Inson hayotining eng og‘ir davri qachon bo‘ladi?

Inson umrining har bir bosqichi o‘ziga xos go‘zallikka ega, biroq biologik va ijtimoiy omillar uyg‘unlashgan muayyan bir davr borki, u organizm uchun haqiqiy imtihon vazifasini o‘taydi. Bristol universiteti olimlari tomonidan o‘tkazilgan va nufuzli The Daily Mail nashrida e’lon qilingan so‘nggi tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, 40 va 50 yosh oralig‘i insoniyat uchun eng “horg‘in” o‘n yillik hisoblanadi. Bu davrda nafaqat jismoniy imkoniyatlar pasayadi, balki hayotiy mas’uliyatlar yuki o‘zining cho‘qqisiga chiqadi.

Yoshlikning energetik zaxirasi va 30 yoshdagi ilk ogohlantirishlar

Tadqiqotga ko‘ra, 20 yoshli inson organizmi o‘ziga xos “energetik qalqon”ga ega. Bu yoshda hujayralar energiyani maksimal darajada ishlab chiqaradi, mushaklar jarohatlardan so‘ng tez fursatda tiklanadi va hatto surunkali uyqusizlik ham ish qobiliyatiga jiddiy putur yetkazmaydi. Biroq, bu imtiyozli davr abadiy emas.

Inson 30 yosh chegarasidan o‘tgach, organizmda ilk jiddiy o‘zgarishlar boshlanadi. Agar inson o‘z tanasini jismoniy mashqlar bilan muntazam chiniqtirib bormasa, mushak massasi asta-sekin kamaya boshlaydi. Natijada, oddiy kundalik harakatlar uchun ham tana ko‘proq resurs sarflashga majbur bo‘ladi, tiklanish jarayoni esa sezilarli darajada sekinlashadi. Bu bosqichda stress va rejim buzilishi salomatlikda o‘z asoratlarini aniqroq namoyon qila boshlaydi.

40 yosh: Biologik va ijtimoiy bosimning to‘qnashuvi

Olimlarning fikricha, 40 yoshdan oshgan insonlar “ikki o‘t orasida” qolishadi. Bir tomondan, uyquning sifati yomonlashadi — hatto sakkiz soatlik dam olishdan keyin ham kishi o‘zini tetik his qilmasligi mumkin. Ikkinchi tomondan, aynan shu davrda ijtimoiy va kasbiy yuklama o‘z cho‘qqisiga chiqadi.

Bu yoshdagi insonlar ko‘pincha rahbarlik lavozimlarida mas’uliyatni bo‘yinlariga olishgan, farzandlar tarbiyasi bilan birga keksa ota-onalarga ham g‘amxo‘rlik qilishlari lozim bo‘lgan o‘ta faol qatlamdir. Aqliy va kognitiv ko‘p vazifalilik xuddi og‘ir jismoniy mehnat kabi organizmni darmondan ayiradi. Biologik imkoniyatlarning pasayishi va ortib borayotgan majburiyatlar o‘rtasidagi nomutanosiblik surunkali charchoqning asosiy sababi deb ko‘rsatilmoqda.

Energiya tiklanishining yechimi va 60 yoshdagi xotirjamlik

Vaziyat qanchalik murakkab ko‘rinmasin, mutaxassislar bu inqirozdan chiqish yo‘llarini ham taklif etmoqdalar. Organizmga tushayotgan yuklamani kamaytirish uchun to‘rtta asosiy ustunga tayanish lozim: muntazam uyqu tartibi, izchil jismoniy faollik, oqsillarga boy ovqatlanish ratsioni va stressni boshqarish ko‘nikmalari.

Qizig‘i shundaki, 60 yoshdan keyin ko‘pchilikda energiya darajasi qayta barqarorlasha boshlaydi. Tadqiqotchilar buni tashqi bosimning kamayishi, ijtimoiy majburiyatlarning yengillashishi va hayotiy stress darajasining pasayishi bilan izohlashmoqda. Shunday qilib, 40-50 yoshlardagi mashaqqatli davrni to‘g‘ri turmush tarzi bilan o‘tkazib olganlar, keksalikni yanada baquvvat va xotirjam kutib olish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.