Hayvonlarga qilingan “hayvonlik”

Yangiyo‘lda sodir bo‘lgan so‘nggi voqea jamoatchilik e’tiborini tortdi. Mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, 29 yoshli erkak ma’lum vaqt davomida itlarni, jumladan o‘zining uy itlarini ham o‘ldirib, ularning go‘shtini iste’mol qilib kelgan. Shu bilan birga, u sodir bo‘layotgan harakatlarni yashirmagan va jarayonni videoga olgan.

Ma’lumotlar ijtimoiy tarmoqlarda tez tarqaldi va hayvonlarni himoya qiluvchilar hamda fuqarolar o‘rtasida keskin norozilik uyg‘otdi. Bu holat yana bir bor hayvonlarga nisbatan shafqatsiz muomala masalasini va bunday holatlarning oldini olish mexanizmlari qanchalik samarali ishlayotgani haqida savollarni kun tartibiga chiqardi.

2025 yilda O‘zbekistonda veterinariya sohasida barqaror o‘sish kuzatildi va u jamiyat hayotida muhim o‘rin egalladi. Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilning yanvar—noyabr oylarida veterinariya xizmatlari hajmi 326,5 milliard so‘mdan oshdi — bu 2024 yilning shu davriga nisbatan 20 foiz ko‘pdir. Bu butun mamlakat bo‘ylab uy va qishloq xo‘jaligi hayvonlari salomatligi va farovonligiga bo‘lgan e’tibor ortib borayotganini ko‘rsatadi.

Veterinariya xizmatlaridan foydalanish bo‘yicha eng faol hudud Toshkent bo‘lib, bu yerda ko‘rsatkich 181,2 mlrd so‘mga yetgan. Viloyatlar orasida Surxondaryo (68,3 mlrd so‘m), Andijon (23 mlrd so‘m) va Buxoro (12,4 mlrd so‘m) yetakchilik qilmoqda. Salbiy holatlarga qaramay, xizmatlar hajmining o‘sishi ijobiy tendensiya bo‘lsa-da, hayvonlarga nisbatan shafqatsiz muomala masalasi dolzarbligicha qolmoqda va jiddiy tashvish uyg‘otmoqda.

O‘zbekistonda hayvonlarga nisbatan shafqatsizlikning real holatlari

Toshkentda xorijlik erkak mushukni qaynagan suv bilan kuydirgan

2025 yil sentabr oyida “Mehr va Oqibat” hayvonlarni himoya qilish tashkiloti poytaxtda hayvonlarga nisbatan dahshatli zo‘ravonlik holatini aniqladi. Xorijiy fuqarolikdagi erkak mushukni qaynoq suv bilan bir necha bor kuydirgan va uni savatda ushlab, chiqib ketishiga yo‘l qo‘ymagan. Bu harakatlar nafaqat mahalliy aholi va faollar noroziligiga sabab bo‘ldi, balki OAVda keng yoritildi.

Aybdor shaxs ma’muriy javobgarlikka tortilib, 5 sutkalik ma’muriy qamoq jazosi oldi. Apellyatsiya shikoyatidan so‘ng ham sud qarorni o‘zgarishsiz qoldirdi. Bu holat sud tizimining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 111-moddasi bo‘yicha bunday huquqbuzarliklarga jiddiy munosabatda ekanini ko‘rsatdi. Voqea, ayniqsa xorijiy fuqarolar tomonidan sodir etilayotgan shafqatsiz harakatlar ustidan qonuniy nazoratning muhimligini yana bir bor ta’kidladi.

Hayvonlarga shafqatsiz munosabat uchun javobgarlikka tortish statistikasi

Oliy sud matbuot xizmati ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilning dastlabki olti oyida hayvonlarga nisbatan shafqatsiz muomala tufayli O‘zbekistonda 34 nafar fuqaro javobgarlikka tortilgan. Ulardan 32 nafari jarimaga tortilgan, 2 nafariga esa ma’muriy qamoq jazosi qo‘llangan. Barcha holatlar Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 111-moddasi doirasida ko‘rib chiqilgan.

Taqqoslash uchun, 2020–2024 yillar davomida ushbu modda bo‘yicha jami 397 kishi javobgarlikka tortilgan: 363 nafari jarimaga, 34 nafari esa ma’muriy qamoqqa hukm qilingan.

Huquqiy normalar va jazolar

111-modda quyidagi jazolarni nazarda tutadi:

• 3 dan 5 BHMgacha jarima — 1 236 000 so‘mdan 2 060 000 so‘mgacha.
• Takroriy huquqbuzarlik, voyaga yetmaganlar oldida sodir etilgan harakatlar, hayvonning o‘limi yoki shikast yetkazilishiga sabab bo‘lgan holatlarda 5–10 BHMgacha jarima (2 060 000 – 4 120 000 so‘m) yoki 15 sutkagacha ma’muriy qamoq.

2021 yildan boshlab O‘zbekiston Jinoyat kodeksida hayvonlarga shafqatsiz munosabat uchun alohida jinoiy javobgarlik belgilangan. Unga ko‘ra:

• 50 BHMgacha jarima,
• majburiy jamoat ishlari,
• ozodlikni cheklash yoki
• 6 oygacha ozodlikdan mahrum qilish

jazosi qo‘llanishi mumkin.

Bu davlat tomonidan hayvonlarni himoya qilishga jiddiy yondashuv mavjudligini ko‘rsatadi.

Dunyoning turli mamlakatlarida hayvonlarga shafqatsizlik uchun qanday jazolar qo‘llanadi?

Ko‘plab davlatlarda hayvonlarga shafqatsizlik og‘ir huquqbuzarlik yoki jinoyat sifatida baholanadi. Mana ba’zi misollar:

• Buyuk Britaniya — 51 haftagacha ozodlikdan mahrum qilish va 20 000 funtgacha jarima.
• Yaponiya — asossiz ravishda hayvonni o‘ldirish yoki yaralash uchun qamoq, jamoat ishlari yoki 9 400 AQSh dollariga teng jarima.
• Hindiston — 370 dollar atrofidagi jarima yoki 2 yilgacha qamoq.
• Tayvan — 7 800 dollargacha jarima yoki 1 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish.
• Italiya — 3 oydan 3 yilgacha qamoq va 3 000–160 000 yevro jarima.
• Rossiya — 80 000–300 000 rubl (1 300–5 000 dollar) jarima yoki 2 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish.
• Ukraina — 35–135 dollar jarima yoki 2 yilgacha qamoq.
• Belarus — 100–400 dollar jarima yoki 1 yilgacha tuzatish ishlari.
• Qirg‘iziston — 750–1 500 dollar jarima, 150 soatgacha majburiy mehnat yoki 6 oygacha qamoq.

Bu jazolar hayvonlarga nisbatan shafqatsizlik dunyo miqyosida jiddiy jinoyat sifatida ko‘rilishini va qat’iy javobgarlikka tortilishini ko‘rsatadi.

Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonda veterinariya xizmatlari hajmining o‘sishi jamiyatning hayvonlarga nisbatan mas’uliyatining ortib borayotganidan dalolat beradi. Biroq davom etayotgan zo‘ravonlik holatlari chora-tadbirlarni kuchaytirish, nazoratni oshirish va aholining xabardorligini yanada rivojlantirish zarurligini ko‘rsatmoqda.