Global qullik indeksi O‘zbekiston haqida og‘ir haqiqatni ochdi

Global reytinglar ba’zan yoqimsiz haqiqatni ko‘rsatib qo‘yadi. 2025-yilgi qullik indeksi (Global Slavery Index) O‘zbekistonni 157 davlat orasida 99-o‘ringa joylashtirdi. Ko‘rsatkich 56 ball, ya’ni mamlakatda zamonaviy qullik holatlari darajasi ham, unga qarshi kurashning institutsional samaradorligi ham xalqaro mezonlarda past baholangan.

Indeks metodologiyasiga ko‘ra, holatni belgilovchi asosiy ikki omil — real holatlar soni va davlatning reaksiyasi. O‘zbekiston misolida bu raqamlar ham xavotirli, ham mintaqaviy solishtirish uchun muhim: ayrim qo‘shnilar bilan farq bor, ayrimlari bilan esa o‘xshash manzara.

Baholash mezonlari nimani anglatadi?

Global qullik indeksi mamlakatlarda majburiy mehnat, odam savdosi va boshqa ekspluatatsiya shakllarining tarqalishini 1 dan 100 gacha bo‘lgan shkalada baholaydi. Bu yerda past ball — yaxshiroq holat degani. Reyting ikki asosiy ko‘rsatkichga tayangan holda tuziladi:

• 100 ming aholiga to‘g‘ri keladigan qullik holatlari soni;
• hukumat va huquqni muhofaza qiluvchi organlarning bunday jinoyatlarga qarshi siyosati va amaliy javobi.

O‘zbekiston: raqamlar nimani ko‘rsatmoqda?

Hisobotga ko‘ra, O‘zbekistonda 100 ming aholiga 7,4 ta zamonaviy qullik holati to‘g‘ri keladi. Davlatning ushbu muammoga institutsional munosabati esa 46 ball bilan baholangan. Natijada umumiy ko‘rsatkich 56 ballni tashkil etdi. Bu raqamlar mintaqaning ayrim davlatlari bilan solishtirilganda, muammolar saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi.

Markaziy Osiyo manzarasi: farqlar keskin

Mintaqada eng og‘ir vaziyat Tojikistonda qayd etilgan: u yerda 100 ming kishiga 14 ta holat to‘g‘ri keladi, huquqni muhofaza qiluvchi organlarning javobi esa 36 ball bilan past baholangan.

Boshqa davlatlarda nisbatan ijobiyroq ko‘rsatkichlar kuzatiladi:

• Qozog‘iston — 61-o‘rin,
• Turkmaniston — 75-o‘rin,
• Qirg‘iziston — 97-o‘rin.

Yetakchilar tajribasi: Yevropa namunasi

Reytingning yuqori pog‘onalarida asosan Yevropaning rivojlangan mamlakatlari joylashgan. Norvegiya yetakchi bo‘lib, u yerda 100 ming aholiga atigi 0,5 ta holat qayd etilgan.

Shuningdek, Finlyandiya, Niderlandiya, Portugaliya va Daniya kuchli beshlikdan o‘rin oldi. Bu mamlakatlarda hukumatlarning qullikka qarshi siyosati faol va tizimli bo‘lib, baholashda 60 balldan yuqori natijalarga erishilgan.

Tizimli yondashuv zarur

2025-yilgi indeks O‘zbekiston uchun ijobiy siljishlar bilan birga, hal etilishi lozim bo‘lgan vazifalar ham borligini ko‘rsatadi. Ekspluatatsiyaga qarshi kurashda samarali nazorat, huquqni muhofaza qilish amaliyotini kuchaytirish va profilaktika choralarini kengaytirish reytingda yuqorilashning muhim omillari bo‘lib qolmoqda.