Rossiya Markaziy Osiyodagi ta’sirining pasayib borayotganidan xavotirda

Rossiya hukumati Markaziy Osiyoda o‘zining ta’siri tobora susayib borayotganidan tashvishda. Financial Times nashrining maxfiy hujjatlarga tayanib bergan tahliliga ko‘ra, Markaziy Osiyo davlatlari Rossiya ta’siridan tobora uzoqlashib bormoqda. Moskva mintaqadagi iqtisodiy va siyosiy aloqalarida jiddiy to‘siqlarga duch kelmoqda.

Rossiyaning xavotirga tushishiga sabab nima?

Maqolada Rossiyaning Markaziy Osiyoda tobora zaiflashib borayotgani qayd etilgan. Bunga bir necha omillar sabab bo‘layotgani ta’kidlanadi.

Birinchi sabab – G‘arb bosimi. AQSh va Yevropa Ittifoqi Markaziy Osiyo davlatlarini Rossiyaga qarshi sanksiyalarga amal qilishga undamoqda. Shu bilan birga, ularga Rossiyani chetlab o‘tgan holda global bozor va transport yo‘laklariga kirish imkoniyatlari taqdim etilmoqda.

Ikkinchi muhim omil – mintaqaviy davlatlarning mustaqillikka intilishi. Markaziy Osiyo davlatlari Rossiyaga bog‘liq bo‘lgan iqtisodiy va savdo aloqalarini qisqartirishga harakat qilmoqda. Ular eksport-import jarayonlarini o‘z nazoratiga olmoqda va Rossiyadan ishlab chiqarish korxonalarini o‘z hududiga ko‘chirmoqda.

Yangi mintaqaviy integratsiya jarayonlari ham Rossiyaning ta’sir doirasini cheklayotgan omillardan biri bo‘lib qolmoqda. Mintaqa davlatlari Rossiya ta’sirisiz mustaqil iqtisodiy va siyosiy aloqalarni rivojlantirmoqda. Turkiy Davlatlar Tashkiloti kabi yangi uyushmalar Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun muhim platformaga aylanmoqda.

Asosiy sabablardan biri esa mintaqada ingliz tiliga bo‘lgan talabning keskin oshayotganidir. Bir vaqtlar mintaqada asosiy xorijiy til sifatida rus tili hukmron bo‘lgan bo‘lsa, bugungi kunda yosh avlod orasida ingliz tili birinchi o‘ringa chiqmoqda. Markaziy Osiyo mamlakatlarida ingliz tilining ikkinchi rasmiy til sifatida ommalashishi, ta’lim standartlarining G‘arbga moslashishi va yosh avlodning xorijda ta’lim olishi Rossiya uchun muhim ogohlantiruvchi signallardan biri sifatida ko‘rilyapti.

Rossiya Markaziy Osiyodagi ta’sirini qanday saqlab qolmoqchi?

Kreml so‘nggi yillarda Markaziy Osiyodagi mavqeini yo‘qotib borayotgani ortidan mintaqa bo‘yicha strategiyasini qayta ko‘rib chiqishga majbur bo‘lmoqda. Maqolada Kreml rasmiylari Rossiyaning sobiq ittifoq hududida ta’sir doirasini saqlab qolish yo‘llarini izlayotgani, biroq bu tobora qiyinlashayotgani ta’kidlangan.

Moskva Markaziy Osiyoni o‘z orbitasida saqlab qolish uchun yangi iqtisodiy blok yaratishni rejalashtirmoqda. Rossiya bu orqali AQSh, Yevropa Ittifoqi va Xitoy kabi yirik geosiyosiy o‘yinchilarga muqobil savdo makoni shakllantirishni xohlamoqda. Planga ko‘ra, Markaziy Osiyo mamlakatlari Rossiya orqali global janub davlatlari bilan bog‘lanish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak. Shu yo‘l bilan Moskva mintaqani o‘ziga yanada yaqinlashtirishga va G‘arb bilan iqtisodiy hamkorlik qilishdan qaytarishga harakat qilmoqda.

Bundan tashqari, Kreml mintaqadagi tarixiy rishtalarga tayanib, hamkorlikning yangi yo‘llarini izlamoqda. Rossiya Markaziy Osiyo davlatlarini tabiiy ittifoqchilari sifatida ko‘radi va ularni harbiy, iqtisodiy va madaniy jihatdan bog‘lab qolish uchun yangi mexanizmlar ishlab chiqishga intilmoqda. Ammo so‘nggi yillarda mintaqa davlatlari tobora mustaqil qarorlar qabul qilishga harakat qilayotgani Kremlning strategiyasini murakkablashtirib yubormoqda.

G‘arb sanksiyalariga qarshi kurash ham Rossiyaning asosiy maqsadlaridan biri. Moskva Markaziy Osiyo davlatlarini G‘arb bilan yaqinlashishdan to‘xtatish uchun iqtisodiy ta’siridan foydalanishi mumkin. Shu bilan birga, Kreml Markaziy Osiyoni Rossiya bozoriga bog‘lab qo‘yish orqali sanksiyalarning iqtisodiy zarbalarini yumshatishga harakat qilmoqda.

Mustaqillik sari intilayotgan Markaziy Osiyo mamlakatlari

Financial Times tahlilchilari bu rejalarning muvaffaqiyatga erishishi shubhali ekanini ta’kidlamoqda. Sababi Markaziy Osiyo tobora o‘z milliy manfaatlarini ilgari surishga harakat qilmoqda va Rossiyaga qaramlikni kamaytirish istagida. So‘nggi yillarda mintaqa mamlakatlarida ingliz tili rus tilidan ustunlik qila boshladi, bu esa yosh avlodning G‘arb bilan integratsiyalashuvga intilayotganidan dalolat beradi.

O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va boshqa davlatlar xalqaro universitetlar bilan hamkorlikni kengaytirayotgani, ko‘plab yoshlar xorijda ta’lim olayotgani Rossiyaning mintaqadagi madaniy va intellektual ta’sirini susaytirmoqda. Kreml esa bu jarayonga yetarlicha moslasha olmayapti. Shuningdek, Moskva hali ham Markaziy Osiyoni faqat tashqi ta’sirlar ta’sirida harakat qilayotgan obyekt sifatida ko‘rmoqda. Aslida esa, mintaqa davlatlari allaqachon o‘z yo‘lini mustaqil belgilashga harakat qilmoqda – ular iqtisodiy hamkorlikda diversifikatsiyaga borayotgan, sarmoyalarni Yevropa, Xitoy va boshqa mamlakatlardan jalb qilayotgan davlatlarga aylanmoqda.

Rossiya endilikda mintaqada geosiyosiy raqobatga dosh berish uchun AQSh, Yevropa Ittifoqi, Xitoy va Turkiya kabi muqobil kuchlar bilan hisoblashishga majbur. Agar Kreml mintaqa bilan aloqalarini modernizatsiya qilish o‘rniga eski usullarga tayanishda davom etsa, Rossiyaning Markaziy Osiyodagi ta’siri yanada qisqarishi ehtimoldan xoli emas.