Shimoliy Orolga suv qaytmoqda: To‘rt yilda qariyb 5 milliard kub metr suv qo‘shildi

Shimoliy Orol dengizidagi suv hajmi 2022-yildagi 18,9 milliard kub metrdan 2026-yil avgustida 23,4 milliard kub metrgacha oshdi. O‘tgan yilning oktyabridan buyon Sirdaryodan dengizga yana 1,2 milliard kub metr suv yo‘naltirilgan. Endi Shimoliy Orolni tiklash loyihasining navbatdagi bosqichida Ko‘karal to‘g‘onini rekonstruksiya qilish va dengizdagi suv hajmini 34 milliard kub metrgacha yetkazish rejalashtirilmoqda.

Sirdaryodan kelayotgan suv ko‘paytiriladi

Shimoliy Orol uchun asosiy suv manbalaridan biri Sirdaryo hisoblanadi. O‘tgan yilning oktyabridan buyon daryodan dengizga 1,2 milliard kub metr suv yetib borgan. Hozirgi vaqtda Shimoliy Orolga sekundiga o‘rtacha 14 kub metr suv kelmoqda. Vegetatsiya davri yakuniga qadar bu miqdorni ancha oshirib, sekundiga 100–150 kub metrga yetkazish rejalashtirilgan.

Dengizga ko‘proq suv yetib kelishida yog‘ingarchilik bilan birga davlatlar o‘rtasidagi kelishuvlar ham muhim rol o‘ynamoqda. Transchegaraviy suv obyektlarini birgalikda boshqarish bo‘yicha O‘zbekiston bilan kelishuvga erishish uchun muzokaralar o‘n yil davom etgan. Bu kelishuv suv resurslarini qo‘shni davlatlar bilan muvofiqlashtirilgan holda boshqarishga yordam bermoqda.

Qozog‘iston suv resurslari va irrigatsiya vazirining birinchi o‘rinbosari Nurlan Aldamjarovning ma’lum qilishicha, Shimoliy Orolni saqlab qolish uchun bir nechta loyiha amalga oshirilmoqda. Sirdaryo havzasida qancha suv sarflanayotganini aniq hisoblash uchun tizimlarni avtomatlashtirish, eski gidrotexnika inshootlarini rekonstruksiya qilish va qo‘shni davlatlar bilan suv masalasidagi hamkorlikni kuchaytirish shular jumlasidan.

Shimoliy Oroldagi suv hajmi har yili oshmoqda

So‘nggi yillardagi raqamlarga qaralsa, Shimoliy Orolda suv hajmi yilma-yil ko‘payib bormoqda. 2022-yilda dengizdagi suv 18,9 milliard kub metrni tashkil qilgan. Bir yil o‘tib, 2023-yilda bu ko‘rsatkich 20,49 milliard kub metrga yetgan.

O‘sish keyingi yillarda ham davom etdi. 2024-yilda Shimoliy Orolda 22,08 milliard kub metr, 2025-yilda esa 22,85 milliard kub metr suv qayd etilgan. 2026-yil avgustiga kelib bu raqam 23,4 milliard kub metrga yetdi. Ya’ni to‘rt yil ichida dengizdagi suv hajmi qariyb 5 milliard kub metrga oshgan.

Suvning ko‘payishi bilan Shimoliy Orol asta-sekin ilgari suv chekinib, cho‘lga aylangan hududlar tomon kengaymoqda. Hozirgi natija Orolning butunlay tiklanganini anglatmaydi, ammo Shimoliy Orolning ayrim qismlarini saqlab qolish va suv maydonini kengaytirish bo‘yicha ishlar natija berayotganini ko‘rsatmoqda.

Ko‘karal to‘g‘oni yangilanadi, maqsad — 34 milliard kub metr

Keyingi katta qadam Shimoliy Orolni saqlash loyihasining ikkinchi bosqichi bo‘lishi kutilmoqda. Bu bosqichda Ko‘karal to‘g‘onini rekonstruksiya qilish rejalashtirilgan. To‘g‘on Shimoliy Orolda to‘plangan suvni ushlab turishda muhim ahamiyatga ega.

Rejaga ko‘ra, rekonstruksiyadan keyin dengizdagi suv sathi Boltiq balandlik tizimi bo‘yicha 44 metrgacha ko‘tarilishi kerak. Natijada Shimoliy Orolning suv bilan qoplangan maydonini 3 913 kvadrat kilometrgacha kengaytirish ko‘zda tutilgan.

Hozir dengizda 23,4 milliard kub metr suv mavjud bo‘lsa, kelgusida bu hajmni 34 milliard kub metrgacha yetkazish maqsad qilingan. Buning uchun faqat Ko‘karal to‘g‘onini yangilash emas, balki Sirdaryodan keladigan suvni samarali boshqarish, suv hisobini aniq yuritish, gidrotexnika inshootlarini ta’mirlash va qo‘shni davlatlar bilan kelishilgan holda ishlash ham davom ettiriladi.