O‘zbekiston korrupsiyaga qarshi kurashda sur’atni boy bermoqda: Xalqaro reyting nega xavotirli signal bermoqda?

Transparency International xalqaro nodavlat tashkiloti 2025-yil yakunlari bo‘yicha har yillik Korrupsiyani qabul qilish indeksini e’lon qildi. Mazkur hisobot ekspertlar va biznes hamjamiyati vakillari turli mamlakatlarning davlat sektoridagi korrupsiya darajasini qanday baholashini aks ettiradi.

Yangi ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekiston 100 imkoniyatdan 31 ball to‘plagan holda, 182 davlat orasida 124-o‘rinni egalladi. O‘tgan yilgi natijalar bilan qiyoslaganda, mamlakat 121–122-pog‘onalardan birdaniga uch pog‘ona pastga sho‘ng‘igan, uning umumiy bali esa 32 dan 31 ga tushgan. Hisobotda respublika ko‘rsatkichlari ketma-ket ikkinchi yil salbiy dinamika namoyish etayotgani alohida ta’kidlanadi.

O‘sishdan ortga qaytishga qadar: Ko‘rsatkichlar bilan nima sodir bo‘lmoqda?

Agar vaziyatga kengroq vaqt oralig‘ida nazar tashlansa, hozirgi pasayish keskin kontrast hosil qiladi. 2016-yilda O‘zbekiston bor-yo‘g‘i 21 ball bilan 156-o‘rinda borar va eng yomon ko‘rsatkichlarga ega davlatlar qatoriga kirar edi.

Keyingi yillarda respublika o‘z mavqeyini bosqichma-bosqich yaxshilab bordi. 2021-yilga kelib mamlakat 140-o‘ringa ko‘tarildi, eng yuqori natija esa 2023-yilda qayd etildi — o‘shanda O‘zbekiston 33 ball bilan 121-o‘rinni egallagan edi. Biroq, 2024-yilda ko‘rsatkich 32 ballga tushdi, 2025-yil yakunlari esa navbatdagi chekinishni — 31 ball va 124-o‘rinni muhrladi.

Shunday qilib, ikki yil ichida O‘zbekiston ikki ball va bir necha pog‘onani boy berdi. Transparency International indeksi mantiqiga ko‘ra, bu holat tasodif emas, balki islohotlar sur’atining pasayishi belgisi sifatida baholanadi.

Mintaqaviy muhit: Eng yomon natija emas, lekin xotirjamlikka asos yo‘q

Hisobotda qayd etilishicha, Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasi umuman olganda korrupsiya nuqtayi nazaridan eng zaif hududlardan biri bo‘lib qolmoqda. Mintaqa bo‘yicha o‘rtacha ball 34 ga teng bo‘lib, bu O‘zbekiston ko‘rsatkichidan biroz yuqoriroqdir.

Qo‘shni davlatlar kesimida o‘rinlar quyidagicha taqsimlandi:

• Qozog‘iston — 38 ball, 90–96-o‘rin;
• O‘zbekiston — 31 ball, 124-o‘rin;
• Qirg‘iziston — 26 ball, 142-o‘rin;
• Tojikiston — 19 ball, 166-o‘rin;
• Turkmaniston — 17 ball, 167-o‘rin.

Shunday qilib, O‘zbekiston mintaqaning bir qator davlatlaridan oldinda, biroq Qozog‘istondan sezilarli darajada ortda qolmoqda. Shuningdek, korrupsiyaga qarshi nazoratning yanada barqaror mexanizmlarini joriy etgan davlatlar darajasiga hali yetgani yo‘q.

Dunyo konteksti: Yetakchilar va autsayderlar qayerda?

Reytingning yuqori qismidan an’anaviy ravishda barqaror institutlarga va hokimiyatning yuqori hisobdorligiga ega mamlakatlar joy oldi. Daniya (89 ball) va Finlyandiya (88 ball) yana yetakchilikni qo‘lga kiritdi. Birinchi o‘ntalikka, shuningdek, Singapur, Yangi Zelandiya, Norvegiya va Shveytsariya kirdi.

Ro‘yxatning eng quyi qismidan esa korrupsiya uzoq davom etayotgan nizolar va institutsional inqirozlar bilan og‘irlashgan davlatlar — Somali, Yaman va Janubiy Sudan o‘rin oldi. Ushbu fonda Rossiya o‘zining tarixiy antirekordini takrorlab, 22 ball bilan Chad va Zimbabve kabi davlatlar guruhiga — 157-pog‘onaga tushib qoldi.