Afsonaviy investor Jim Rojers AQSh bozorini tark etib, O‘zbekistonga sarmoya kiritishni boshladi

Jim Rojers AQSh fond bozoridan chiqishni yakunladi va kapitalini O‘zbekistonga yo‘naltira boshladi. Uning bu qarori AQSh texnologik kompaniyalarida kapitalning haddan tashqari jamlanib qolayotgani hamda ularning bozor baholari keskin oshib borayotgani borasidagi xavotirlar kuchaygan davrga to‘g‘ri keldi.

Jim Rojers kim?

Jim Rojers — amerikalik investor va tadbirkor, 1973-yilda Jorj Soros bilan hamkorlikda tashkil etilgan Quantum Fund investitsiya fondining hammuassisi. 1973–1980-yillar oralig‘ida fond 4 000 foizdan ortiq o‘sishni namoyish etib, investitsiya tarixidagi eng muvaffaqiyatli loyihalardan biriga aylandi.

Rojers xomashyo aktivlari, valyutalar va rivojlanayotgan bozorlarga sarmoya kiritishi, shuningdek, iqtisodiyotning haddan tashqari qizib ketgan tarmoqlaridan erta chiqishi bilan tanilgan.

AQSh aksiyalariga investitsiyalarni yakunlash

2025-yil oxiriga kelib, Rojers Amerika aksiyalaridagi barcha pozitsiyalarini to‘liq yopdi. Uning bozordan chiqishi AQSh davlat qarzi 30 trillion dollardan oshgani va mamlakat tarixidagi eng uzoq davom etgan “buqa bozori” fonida yuz berdi.

So‘nggi yillarda AQSh fond indekslarining sezilarli o‘sishi asosan “ajoyib yettilik” deb ataluvchi texnologik kompaniyalar hisobiga ta’minlandi:

• Apple (AAPL)
• Microsoft (MSFT)
• Alphabet (GOOGL)
• Amazon (AMZN)
• Meta Platforms (META)
• Tesla (TSLA)
• NVIDIA (NVDA)

Ushbu kompaniyalar S&P 500 va Nasdaq indekslari kapitallashuvining katta qismini shakllantirib, bozorning bitta sektor dinamikasiga bog‘liqligini kuchaytirdi.

AI kompaniyalari o‘sishi va xatarlar konsentratsiyasi

2024–2025-yillarda investorlar e’tiborining markazida sun’iy intellekt bilan bog‘liq kompaniyalar bo‘ldi. NVIDIA AI infratuzilmasi uchun grafik protsessorlarning asosiy yetkazib beruvchisiga aylandi, Microsoft esa bulutli servislar va korporativ mahsulotlarga AI yechimlarini integratsiya qilish orqali asosiy foyda oluvchilardan biriga aylandi.

Mazkur kompaniyalar kapitallashuvining tez sur’atlarda o‘sishi moliyaviy multiplikatorlarning keskin oshishiga olib keldi va daromad yoki foyda o‘sishi sekinlashgan taqdirda tuzatish (korreksiya) xavflarini kuchaytirdi. Shu fonida yirik investorlarning bir qismi AQSh texnologik sektoridagi ishtirokini qisqartira boshladi.

O‘zbekiston va mamlakat fond bozoriga investitsiyalar

Amerika aktivlaridan chiqqach, Rojers boshqa bozorlarga e’tibor qaratdi. Asosiy yo‘nalishlardan biri O‘zbekiston bo‘ldi. Mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, u Toshkent respublika fond birjasida ro‘yxatga olingan kompaniyalar aksiyalarini xarid qila boshlagan.

Investitsiyalar bank sohasi, telekommunikatsiya va energetika kabi iqtisodiyotning tayanch tarmoqlari o‘rtasida taqsimlandi. Investor faolligi xususiylashtirish, fond bozorini rivojlantirish va xorijiy investorlar uchun imkoniyatlarni kengaytirishga qaratilgan islohotlar davom etayotgan davrga to‘g‘ri keldi.

Qo‘shimcha investitsiya yo‘nalishlari

O‘zbekistondan tashqari, Rojers xomashyo aktivlariga, jumladan kumushga, shuningdek Osiyo transport sektoriga sarmoyalarni saqlab qolmoqda. Uning portfelida Xitoy aviakompaniyalari — Air China va China Eastern Airlines aksiyalari ham mavjud bo‘lib, ular mintaqada yo‘lovchi tashuvlarining tiklanishiga yo‘naltirilgan.

Global kontekst

Jim Rojersning AQSh bozoridan chiqishi va Markaziy Osiyoga investitsiyalar yo‘naltirishi muqobil o‘sish hududlariga bo‘lgan qiziqish kuchayib borayotgan global sharoitda kechmoqda. Rivojlangan iqtisodiyotlarda qarz yukining yuqoriligi va texnologik aktivlar qiymatining oshishi kapitalning rivojlanayotgan va frontier bozorlarga qayta taqsimlanishini rag‘batlantirmoqda.

Shu nuqtai nazardan, O‘zbekiston makroiqtisodiy barqarorlik, izchil islohotlar va fond infratuzilmasining kengayib borayotgani sababli uzoq muddatli investitsiyalarni jalb etayotgan mamlakatlardan biri sifatida tobora ko‘proq e’tiborga olinmoqda.