O‘rta transport koridori: Yevropa Markaziy Osiyoni Rossiyaga qaramlikdan qutqarmoqchi

Global geosiyosiy xarita qayta chizilayotgan, an’anaviy tranzit yo‘llar siyosiy bosim va sanksiyalar girdobiga tushayotgan bir paytda, Yevropa uchun yangi hayotiy arteriya shakllanmoqda. Bu arteriya — Ozarbayjon orqali Markaziy Osiyoni Yevropa bilan bog‘layotgan O‘rta transport koridoridir. Ushbu yo‘l endi shunchaki logistika loyihasi emas, balki energiya xavfsizligi, iqtisodiy mustaqillik va geosiyosiy muvozanat masalasiga aylanib bormoqda. Yevropa Ittifoqining mazkur yo‘nalishga tobora faolroq e’tibor qaratishi esa mintaqada mutlaqo yangi strategik davr boshlanganidan darak beradi.

Ozarbayjon – O‘rta koridorning tayanch bo‘g‘ini

Tojikistonlik siyosatshunos va xalqaro munosabatlar bo‘yicha ekspert Muhammad Shamsuddinovning ta’kidlashicha, Ozarbayjonning Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining maslahat uchrashuvida to‘laqonli ishtirokchi sifatida qatnashishi Yevropa tomonidan O‘rta yo‘lga berilayotgan strategik ahamiyatning yaqqol tasdig‘idir.

Ekspert fikricha, Ozarbayjon geografik joylashuvi va rivojlangan transport infratuzilmasi tufayli ushbu yo‘nalishning markaziy halqasiga aylangan. Aynan shu omil Markaziy Osiyo davlatlarining jahon bozorlariga chiqishida hal qiluvchi rol o‘ynaydi.

Rossiyaga qaramlikni kamaytirish yo‘lidagi muhim qadam

O‘rta transport koridori mintaqa davlatlari uchun an’anaviy tranzit yo‘llariga muqobil sifatida ko‘rilmoqda. Ushbu yo‘l orqali Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘z tabiiy resurslarini Yevropa va boshqa xalqaro bozorlarga yetkazib berish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Bu esa Rossiya hududi orqali o‘tuvchi marshrutlarga bo‘lgan qaramlikni sezilarli darajada kamaytiradi.

Shamsuddinovning qayd etishicha, mazkur tashabbus Markaziy Osiyoning barcha davlatlari tomonidan qo‘llab-quvvatlanmoqda. Ular Yevropa bilan transport-logistika aloqalarini diversifikatsiya qilishdan manfaatdor bo‘lib, bu jarayonda tashqi aktorlar — xususan, AQSh va Yevropa Ittifoqi — siyosiy hamda moliyaviy yordam ko‘rsatishga intilmoqda.

AQSh va Yevropa pozitsiyasi: siyosiy qo‘llab-quvvatlash kuchaymoqda

Ekspert eslatishicha, AQSh Kongressi va Senatida O‘rta transport koridoriga oid masalalar bir necha bor muhokama qilingan. Ushbu muhokamalar yakunida Oq uy ma’muriyatiga loyihani siyosiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Chunki bu tashabbus mintaqaning geosiyosiy mustaqilligini mustahkamlab, Yevropa va AQSH bilan iqtisodiy aloqalarni kengaytirishga xizmat qiladi.

Energetika va xomashyo omili

2022-yilda Rossiyadan uran va noyob yer minerallarini import qilish to‘xtatilgach, Yevropa Ittifoqi Markaziy Osiyoni muqobil ta’minot manbai sifatida ko‘ra boshladi. Xususan, Qozog‘iston bugungi kunda uran yetkazib berish bo‘yicha jahon bozorida yetakchi o‘rinni egallab kelmoqda.

Mintaqaning boy tabiiy resurslari, shuningdek, Ozarbayjonning katta hajmdagi yuklarni tranzit qilishga tayyor zamonaviy infratuzilmasi Yevropa uchun O‘rta koridorni uzoq muddatli strategik loyiha sifatida qo‘llab-quvvatlashga mustahkam asos yaratmoqda.

Koridor Yevropaga nima beradi?

O‘rta transport koridori bugun nafaqat logistika loyihasi, balki Yevropa, Markaziy Osiyo va Ozarbayjon o‘rtasidagi yangi geoiqtisodiy hamkorlik modeliga aylanmoqda. Ushbu yo‘nalish mintaqaning global savdo tizimidagi rolini kuchaytirib, ko‘p qutbli iqtisodiy aloqalarning shakllanishiga xizmat qilmoqda.