Issiqda muzdek suv ichish xavflimi? Mutaxassislar bunga javob berdi

Yozning jazirama kunlarida deyarli hamma muzdek suv ichishga yoki muzqaymoq yeyishga shoshiladi. Ba’zilar buni organizmni tez sovitishning eng yaxshi usuli deb biladi, boshqalar esa bunday odatlar sog‘liq uchun xavfli ekanini aytadi.

Ilmiy tadqiqotlar bu borada nima deydi? Issiq kunlarda qanday himoyalanish kerak?

Issiq organizmga qanday ta’sir qiladi?

So‘nggi yillarda dunyoning ko‘plab mamlakatlarida anomal issiq to‘lqinlari tobora ko‘paymoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, iqlim o‘zgarishi sabab yuqori harorat kuzatiladigan kunlar soni, davomiyligi va kuchi ortib bormoqda. Shu bois issiq endi nafaqat noqulay ob-havo, balki inson salomatligiga jiddiy ta’sir qiluvchi omillardan biri sifatida baholanmoqda.

Inson tanasining me’yoriy harorati odatda 36,5–37 daraja atrofida bo‘ladi. Havo keskin isib ketganda organizm o‘zini sovitish uchun qon tomirlarini kengaytiradi, terlashni kuchaytiradi va teri orqali ortiqcha issiqlikni chiqarishga harakat qiladi. Ammo ter bilan birga organizmdan nafaqat suv, balki natriy, kaliy kabi muhim minerallar ham chiqib ketadi.

Agar yo‘qotilgan suyuqlik o‘z vaqtida to‘ldirilmasa, qon hajmi kamayadi, yurakka tushadigan yuk ortadi, buyraklar esa yanada ko‘proq ishlashiga to‘g‘ri keladi. Ayniqsa yurak-qon tomir kasalliklari, buyrak xastaligi, nafas yo‘llari muammolari yoki qandli diabeti bor odamlar uchun bunday holat ancha xavfli hisoblanadi.

Suvsizlanish siz o‘ylagandan oldinroq boshlanadi

Ko‘pchilik chanqoqni organizm suv so‘rayotgan ilk belgi deb hisoblaydi. Aslida esa chanqoq paydo bo‘lgan paytda organizmda yengil darajadagi suvsizlanish allaqachon boshlangan bo‘ladi. Shuning uchun mutaxassislar suvni faqat chanqaganda emas, balki kun davomida oz-ozdan muntazam ichishni tavsiya qiladi.

Suvsizlanishning dastlabki belgilari orasida og‘iz qurishi, bosh og‘rig‘i, holsizlik, bosh aylanishi, diqqatning pasayishi va siydik rangining to‘qlashishi bor. Vaziyat og‘irlashsa mushaklar tortishishi, qon bosimining tushishi, yurak urishining tezlashishi va hatto issiq urishi ham yuz berishi mumkin. Issiq urishi esa shoshilinch tibbiy yordam talab qiladigan hayot uchun xavfli holat sanaladi.

JSST ma’lumotlariga ko‘ra, issiq sabab yuz beradigan ko‘plab o‘limlarning oldini olish mumkin. Buning uchun kunning eng issiq vaqtida uzoq vaqt tashqarida yurmaslik, yengil kiyinish, imkon qadar soyada bo‘lish va organizmni muntazam suyuqlik bilan ta’minlab turish tavsiya etiladi. Aksariyat kattalar uchun issiq kunlarda har soatda taxminan bir stakan suv ichish, kunlik suyuqlik miqdorini esa kamida 2–3 litr atrofida ushlab turish foydali hisoblanadi.

Muzdek suv va muzqaymoq haqiqatan ham zararlimi?

Issiqda eng ko‘p uchraydigan odatlardan biri muzdek suv yoki juda sovuq ichimlik ichishdir. Ilmiy tadqiqotlar sog‘lom odam uchun sovuq suvning o‘zi zararli ekanini tasdiqlamaydi. Mutaxassislarning aytishicha, eng muhimi suvning harorati emas, balki organizm yo‘qotayotgan suyuqlikni o‘z vaqtida to‘ldirishdir.

Shu bilan birga, juda sovuq suvni birdaniga ko‘p ichish ayrim odamlarda noqulaylik tug‘dirishi mumkin. Ba’zida tomoq, qizilo‘ngach yoki oshqozonda noxush hislar, qorin spazmi kuzatiladi. Ovqat hazm qilish tizimi sezgir bo‘lgan odamlarda bu holat ko‘proq uchraydi, biroq odatda qisqa vaqt ichida o‘tib ketadi.

Yana bir qiziq holat xalq orasida “miya muzlashi” deb ataladi. Juda sovuq suv yoki muzqaymoq tanglayga tez tekkanda qon tomirlari torayib, keyin yana kengayadi va ayrim odamlarda bir necha soniyadan bir necha daqiqagacha davom etadigan kuchli bosh og‘rig‘i paydo bo‘lishi mumkin. Bu xavfli emas, ammo migreni bor odamlarda og‘riqni kuchaytirishi ehtimoldan xoli emas.

Mutaxassislar quyosh ostidan kirib kelgach yoki jismoniy mehnatdan keyin muzdek suvni birdan ichib yubormaslikni tavsiya qiladi. Uni oz-ozdan va sekin ichish organizm uchun foydaliroq bo‘ladi. Amerika sport tibbiyoti kolleji ham mashqdan keyin suyuqlikni bo‘lib-bo‘lib ichishni tavsiya etadi.

Muzqaymoq esa og‘izni qisqa vaqtga salqinlatadi, xolos. U organizmni sovitishning asosiy usuli emas va suv o‘rnini bosa olmaydi. Xuddi shuningdek, shirin gazli ichimliklar yoki energetiklar ham chanqoqni vaqtincha bosishi mumkin, ammo organizmning suvga bo‘lgan ehtiyojini to‘liq qondirmaydi.

Issiq kunlarda qanday himoyalanish kerak?

Mutaxassislarning aytishicha, jazirama kunlarda eng muhim qoida organizmdagi suv va elektrolitlar muvozanatini saqlashdir. Kuchli terlash vaqtida natriy, kaliy va boshqa minerallar ham yo‘qoladi. Agar odam bir necha soat davomida tinmay terlasa, oddiy suv bilan birga elektrolitlarga boy ichimliklar yoki shifokor tavsiya qilgan regidratatsiya vositalari ham foydali bo‘lishi mumkin. Ammo odatiy sharoitda sog‘lom inson uchun eng yaxshi tanlov oddiy ichimlik suvi bo‘lib qoladi.

Ovqatlanishga ham e’tibor berish kerak. Tarvuz, qovun, bodring, pomidor, sitrus mevalar va boshqa suvga boy mahsulotlar organizmni qo‘shimcha suyuqlik bilan ta’minlaydi. Yengil hazm bo‘ladigan taomlarni tanlash tavsiya etiladi, yog‘li va juda shirin ovqatlar esa organizmga ortiqcha yuk bo‘lishi mumkin.

Issiq kunlarda alkogol, energetik va kofeini ko‘p ichimliklarni cheklash foydali. Chunki ular organizmdan suyuqlik yo‘qotilishini kuchaytirishi yoki yurak faoliyatiga salbiy ta’sir qilishi mumkin.

Keksalar, kichik yoshdagi bolalar, homilador ayollar hamda yurak-qon tomir, buyrak kasalligi yoki qandli diabeti bor insonlar jaziramaga nisbatan ancha sezgir bo‘ladi. Ularda suvsizlanish va issiq urishi xavfi yuqoriroq bo‘ladi.

Mutaxassislar issiqda eng ko‘p uchraydigan xatolarni ham sanab o‘tadi. Chanqoqni kutib yurish, uzoq vaqt quyosh ostida qolish, jismoniy faollikdan keyin organizmni keskin sovitishga urinish, muzdek ichimliklarni me’yoridan ortiq iste’mol qilish va suv o‘rniga shirin ichimliklarga tayanish tavsiya etilmaydi.