Босқинчи десанг, фақат босқинчилар хафа бўлади — Отабек Бакиров

Куни кеча Шерзодхон Қудратхўжанинг интервьюси ортидан Ўзбекистоннинг Россиядаги элчиси Ботиржон Асадов Ташқи ишлар вазирлигига чақиртирилгани маълум бўлди.

Гап эгасини топди

Қайд этилишича, бунга Ўзбекистон Миллий медиа бирлашмаси раиси Шерзодхон Қудратхўжанинг ўзбек тилини билмайдиган республика фуқаролари ҳақидаги интервюси сабаб бўлган. "Бундай мулоҳазаларнинг мазмуни ва оҳанги Россия ва Ўзбекистонни боғловчи чуқур стратегик шериклик ва иттифоқчилик муносабатларига мутлақо зиддир", — дея ифодаланган Россия ТИВ норозилиги. Шунингдек, департамент яқин орада Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги ушбу “жирканч” баёнотларга тўғри баҳо берилган расмий изоҳ тақдим этишини талаб қилган.

“Ҳақиқатнинг аччиғи”

Бундан аввал ЎзЖОКУ ректори Шерзодхон Қудратхўжа ўз интервьюсида ижтимоий резонансга сабаб бўлган гапларни айтганди. “Бири чиқиб, Қозоғистон ва Ўзбекистон иштонсиз қоларди, дейди. Бу ҳам миф, тушуняпсизми? Ўзбекистон ўшанда йилига 50−60 тонна олтин қазиб оларди. Ўшанда Россиядан келган машинасозлик вазири бўларди, у Навоийда ўтирган, ҳатто самолёт Тошкентга қўнмаган. Улар бу ерда 5 грамм қолиб кетишидан қўрққан, шекилли. Ҳаммасини Москвага олиб кетишган. 40−50 йил давомида ўзбек олтини, уран — ҳаммаси — Москвага олиб кетилди. Мен пахта ҳақида гапирмаяпман, 5,5 миллион тонна пахта бор эди”, — деган эди у. 

Чеклов ва тақиқлар

Шунингдек, журналист 1966 йилги зилзиладан кейин Тошкентда Беларусь, Украина ва Россиядан келган кўплаб ишчилар қолганини қайд этган. “Лекин, айтганча, улар бизнинг тилимизни 40−60 йилдан бери ўрганмаган. Карл Маркс таъкидлаганидек, икки киши яшаётган давлатининг тилини билмайди: биринчиси — босиб олган босқинчи, иккинчиси — аҳмоқ, яъни ўйлай, фикрлай ёки ўқий олмайдиган одам. Шундай экан, улар босқинчими ёки аҳмоқми, ўзлари ҳал қилсин”, — деди Шерзодхон Қудратхўжа.

Шундан сўнг, "Россотрудничество" раҳбари Евгений Примаков журналист билан ҳар қандай алоқалар тўхтатилиши ва унинг ўзи, қариндошларига Россияга кириш тақиқланиши мумкинлигини маълум қилганди.

Тармоқ фаоллари муносабатлари

Вазият юзасидан бир қанча тармоқ фаоллари ва блогерлар ўз фикрларини билдирмоқда.

"Лекин жуда бир ярамас-да шу Россия Ташқи ишлар вазирлиги. Захар Прилепин ва унга ўхшаш бошқа пропагандачиларнинг Ўзбекистонга, унинг мустақиллигига, ҳудудий яхлитлигига қарши баёнотлари, биринчидан, Россиянинг расмий нуқтаи назарини яқин тугул ҳатто узоқдан ҳам ифодаламасмиш, бу фикрлар ўша гапирган пропагандачиларнинг ўз шахсий нуқтаи назарлари эмиш ва, энг асосийси, Россия Ўзбекистон билан дўстмиш. Аммо Шерзодхон аканинг на русларга, на Россияга, на Россиянинг ҳозирги пачоқ аҳволига доир, фақат ва фақат Ўзбекистондаги ички вазиятга дахлдор бир фикри, нима учундир, “изчил ривожланиб бораётган стратегик шериклик ва иттифоқчилик муносабатларига мутлақо зид” эмиш, шунинг учун Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги Шерзодхон аканинг гаплари бўйича расмий изоҳ бериши керакмиш (расмий изоҳ ўрнига буларга Қора денгиздаги Илонли оролини ҳимоя қилган украиналик ҳарбий хизматчиларнинг босқинчи Россия ҳарбий кемасига қарата айтган, “и” ҳарфидан бошланиб, “й” ҳарфи билан тугайдиган машҳур сўкинишини юбориш керак аслида)."

Муҳрим Аъзамхўжаев 

"Шерзодхон Қудратхўжа Кирилл Алтманга берган интервьюда Ўзбекистонда, дейлик, 60 йилдан бери яшаётган, Ўзбекистон фуқароси ҳисобланадиган бошқа миллат вакили ҳеч бўлмаса салом-алик, муомала даражасида ўзбек тилини билиши керак деяпти. Лекин унинг бу фикрига “русофоб” деган тамға қўйиляпти. Нега бунча тутақиш? Нима ўз давлатида ўз ватандошларига шу гапниям айтишга ҳаққи йўқми? Тинимсиз равишда рус шовинистлари ва пропагандачилари Ўзбекистон суверенитетига қарши чиқиш қилганида, “ўзбегу қозоқ бизсиз иштонсиз қоларди” деб Россия ТВда бақирганида ҳам Россия ТИВ воизи Захарова хотиржамгина баёнот беради: “бу унинг шахсий фикри, бу давлат позициясини англатмайди”. 

Ҳар сафар шунақа баёнотдан кейин бизникилар спикерларга нисбатан бирор талаб ҳам, тақиқ ҳам қўймайди. Оғир-вазмин ташқи сиёсат йўлида “ҳар улиганга қўшилмаслик” учун бағрикенглик қилишади."

Азиза Қурбонова

"Ўзбекистонда яшаб, ўзбек тилини билмайдиганлар «босқинчи» ёки «аҳмоқ» эканини ўзлари ҳал қилиши кераклиги ҳақидаги сўзларнинг кимга қаратилгани ҳозиргача аниқ эмас эди. Мана ўзлари баёнотлари билан аниқлаштириб беришди. Босқинчи десанг, фақат босқинчилар хафа бўлади. Шерзодхон Қудратхўжанинг қатор фикрларига қўшилмаслигим мумкин, лекин айни дамда мен у билан: Қудратхўжанинг хусусий фикри менинг ҳам хусусий фикрим. Ҳа, дарвоқе, СССР менинг улар билан умумий ватаним эмас, бу қизил империя ҳеч қачон ватаним бўлмаган. Менинг ватаним Ўзбекистон. Қудратхўжанинг ватани Ўзбекистон. Бизнинг, Ўзбекистонликларнинг умумий ватани бу -- ягона Ўзбекистон."

Отабек Бакиров

"Farqi bundan kattaroq bu narsani. Bizlar “taklif qilganimizda” ular tomonidan munosabatlarga tahdid soluvchi gaplarni amaldagi siyosatchi, qonun ishlab chiquvchi parlamentning aʼzosi, asosiy siyosiy partiyalardan birini yetakchilaridan biri va Rossiya milliy gvardiyasi polki qoʻmondonini muovini gapirgan edi. Bizda esa oʻz fikrini bildirgan odam siyosatchi yoki harbiy emas va siyosiy qarorlarga ham masʼul emas. Bu ikki hodisada kattaroq farq shundaki, Rossiyaliklar suveren mamlakat — Oʻzbekistoning erkin fuqarolari nima deyish yoki demasliklariga aralashishmoqda. Biz esa, amaldagi siyosatchini fikrlariga norozilik bildirgan edik. Agar hozir ixtiyoriy Rus jurnalistlari va ijtimoiy faollari gaplari uchun Rus elchisini “taklif qilishni” yoki chaqirtirishni boshlasak, Rus elchisi oʻz ishxonasidan koʻra TIV binosida koʻproq kun oʻtkazadi. "

Бекзод Ҳошимов

"Oxirgi yillarda Putin rejimi va uning xizmatkorlari tomonidan qilinayotgan harakat, bildirilayotgan biror-bir fikr bizni hayratlantirmay qo'ydi. Ular o'zini yakkalash, do'stlardan dushman yasash siyosati bilan faol cho'kib bormoqda. Sherzodxon Qudratxo'jaga qo'yilgan taqiq ham kutilgan, bo'lishi oson ishlardan biri edi. Ammo meni boshqa bir vaziyat hayratlantirmoqda. Hukumat Rossiya tomonining O'zbekiston, uning tarixi va hududiy dahlsizligiga nisbatan qilayotgan hurmatsizliklarini yetarli javobsiz qoldirayotgani kamdek, nega unga qarshi fikr bildirayotgan faollarni jazolash yo'lidan bormoqda? Siz Sherzodxon Qudratxo'janing bir necha kun avval Markaziy Saylov komissiyasi a'zoligidan chiqarilishini tasodif deysizmi, men esa yo'q. O'z faollari, ziyolilarini himoya qilolmagan hukumat uchun uyat."

Илёс Сафаров

“O‘tirib-o‘tirib alam qilib ketyapti: rossiyalik turli arboblar yil davomida davlat (qanaqadir youtube kanal emas) kanalida chiqib, sobiq ittifoqni qayta tiklash, undan ajralib chiqqan davlatlarni Rossiyaga qo‘shib olish haqida bong ursa hech narsa emasmush. Lekin bizda shaxsiy Youtube kanaldagi intervyuda “fuqarolarimiz o‘zbek tilini bilishi kerak” degan gap katta narsa emish. Kelib chiqadi-ki, ularga mumkin bizga esa yo‘q. Bu aslo teng huquqlilik emas…"

Лазиз Ҳамидов

"Шерзод Қудратхўжаевнинг ўзбек тилини ўрганиш борасидаги фикрларига, Россотрудничество ўз репертуарида жавоб берибди. Нима эмиш, алоқаларни узармиш, Россияга киритмас эмиш, ўқитмас эмиш... Шерзод ака нима деганди? Шерзод ака шу пайтгача жуда кўп айтилган ҳақиқатни айтди, холос, яъни “маҳаллий тилни ёки аҳмоқлар ўрганмайди, ёки босқинчилар”. Мана шу фикрни Россотрудничество “русофоб қараш” дея малакалабди. 

Нега россиялик сиёсатчилар бунчалик ўзидан кетяпти? Сабаби, шу пайтгача рус империячилари, миллатчилари Ўзбекистонга кўп тош отишди, давлат эса жавоб бермади. Буларнинг руҳияти шунақа, қанчалик маданиятли бўлсак, шунчалик бошга чиқишади. Давлат жиддий баёнот бермагунича, булар шунақа бошга чиқаверишади."

Камолиддин Раббимов

"Birinchidan, Sherzodxon Qudratxoʻjaning gaplari boshqa davlat fuqarolari haqida emas edi. Ikkinchidan, uning gaplarida boshqa davlat suverenitetiga va hududiy yaxlitligiga tahdid yoʻq edi - masalan, u boshqa davlatni "qoʻshib olib, til oʻrgatish" haqida gapirmadi. Uchinchidan, u siyosatchi emas va uning gaplari rasmiy (davlatga tegishli) OAV orqali yangramadi."

Комил Жалилов

"Агар Қудратхўжага босим бўлса, ишдан бўшатишса ё бир қанақадир ўзига нисбатан хайфсан пайфсан берилса бу уже тармоқдаги жуда катта негативларга олиб келади. Бундай қилиш керакмас. Узр ҳам сўраманглар. Паст кетмайлик." 

Нурбек Алимов

"Менга ғалати кўрингани – россиялик у дабба нега Қудратхўжанинг гапини ўзига олган? У “руслар” ё “Россия” демаган шекилли? Кейин, Қудратхўжа Россиядаги масала ҳақида эмас, Ўзбекистондаги ички бир ҳолат ҳақида гапирган-ку, тўғрими? Мана, Россиядаги бошқа даббалар: “Ўзбеклар жонажон Россиямизга ўз юртида рус тилини ўрганиб келсин, тилимизни билмаса, ишлашга қўймаймиз”, деяпти-ку, бу гапга бизнинг валломатлар ҳар доимгидек қўйга ўхшаб жим қараб турибди, тўғрими? Қудратхўжа ҳам Россия ўзи учун илгари сураётган шу талабни сал дангалроқ ва сал қўполроқ айтган, холос."

Муҳрим Аъзамхўжаев

“Agar biz, o‘zbekistonliklar, barchamiz o‘zbek tilida gapirishni va yozishni boshlasak, Rossiya TIV hech narsani tushunmaydi.

U yerda hech kim bizning tilni bilmaydi. 100 bloger o‘zbek tilida yozadi, hech qanday reaksiya bo‘lmaydi. Elchixonada, ehtimol, Mirabad bozoriga ham tarjimon bilan borishadi. Boshqa elchilar kamida "simvolicheski" hurmat belgisini ko‘rsatishga harakat qilishadi. Dars oladilar, o‘zbek tilida gapirishadi. Faqat "shimoliy" diplomatlariga bu o‘z qadr-qimmatlaridan past deb hisoblanadi.”*

Никита Макаренко

Бошқа тармоқ фаоллари ҳам вазиятни четлаб ўтишаётгани йўқ. Нима бўлганда ҳам айни вақтда асосий муносабат ҳамда расмий жавоб Ташқи ишлар вазирлиги ва Бахтиёр Саидовдан кутилмоқда.

*Никита Макаренко фикрига қўшилган ҳолда, лотин ёзувида ёзилган постлар ўзгартиришсиз олинди.