AQSH va Eron o‘rtasidagi muzokaralar bekor qilindi

“Reuters” agentligining xabar berishicha, joriy yilning 19-iyun kuni Shveysariyada o‘tkazilishi rejalashtirilgan AQSH va Eron o‘rtasidagi muzokaralar Livandagi harbiy to‘qnashuvlarning keskin tus olishi oqibatida qoldirildi. Rasmiy bayonotlarda ta’kidlanishicha, ushbu mojaroning davom etishi AQSH-Eron kelishuviga jiddiy salbiy ta’sir ko‘rsatishi kutilmoqda, chunki Livandagi jangovar harakatlarni butunlay to‘xtatish keng qamrovli tinchlik bitimiga erishishning asosiy va ustuvor sharti etib belgilangan edi.

Diplomatiya inqirozi va Byurgenshtokdagi uchrashuvning qoldirilishi

Shveysariya Tashqi ishlar vazirligi muzokaralar rasman qoldirilganini tasdiqladi, biroq shu bilan birga kelgusi muloqotlar uchun tayyorgarlik ishlari davom etayotganini ma’lum qildi. Byurgenshtok kurortida o‘tkazilishi belgilangan texnik xarakterdagi muzokaralar oldidan AQSH vitse-prezidenti Jey Di Vens hamda Eronning bosh muzokarachisi Muhammad Baqir Qolibof ushbu uchrashuvda ishtirok etish rejalarini bekor qilgan.

Eron tomoni mintaqada keng qamrovli va to‘liq o‘t ochmaslik rejimi o‘rnatilmas ekan, Vashington bilan muzokaralarni davom ettirish imkonsiz ekanini qat’iy bildirdi. O‘z navbatida, «Hizbulloh» harakatining yuqori martabali qonun chiqaruvchisi Isroil tomonidan amalga oshirilayotgan harbiy hujumlarni to‘xtatishni ta’minlash majburiyati bevosita AQSH hukumati zimmasida ekanini ta’kidlab o‘tdi.

Livandagi vaziyat va Isroilning pozitsiyasi

Livan Sog‘liqni saqlash vazirligi bergan rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, mamlakat janubidagi 11 ta shaharda sodir etilgan og‘ir havo hujumlari oqibatida 18 kishi halok bo‘lgan, yana 33 kishi turli darajada yaralangan. Mazkur diplomatiya jarayonlaridan butunlay chetda qolgan Isroil hukumati esa ushbu muzokaralar va erishilayotgan kelishuvlarga o‘zining hech qanday aloqasi yo‘qligini ma’lum qildi.

Vaqtinchalik bitim shartlariga ko‘ra, AQSH, Eron va ularning ittifoqchilari barcha frontlarda, jumladan Livan hududida ham har qanday harbiy harakatlarni zudlik bilan va butunlay to‘xtatishlari talab etiladi. Ammo mintaqadagi so‘nggi zarbalar ushbu shartlarning bajarilishini so‘roq ostida qoldirmoqda.

O‘zaro anglashuv memorandumi

Joriy haftada AQSH va Eron prezidentlari tomonidan imzolangan o‘zaro anglashuv memorandumi tomonlarga yakuniy to‘xtamga kelish yoki mavjud vaqtinchalik bitim muddatini uzaytirish uchun 60 kunlik muhlat taqdim etadi. Hozircha Eronning yadroviy dasturi va boshqa bir qator o‘ta murakkab masalalarni muhokama qilish keyingi bosqichlarga qoldirilgan.

Ushbu 60 kunlik muzokaralar davrida Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali kemalarning o‘tish to‘lovlari butunlay bekor qilinishi rejalashtirilgan. Shuningdek, imzolangan memorandum doirasida Eronga nisbatan joriy etilgan iqtisodiy sanksiyalarni yumshatish, mamlakatning o‘nlab milliard dollarlik muzlatilgan xorijiy aktivlarini blokdan chiqarish va Eron nefti eksportiga zudlik bilan ruxsat berish ko‘zda tutilgan. Bundan tashqari, harbiy harakatlardan zarar ko‘rgan hududlarni qayta tiklash maqsadida 300 milliard dollarlik maxsus fond tashkil etish ham kelishuv rejasidan joy olgan.

AQSHdagi ichki siyosiy e’tirozlar

Rasmiy statistik ma’lumotlarga tayansak, ushbu keng ko‘lamli urush joriy yilning 28-fevral kuni AQSH va Isroilning Eronga qarshi amalga oshirgan havo hujumlari bilan boshlangan edi. Hozirga qadar davom etayotgan nizolar oqibatida kamida 7 000 kishi hayotdan ko‘z yumgan bo‘lib, ularning mutlaq ko‘pchiligi Eron va Livan fuqarolaridir. Mazkur urush global miqyosda energiya resurslari narxining keskin oshishiga va dunyo bo‘ylab inflatsiya darajasining kuchayishiga jiddiy turtki berdi.

AQSH ichki siyosiy maydonida esa ushbu kelishuv atrofida bahslar avj olmoqda. Noyabr oyida bo‘lib o‘tadigan oraliq saylovlar oldidan AQSH prezidenti Donald Trampning ba’zi respublikachi safdoshlari Oq uy tomonidan Eron bilan tuzilayotgan ushbu bitim shartlarini va rasmiy Tehron uchun berilayotgan iqtisodiy yon bosishlarni keskin tanqid ostiga olmoqda.