Mahbus ISHID terrorchilari Suriyadan Iroqqa ko‘chirildi: Ular orasida o‘zbekistonliklar ham bor

Yaqin Sharqdagi xavfsizlik choralarini kuchaytirish maqsadida Suriyaning shimoli-sharqiy hududlarida saqlanayotgan 5 mingdan ortiq ISHID mahbusi Iroqqa ko‘chirildi. Bu keng ko‘lamli operatsiya ortida xalqaro koalitsiyaning xavfsizlik strategiyasi va mintaqadagi siyosiy o‘zgarishlar yotibdi. Iroq inson huquqlari observatoriyasi asoschisi Mustafo Saadunning Iroq Adliya vazirligiga tayanib ma’lum qilishicha, ko‘chirilganlar orasida Markaziy Osiyo, xususan, O‘zbekiston fuqarolari ham mavjud.

Strategik ko‘chirish

Mahbuslarni ommaviy ravishda ko‘chirish qarori bejiz qabul qilingani yo‘q. Shu vaqtga qadar ushbu jangarilar AQSh tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan “Suriya demokratik kuchlari” (SDF) nazoratidagi qamoqxonalarda saqlanib kelayotgan edi. Biroq joriy yilning 18-yanvar kuni Suriya hukumati va SDF o‘rtasida imzolangan yangi kelishuvga ko‘ra, mazkur qamoqxonalar nazorati rasmiy Damashq ixtiyoriga o‘tishi belgilandi.

Vaziyatning bunday o‘zgarishi va qamoqxonalardan qochish holatlari ko‘paygani xalqaro koalitsiyani keskin choralar ko‘rishga majbur qildi. Masalan, 20-yanvar kuni Shaddadi qamoqxonasidan 150 ga yaqin jangari qochishga muvaffaq bo‘lgani (keyinchalik ularning aksariyati qayta qo‘lga olingan bo‘lsa-da) xavfsizlik tizimi zaiflashganidan dalolat berdi. Shu sababli, AQSh boshchiligidagi koalitsiya 7 mingdan ortiq mahbusni nisbatan xavfsizroq sanalgan Iroq hududiga o‘tkazishni boshladi.

Mahbuslar tarkibi va xalqaro hamkorlik

Hozirga qadar Iroqqa o‘tkazilgan 5 064 nafar mahbusning asosiy qismini suriyaliklar (3 mingdan ortiq) va iroqliklar (460 nafar) tashkil etadi. Shuningdek, ro‘yxatda Markaziy Osiyo davlatlari fuqarolari ham borligi diqqatga sazovor. Xususan:

• O‘zbekiston – 36 nafar;
• Tojikiston – 63 nafar;
• Qirg‘iziston – 42 nafar;
• Qozog‘iston – 4 nafar;
• Afg‘oniston – 25 nafar.

Iroq Adliya vazirligi matbuot kotibi Ahmad Laibiyning ta’kidlashicha, barcha xorijiy va mahalliy jangarilar Iroqdagi maxsus qamoqxonada, boshqa mahbuslardan butunlay ajratilgan holda saqlanmoqda.

Huquqiy jarayon va moliyaviy ta’minot

Iroq hukumati mazkur jarayonda faqatgina ijrochi va mezbon vazifasini o‘tamoqda. Kelishuvga ko‘ra, mahbuslarni saqlash, ularni oziq-ovqat va zaruriy ehtiyojlar bilan ta’minlash xarajatlari Iroq budjetidan emas, balki AQSH boshchiligidagi xalqaro koalitsiya tomonidan qoplanadi.

Kelgusida ushbu shaxslar Iroq qonunchiligi asosida tergov qilinishi va sud oldida javob berishi kutilmoqda. Shu bilan birga, Bag‘dod ma’muriyati asirlar orasida fuqarolari bo‘lgan davlatlar bilan ularni vataniga qaytarish (repatriatsiya) bo‘yicha diplomatik muzokaralarni davom ettirmoqda. Bu jarayon mintaqada terrorizmga qarshi kurashning yangi va murakkab bosqichi sifatida baholanmoqda.