AQSh va Eron global iqtisodiyotga 1 trillion dollarlik zarar yetkazdi

Vashington va Tehron o‘rtasida yuzaga kelgan 15 haftalik harbiy mojaro dunyo moliyaviy tizimi va xalqaro bozorlarga jiddiy putur yetkazdi. Germaniyaning obro‘li BILD nashri ochiq ma’lumotlar hamda nufuzli tahliliy markazlar hisobotlariga tayanib xabar berishicha, ushbu qurolli to‘qnashuvning jahon iqtisodiyotiga keltirgan umumiy zarari 1 trillion dollardan oshib ketgan bo‘lishi mumkin.

“Epik g‘azab” operatsiyasi va kutilmagan cho‘zilish

Mazkur harbiy inqiroz joriy yilning 28 fevral kuni, AQSh prezidenti Donald Tramp tomonidan Eronga qarshi yo‘naltirilgan “Epik g‘azab” deb nomlangan operatsiyani boshlash to‘g‘risida rasmiy buyruq berilishi bilan boshlandi. Dastlabki rejalarga ko‘ra, Vashington va Isroil ittifoqchiligi ostida olib borilishi ko‘zda tutilgan ushbu harbiy kampaniya juda qisqa muddat ichida yakunlanishi kerak edi. Biroq, voqealar rivoji kutilgan ssenariydan chiqib ketdi va tomonlarning qurolli qarama-qarshiligi uzoq davom etadigan og‘ir mojaroga aylanib ketdi.

Tomonlarning insoniy yo‘qotishlari miqyosi

Mojaroning faol harbiy harakatlari davrida har ikki tomondan ham qurbonlar qayd etildi. Eron rasmiy manbalari taqdim etgan ma’lumotlarga ko‘ra, urush harakatlari oqibatida mamlakatning 3 mingdan ziyod fuqarosi hamda harbiy xizmatchilari halok bo‘lgan. O‘z navbatida, Amerika Qo‘shma Shtatlari qurolli kuchlari ushbu 15 hafta davomida o‘zining 13 nafar harbiy xizmatchisini yo‘qotganini ma’lum qildi.

Ikki mamlakat iqtisodiyotiga yetkazilgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ziyon

Urush nafaqat insoniy qurbonlarga, balki qatnashchi davlatlar uchun ulkan moliyaviy muammolarga ham sabab bo‘ldi. Moody’s Analytics xalqaro reyting agentligi tahlilchilarining baholashicha, harbiy harakatlar AQSh iqtisodiyoti uchun kamida 132 milliard dollarlik to‘g‘ridan-to‘g‘ri zarar keltirgan. Hujumlar va sanksiyalar markazida qolgan Eron iqtisodiyoti hamda mamlakatning muhim infratuzilma obektlariga yetkazilgan ziyon miqdori esa ancha yuqori bo‘lib, 250 milliard dollargacha yetishi aytilmoqda.

Energetika inqirozi va global narxlarning zanjirli reaksiyasi

Harbiy to‘qnashuvlarning eng og‘ir asorati global energiya xavfsizligida aks etdi. Mojaro davomida dunyodagi eng yirik neft yo‘laklaridan biri hisoblangan Hurmuz bo‘g‘ozining yopib qo‘yilishi xalqaro bozorlarda neft narxining keskin sakrashiga olib keldi. Xususan, jahon bozorida Brent markali xom neftning bir barreli narxi urush boshlanishidan avvalgi 75 dollardan qisqa vaqt ichida 126 dollargacha ko‘tarildi.

Yoqilg‘i xomashyosining bunday keskin qimmatlashishi butun dunyo bo‘ylab zanjirli reaksiyani yuzaga keltirdi. Natijada global miqyosda yoqilg‘i-moylash mahsulotlari, aviakompaniyalarning aviachiptalari narxi oshdi, shuningdek, sanoat mahsulotlarini ishlab chiqarish tannarxi va iste’mol bozorlaridagi oziq-ovqat tovarlarining chakana narxlari sezilarli darajada qimmatlashdi.

Umumiy iqtisodiy oqibatlar va prognozlar

Mustaqil iqtisodiy tahlilchilar guruhining yakuniy hisob-kitoblariga ko‘ra, mazkur harbiy inqiroz tufayli yuzaga kelgan umumiy bilvositari va to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘qotishlar eng minimal ssenariyda 542 milliard dollarni tashkil etadi. Eng yomon ssenariylarda esa bu ko‘rsatkich 1,73 trillion dollargacha yetishi taxmin qilinmoqda. Biroq tahlilchilar eng konservativ, ya’ni eng ehtiyotkorona va minimal ko‘rsatkichlarni hisobga olganda ham, ushbu mojaro jahon iqtisodiyotiga jami 1 trillion dollardan ziyod miqdorda sof zarar keltirganini tasdiqlamoqdalar.