Urush ocharchilikni rekord darajaga yetkazishi mumkin

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Butunjahon oziq-ovqat dasturi (WFP) xalqaro hamjamiyatni hushyorlikka chaqirib, global oziq-ovqat xavfsizligi bo‘yicha o‘ta xavotirli prognozini e’lon qildi. Agarda Yaqin Sharqdagi qurolli to‘qnashuvlar joriy yilning yoz oylariga qadar davom etsa, sayyoramizda ochlikdan aziyat chekayotganlar soni tarixiy maksimumni yangilashi hech gap emas.

Statistika ortidagi fojia: 319 million taqdir

Insoniyat bugun o‘ta nozik pallada turibdi. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko‘ra, davom etayotgan nizolar oziq-ovqat tanqisligiga duch kelganlar safiga yana 45 million kishini qo‘shishi mumkin. Bu degani, dunyo miqyosida ochlik iskanjasida qolgan jami insonlar soni 319 milliondan oshib ketish xavfini tug‘diradi. Agar bu prognozlar amalga oshsa, biz zamonaviy tarixdagi eng ayanchli ko‘rsatkichlardan biriga guvoh bo‘lamiz.

Logistika qopqoni va qimmatlashgan umidlar

BMT vakili Karl Skauning ta’kidlashicha, urush nafaqat bevosita talafotlar, balki bilvosita iqtisodiy zarbalar bilan ham dunyoni bo‘g‘moqda. Mojarolar boshlanganidan buyon dengiz orqali yuk tashish tizimi jiddiy inqirozga yuz tutdi — logistika xarajatlari qariyb 18 foizga qimmatlashdi.

Xavfsiz yo‘nalishlarning yopilishi va gumanitar koridorlarning o‘zgarishi yordamga muhtoj hududlarga oziq-ovqat yetkazishni murakkablashtiribgina qolmay, uni haddan tashqari qimmat jarayonga aylantirdi. Bugun yordam karvonlari manzillariga yetib borishi uchun ko‘proq vaqt va mablag‘ talab etilmoqda, ammo vaqt — bu son-sanoqsiz insonlar hayoti demakdir.

Mudofaa ustunligi va gumanitar tanqislik

Vaziyatni yanada og‘irlashtirayotgan omil bu — siyosiy ustuvorliklarning o‘zgarishidir. Donor davlatlar bugungi kunda o‘z resurslarini gumanitar loyihalardan ko‘ra, ko‘proq mudofaa va harbiy maqsadlarga yo‘naltirishni afzal ko‘rmoqda. Gumanitar dasturlarni moliyalashtirishning qisqarishi esa xalqaro tashkilotlarning qo‘l-oyog‘ini bog‘lab qo‘ygan.

Ekspertlarning ogohlantirishicha, dunyo hatto ushbu mojaro boshlanishidan avval ham global ochlik darajasining yuqoriligidan aziyat chekayotgan edi. Hozirgi geosiyosiy vaziyat esa mavjud yarani yanada chuqurlashtirib, "parokandalik ssenariysi"ni tezlashtirmoqda.

Energiya bozori va dasturxondagi narxlar

Mintaqadagi beqarorlik global energiya bozorini ham chetlab o‘tmadi. Neft narxining keskin ko‘tarilishi zanjirvariy reaksiya kabi barcha sohalarga, birinchi navbatda, qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat ishlab chiqarishga ta’sir qilmoqda. Yoqilg‘i qimmatlashishi mahsulot yetishtirish va uni tashish xarajatlarini oshirib, yakuniy iste’molchi uchun narxlarning o‘sishiga sabab bo‘lyapti.

Aytish mumkinki, Yaqin Sharqdagi barqarorlik nafaqat mintaqaviy tinchlik, balki millionlab insonlarning tirik qolishi uchun ham hayotiy zaruriyatga aylandi. Dunyo hamjamiyati hozirgi murakkab sharoitda harbiy ambitsiyalardan ko‘ra, insoniy qadriyatlar va gumanitar ko‘makni birinchi o‘ringa qo‘yishi shart. Aks holda, ochlik inqirozi hech bir chegarani tanlamaydigan global ofatga aylanishi muqarrar.