Ikki haftalik sukunat: Emomali Rahmon qayerga g‘oyib bo‘ldi va Dushanbeda nimalar yuz bermoqda?

Emomali Rahmon ikki haftadan ortiq vaqtdan beri omma oldida ko‘rinish bermayapti. Davlat rahbari an’anaviy tarzda yangi ob’ektlarning ochilish marosimlarida, turli majlis va ommaviy tadbirlarda faol ishtirok etadigan mamlakat uchun bunday tanaffus g‘ayritabiiy tuyuladi va ko‘plab savollarni yuzaga keltirmoqda.

Prezidentning so‘nggi rasmiy surati 28-yanvar kuni kuch tuzilmalari rahbarlari bilan o‘tkazilgan ishchi yig‘ilishdan e’lon qilingan edi. Shundan so‘ng — na yangi kadrlar, na videolar va na prezidentning ayni damdagi faoliyatini tasdiqlovchi bevosita ma’lumotlar berildi.

Xorijdagi muolaja yoki axborot vakuumi?

Cho‘zilib ketgan sukunat fonida media-makonda davlat rahbarining sog‘lig‘i borasida turli taxminlar tarqala boshladi. Pamir Inside nashrining ma’lumotlariga ko‘ra, Rahmon go‘yoki yanvar oyi oxirida davolanish maqsadida mamlakatni tark etgan. “Ozodlik” radiosining manbalari esa u 8-fevral kuni tibbiy muolajalar uchun Xitoyning Xaynan oroliga uchib ketganini ta’kidlamoqda.

Ushbu xabarlarning rasmiy tasdig‘i yo‘q. Biroq, mamlakat kuch tuzilmalarining 12-fevralga qadar kuchaytirilgan ish tartibiga o‘tkazilgani haqidagi ma’lumotlar mish-mishlarni yanada avj oldirdi.

O‘g‘lining faolligi: tasodifmi yoki ishorami?

Prezidentning yo‘qligi fonida uning to‘ng‘ich o‘g‘li — Majlisi milliy raisi Rustam Emomali yanada faollashgani ko‘zga tashlanmoqda.

6-fevral kuni u uchta viloyat rahbarlari bilan uchrashuv o‘tkazdi, 9-fevralda esa Facebook tarmog‘ida: “Agar farzandlar to‘g‘ri tarbiya qilinsa, ular ota-onalarining nomini abadiylashtiradi”, degan jumlani e’lon qildi. Ushbu post keng rezonansga sabab bo‘lib, turli siyosiy talqinlarga yo‘l ochdi.

Ma’muriyat munosabati: aniqliksiz javob

Faqatgina 11-fevralga kelib, prezident matbuot xizmati vaziyat yuzasidan ilk bor izoh berdi. Unda davlat rahbarining “yaqin kunlarda” Osiyo infratuzilmaviy investitsiyalar banki prezidenti Szin Litsyun va Qozog‘iston Tashqi ishlar vaziri Yermek Kosherbayev bilan uchrashuvlari rejalashtirilgani ma’lum qilindi.

Biroq, uchrashuvlarning aniq sanalari aytilmadi, bu esa taranglikni yumshatmadi. Shu kuni sportchilarni mukofotlash to‘g‘risidagi farmonning e’lon qilinishi ham ko‘pchilik tomonidan vaziyat nazorat ostida ekanini ko‘rsatishga urinish sifatida baholandi.

Bu avval ham bo‘lgan: tarix takrorlanmoqdami?

Bunday axborot tanaffuslari ilgari ham kuzatilgan:

• 2017-yilda prezidentning salomatligi haqidagi mish-mishlar ish yuklamasining yuqoriligi bilan izohlangan.
• 2020-yilda Germaniyada davolangani haqida xabarlar tarqalgan, ammo bular rasman rad etilgan edi.
• 2022-yilda Qirg‘iziston bilan chegaradagi to‘qnashuvlardan so‘ng, Rahmon qariyb ikki hafta davomida omma oldida ko‘rinish bermagan.

Ehtimoliy oqibatlar qanday?

Emomali Rahmon 1994-yildan beri Tojikistonni boshqarib kelmoqda. Konstitutsiyaviy o‘zgarishlar unga cheklovsiz saylanish imkonini berdi, mamlakat siyosiy tizimi esa ko‘p jihatdan aynan uning shaxsi atrofida qurilgan.

Asosiy davlat lavozimlari va yirik iqtisodiy aktivlarning salmoqli qismi uning yaqinlari va oilasi bilan bog‘liq. Shuning uchun prezidentning hatto vaqtincha jamoatchilik nazaridan chetda qolishi ham avtomatik ravishda hokimiyat tranziti va siyosiy tizimning kelgusi konfiguratsiyasi haqidagi gap-so‘zlarni kuchaytiradi.

Dushanbe hozircha ehtiyotkorona sukunat saqlayotgan bir paytda, “yaqin kunlar” uchun e’lon qilingan uchrashuvlar vaziyatning qay darajada barqarorligi yoki mamlakat jiddiy o‘zgarishlar ostonasida turganining asosiy indikatoriga aylanadi.