O‘zbekistonliklar Qozog‘iston bozorini egallab olyapti

2026-yilning may oyiga kelib, Qozog‘iston iqtisodiyotidagi xorijiy investitsiyalar balansi va kompaniyalar tarkibida jiddiy tarkibiy o‘zgarishlar yuz bermoqda. Strategik rejalashtirish va islohotlar agentligi huzuridagi Milliy statistika byurosi e’lon qilgan so‘nggi hisobotlar shuni ko‘rsatadiki, mamlakatda xorijiy sarmoya ishtirokidagi korxonalar salmog‘i barqaror o‘sib bormoqda. Eng e'tiborli jihati, mazkur dinamikaning bosh harakatlantiruvchi kuchi sifatida aynan O‘zbekiston biznes subyektlari maydonga chiqdi.

3,5 yilda to‘rt barobar o‘sish

Qozog‘iston iqtisodiy hududida o‘zbekistonlik tadbirkorlarning faollashuvi jadal sur’atlarda davom etmoqda. 2026-yilning 1-may holatiga ko‘ra, mamlakatda O‘zbekiston rezidentlari ulushiga ega bo‘lgan jami 8 275 ta kompaniya faoliyat yuritmoqda. Ushbu ko‘rsatkichni 2022-yilning noyabr oyidagi ma’lumotlar bilan qiyoslaganda (o‘shanda 2 072 ta korxona mavjud edi), o‘tgan uch yarim yil ichida o‘zbek sarmoyasi ishtirokidagi shirkatlar soni qariyb to‘rt barobarga yoki 300 foizga ko‘payganini ko‘rish mumkin.

Joriy yilning bahor oylari ushbu yo‘nalishda rekord ko‘rsatkichlarni taqdim etdi. Faqatgina mart va aprel oylarining o‘zida o‘zbek sarmoyadorlari Qozog‘istonda 1 376 ta yangi kompaniyaga asos solishdi. Xususan, mart oyida ro‘yxatga olingan 866 ta yangi korxona oxirgi besh yillik davrdagi eng yuqori oylik o‘sish sur’atidir. Tahlilchilarning ta’kidlashicha, ushbu jarayon shunchaki qog‘ozdagi rasmiy ro‘yxatdan o‘tish ko‘rsatkichlari emas, balki bozorda amalda o'z ishini boshlagan real biznes subyektlarining hisobiga shakllangan.

Hozirgi vaqtda O‘zbekiston Qozog‘iston bozoridagi xorijiy hamkorlar orasida Rossiyadan keyin ikkinchi o‘ringa ko‘tarilib oldi. Bu borada u uzoq yillik yirik investorlar sanalgan Xitoy (7 407 ta kompaniya) va Turkiya (3 298 ta kompaniya) kabi davlatlarni ortda qoldirishga muvaffaq bo‘ldi. Tarmoqlar kesimida o‘zbekistonlik sarmoyadorlar asosan uchta yo‘nalishni afzal ko‘rmoqda. Jami korxonalarning 42 foizi xizmat ko‘rsatish sohasiga, 25 foizi savdo-sotiqqa va 21 foizi qurilish sektoriga to‘g‘ri kelmoqda.

Rossiya sarmoyasining pasayishi va xorijiy sektor barqarorligi

Rossiya Federatsiyasi Qozog‘istondagi xorijiy korxonalar soni bo‘yicha hanuz peshqadamlikni saqlab kelmoqda — hozirda bu mamlakat kapitallashgan 17 112 ta faol subyekt mavjud. Biroq rossiyalik investorlar ishtirokidagi dinamikada teskari jarayon, ya’ni pasayish tendensiyasi boshlangan. 2026-yilning aprel oyida Rossiya mulkiga ega bo‘lgan shirkatlar soni 215 taga qisqardi, bu esa oxirgi besh yillikdagi eng keskin oylik pasayish sifatida qayd etildi. Shunga qaramay, xalqaro hamkorlikning umumiy manzarasi barqaror o‘sishni ko‘rsatmoqda — Qozog‘istondagi chet el sarmoyasi ishtirokidagi jami yuridik shaxslar soni o‘tgan yilning mos davri bilan solishtirilganda 9,5 foizga ko‘paygan.

Ichki bozor tendensiyalari

May oyining boshidagi statistik ma’lumotlarga ko‘ra, Qozog‘iston Respublikasida jami 547 956 ta yuridik shaxs rasman ro‘yxatga olingan bo‘lib, ularning 441 982 tasi amalda faoliyat yuritib kelmoqda. Mamlakat korxonalarining mutlaq ko‘pchiligi, ya’ni 538 475 tasi kichik biznes toifasiga kiradi. O‘rta korxonalar soni 6 939 tani, yirik korxonalar toifasi esa 2 542 tani tashkil etmoqda.

Iqtisodiyot tarmoqlari bo‘yicha qaralganda, eng katta ulush ulgurji va chakana savdo hamda avtotransport vositalarini ta’mirlash sohasiga (26,5 foiz) tegishli. Undan keyingi o‘rinlarni qurilish (13,4 foiz) va boshqa turdagi xizmatlar ko‘rsatish (9,9 foiz) tarmoqlari egallagan. Hududiy taqsimotda biznesning asosiy o‘choqlari yirik megapolislarda jamlangan: Olmaotada 161 362 ta, poytaxt Ostonada 103 634 ta va Chimkentda 29 563 ta korxona joylashgan. Shu bilan birga, mamlakatdagi kichik va o‘rta tadbirkorlik subyektlarining umumiy soni 2,1 milliondan oshgan bo‘lsa, shundan 1,97 millioni faol bosqichda turibdi.

Alohida e’tiborga molik jihati, yakka tartibdagi tadbirkorlar (YATT) sonining o‘tgan yilga nisbatan 9,2 foizga kamayganidir. Mutaxassislar ushbu holatni 2026-yilning 1-janvaridan boshlab amalga kiritilgan yangi Soliq kodeksi bilan bog‘lamoqda. Yangi qonunchilik talablari tufayli ko‘plab yakka tartibdagi tadbirkorlar o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar uchun joriy etilgan maxsus va qulayroq soliq rejimlariga o‘tishni afzal ko‘rgan, bu esa rasmiy ro‘yxatdagi subyektlar sonining texnik jihatdan kamayishiga olib keldi.

Integratsiyaning yangi bosqichi

Umuman olganda, bugungi kunda Qozog‘iston bozori jiddiy tarkibiy transformatsiyani boshdan kechirmoqda. An’anaviy yetakchi bo‘lgan Rossiya biznesining ulushi asta-sekin pasayayotgan bir sharoitda, O‘zbekiston va Xitoy kompaniyalarining bozorga faol kirib kelishi yangi muvozanatni shakllantirmoqda. Ayniqsa, o‘zbek sarmoyasining xizmat ko‘rsatish, savdo va qurilish sohalaridagi yuqori ulushi Toshkent va Ostona o‘rtasidagi iqtisodiy integratsiya hamda sheriklik aloqalari sifat jihatidan mutlaqo yangi bosqichga ko‘tarilganidan dalolat beradi.