Urikgulidan Hook Reportgacha: Instagram’dagi ommaviy blokirovkalar ortida nima turibdi?

O‘zbekistonning mustaqil media segmenti va fuqarolik jamiyati faollari kutilmagan raqamli bosimga duch keldi. So‘nggi 24 soat ichida Meta korporatsiyasiga tegishli Instagram tarmog‘ida bir qator nufuzli nashrlar va jamoat faollarining sahifalari ommaviy ravishda bloklandi.

 “Firibgarlik” ayblovi va kutilmagan cheklovlar

Bloklangan sahifalar orasida jamoatchilikka yaxshi tanish bo‘lgan quyidagi resurslar bor:

• Urikguli (Mo‘tabar Xushvaqtova): Ekofaolning 100 mingga yaqin auditoriyaga ega sahifasi va “Yashil Uyim” loyihasi ogohlantirishsiz o‘chirildi.
• Sarpa Media: 20 mingdan ortiq obunachiga ega tahliliy loyiha.
• Hook Report: Nashr va uning bosh muharriri Yana Modelovaning shaxsiy akkauntlari bloklandi.
• Nemolchi.uz: Zo‘ravonlikka qarshi loyiha birdamlik belgisi va xavfsizlik chorasi sifatida o‘z sahifasini vaqtincha yopishga majbur bo‘ldi.

Qizig‘i shundaki, barcha holatlarda Meta ma’muriyati “firibgarlik va aldovga nisbatan hamjamiyat me’yorlarini buzish” degan bir xil sababni keltirgan. Biroq, faollarning ta’kidlashicha, ularga apellyatsiya berish yoki vaziyatni tushuntirish imkoniyati taqdim etilmagan.

Muvofiqlashtirilgan hujum ehtimoli

Soha vakillari ushbu hodisani tasodif emas, balki rejalashtirilgan botlar hujumi sifatida baholamoqda. Hook Report asoschisi Darina Solodning fikricha, bu kichik tahririyatlar uchun nafaqat axborot cheklovi, balki jiddiy moliyaviy zarba hamdir.

Sarpa Media jamoasi 2022-yilda kuzatilgan tajribaga tayanib, tizimli “repost” va shubhali obunachilarning ommaviy qo‘shilishi orqali sun’iy ravishda shikoyat (report) yuborilganini taxmin qilmoqda. Bunday keng ko‘lamli operatsiyalar uchun katta miqdordagi mablag‘ va texnik resurslar talab etiladi.

Xalqaro hamjamiyatga chorlov

Nemolchi.uz loyihasi mazkur vaziyat yuzasidan Meta kompaniyasi va xalqaro inson huquqlari tashkilotlariga murojaat bilan chiqdi. Bayonotda ushbu blokirovkalar so‘z erkinligiga tahdid va ayollarning raqamli xavfsizligini buzish deb baholangan. Shuningdek, Meta’dan ushbu holatlar yuzasidan shaffof va asosli izoh berish talab qilinmoqda.

Hozircha Meta platformasi ushbu ommaviy “tozalash” bo‘yicha rasmiy munosabat bildirgani yo‘q. O‘zbekiston media hamjamiyati esa bu hodisani mustaqil ovozlarni bo‘g‘ishga qaratilgan yangi turdagi senzura sifatida qabul qilmoqda.