Bugun urush to‘xtashi mumkin: AQSh va Eron 45 kun o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha muzokaralar olib boryapti

Yaqin Sharqdagi keskinlikni jilovlash va mintaqani qamrab olishi mumkin bo‘lgan yirik urush alangasini o‘chirish yo‘lida xalqaro diplomatiya “soat millari” tezlashdi. Axios nashrining o‘z manbalariga tayanib xabar berishicha, AQSh va Eron o‘rtasida vositachilar ishtirokidagi o‘ta muhim muzokaralar hal qiluvchi pallaga kirgan. Tomonlar 45 kunlik vaqtinchalik sulh va urushni butunlay to‘xtatishga qaratilgan ikki bosqichli rejani muhokama qilmoqda.

Muzokaralar ortidagi diplomatik arqon tortishlar

Mazkur kelishuv mintaqada keng ko‘lamli harbiy to‘qnashuvlarning oldini olish uchun “so‘nggi choralar” sifatida baholanmoqda. Diplomatiya maydonida Pokiston, Misr va Turkiya kabi davlatlar faol vositachilik missiyasini bajarmoqda. Eng e’tiborli jihati shundaki, muloqotlar nafaqat uchinchi tomonlar, balki AQSh prezidentining maxsus vakili Stiv Uitkoff va Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Arakchi o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri yozishmalar orqali ham olib borilmoqda.

Ma’lumotlarga ko‘ra, Donald Tramp ma’muriyati so‘nggi kunlarda Tehronga bir qator takliflar paketini yo‘llagan. Biroq Eron hukumati hozircha bu shartlarni qabul qilishga shoshilayotgani yo‘q.

Vaqtinchalik tinchlikdan barqarorlikka

Muhokama qilinayotgan tinchlik strategiyasi ikki muhim bosqichdan iborat:

• Birinchi bosqich: 45 kunlik muddatga o‘t ochishni to‘xtatish. Bu davr ichida tomonlar urushni butunlay tugatishning huquqiy va siyosiy mexanizmlari bo‘yicha kelishuvga erishishi lozim. Agar muzokaralar jarayoni murakkablashsa, ushbu muddat uzaytirilishi ham ko‘zda tutilgan.
• Ikkinchi bosqich: Urushni rasman to‘xtatish to‘g‘risidagi yakuniy bitim. Eng og‘riqli nuqtalar — Hormuz bo‘g‘ozini kema qatnovi uchun to‘liq ochish va Eronning boyitilgan uran zahiralari bilan bog‘liq masalalar aynan shu bosqichda hal qilinishi kutilmoqda.

Vositachilarning fikricha, Tehron bu ikki masalani o‘zining asosiy strategik “ko‘ziri” deb biladi. Shu sababli, AQSh tomoni Eronni kelishuvning ilk bosqichidayoq mazkur yo‘nalishlarda qisman yon bosishga ko‘ndirishga urinmoqda.

Kafolatlar muammosi va 48 soatlik ogohlantirish

Tehronning ehtiyotkorligiga jiddiy sabablar bor. Eron rasmiylari G‘azo va Livan ssenariysi takrorlanishidan, ya’ni sulh faqat qog‘ozda qolib, amalda AQSh va Isroil istalgan vaqtda zarba berishi mumkin bo‘lgan vaziyatdan cho‘chimoqda. Shu sababli, Tramp ma’muriyati o‘t ochishni to‘xtatish vaqtincha emas, balki qaytmas jarayon ekaniga doir kafolatlar ustida ishlamoqda.

Vositachilar Tehronni ochiqchasiga ogohlantirgan: yaqin 48 soat — vayronagarchiliklarning oldini olish va kelishuvga erishish uchun so‘nggi imkoniyat darchasidir.

“Orqaga qaytish yo‘q”

Diplomatik sa’y-harakatlarga qaramay, Eronning pozitsiyasi hamon o‘ta keskinligicha qolmoqda. 5-aprel kuni Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi (IIQK) Harbiy-dengiz kuchlari tomonidan berilgan bayonot vaziyatni yanada murakkablashtirdi. Ularning ta’kidlashicha, Hurmuz bo‘g‘ozidagi vaziyat hech qachon urushdan oldingi holatiga qaytmaydi va bu, ayniqsa, AQSh va Isroil uchun o‘zgarmas haqiqat bo‘lib qoladi.

Hozirda dunyo nigohi Vashington va Tehron o‘rtasidagi bu xavfli, ammo o‘ta muhim siyosiy o‘yinga qaratilgan. Bu 45 kunlik ehtimoliy sulh mintaqaga uzoq kutilgan tinchlikni olib keladimi yoki vaziyat nazoratdan chiqib ketadimi — buni yaqin soatlar hal qiladi.