombor ishlari yoki qo‘ng‘iroq markazlari kabi sohalar hozircha bu bosqichga yetmagan bo‘lsa-da, texnologiya imkoniyatlari kengaygani sari ish bozoridagi o‘zgarishlar yanada tezlashadi. Geyts bu jarayon keyingi besh yil ichida ancha kuchayishiga ishonadi.

Siyosiy tayyorgarlik va ijtimoiy muvozanat

Texnologik o‘zgarishlar og‘riqsiz kechishi uchun, Geytsning fikricha, jamiyat allaqachon hozirdan tayyorgarlik ko‘rishi lozim. Bu jarayonda boylikni adolatliroq taqsimlash, mehnatning jamiyatdagi o‘rnini qayta baholash va moslashuvchan ijtimoiy siyosatlarni ishlab chiqish muhim ahamiyatga ega. Hatto o‘tish davri cho‘zilib ketgan taqdirda ham, 2026-yildan boshlab bu masalalar kun tartibida bo‘lishi shart.

Uch ustuvor yo‘nalish: iqlim, sog‘liqni saqlash va ta’lim

Geyts sun’iy intellektdan eng katta foyda olish mumkin bo‘lgan uch sohani alohida qayd etadi: iqlim muammolari, sog‘liqni saqlash va ta’lim. Uning ta’kidlashicha, agar hukumatlar ushbu yo‘nalishlarga to‘g‘ri e’tibor qaratsa, SI yordamida qisqa vaqt ichida sezilarli ijobiy natijalarga erishish mumkin.

Qiziqarli fakt: ehtiyotkorlik sabog‘i

E’tiborlisi shundaki, 2019-yilda Geyts Microsoft rahbariyatini sun’iy intellekt bilan shug‘ullanuvchi startaplarga sarmoya kiritishda ehtiyot bo‘lishga chaqirgan. U bunday investitsiyalar katta moliyaviy tavakkalchilik bilan bog‘liqligini ochiq aytgan. Bu holat Geytsning texnologiyaga bo‘lgan yondashuvi faqat optimizmga emas, balki sovuqqon tahlilga ham asoslanishini ko‘rsatadi.