Tramp Zelenskiyni “diktator” deb atadi — Bunga xalqaro hamjamiyatning javobi qanday?

Global maydondagi geosiyosiy o‘yinlar avjida. Bugun xalqaro hamjamiyat yana bir shov-shuvli bayonotning guvohi bo‘ldi. AQSh prezidenti Donald Tramp Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiyni “diktator” deb atadi. Bu bayonot bevosita Rossiya-Ukraina urushiga va G‘arbning unga bo‘lgan munosabatiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan muhim siyosiy signal sifatida qabul qilinmoqda.

Mojaro qanday boshlandi?

Zelenskiy 19-fevral kuni matbuot anjumani o‘tkazib, AQSh va Rossiya vakillarining Saudiya Arabistonida Ukraina urushi bo‘yicha muzokaralar olib borayotganini tanqid qildi. U Trampni Rossiyaning dezinformatsion targ‘ibot olib borayotganlikda ayblab, sobiq AQSh prezidentining urush haqidagi fikrlari haqiqatdan yiroqligini ta’kidladi.

Zelenskiy o‘zining reytingi 4 foizgacha tushgani haqidagi gaplarni “Rossiya tomonidan tarqatilgan yolg‘on” deb atadi va Vashington tomonidan Ukrainaga yordamning 90 foizi ajratilgani haqidagi iddaolarni rad etdi.

Bir kun avval Tramp Florida shtatidagi Mar-a-Lago qarorgohida jurnalistlarga bu haqda gapirgandi, keyin esa, AQShda chorshanba kuni tong otgach, oʻzining Truth Social saytida uzun post qoldirdi. U Zelenskiyni “diktator” va “komik” deb atab, “U saylov o‘tkazmaydigan hukmdor, oqibatda, u mamlakatini yo‘qotishi mumkin” deb yozgan.

Ma’lumot uchun, Ukrainada, bir kun avval Tramp aytganidek, harbiy holat joriy etilgan. Ukraina qonunchiligi harbiy holat davrida saylovlar oʻtkazishni taqiqlaydi.

Tramp va Zelenskiy o‘rtasidagi qarama-qarshilik qachon boshlangan?

Bu ikki yetakchi o‘rtasidagi ziddiyat bir necha yil oldin, Trampning prezidentligi davridayoq boshlangan edi. 2019-yilda Tramp Zelenskiydan Jo Bayden va uning o‘g‘li Hunter Baydenni tekshirishni so‘ragani uchun AQShda impichment e’lon qilingan edi. Oradan yillar o‘tgach, Rossiya Ukrainaga hujum qilganida Trampning pozitsiyasi yana bir bor e’tiborga tushdi. U NATOni va Ukrainani urushda ayblab, “Ukraina oxir-oqibat Rossiyaning bir qismiga aylanishi mumkin” degan gaplarni aytgan.

Trampning bayonotlari faqat so‘zlar bilan cheklanib qolmadi. U yaqinda Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan 90 daqiqa davom etgan telefon suhbati o‘tkazdi, lekin Zelenskiy bilan muloqot qilishni lozim topmadi. Bundan tashqari, AQSh va Rossiya vakillari Saudiya Arabistonida Ukraina urushini tugatish masalasini muhokama qilishdi – ammo bu uchrashuvga Kiyev chaqirilmadi.

Ushbu voqealar fonida Zelenskiy va Tramp o‘rtasidagi bahs yana ham keskin tus oldi. Ukraina prezidenti ochiqchasiga Trampni Rossiya targ‘ibotini ilgari surishda aybladi, Tramp esa o‘zining yangi bayonoti bilan yanada keskinroq javob berdi.

Shundan so‘ng Ukraina uning Truth Social platformasini blokladi

“Tramp diznformatsion makonda yashaydi. Ukrainada hech qanday diktatura yo‘q – bizning xalqimiz demokratik tuzum uchun jang qilmoqda,” deya javob qaytardi Zelenskiy.

Ukrainaning Tashqi ishlar vaziri Dmitriy Kuleba esa Trampga javoban shunday dedi: “Agar siz Ukraina armiyasining rus bosqiniga qarshi urush olib borayotganini unutib, bizni ayblayotgan bo‘lsangiz, bu – xavfli geosiyosiy o‘yin.”

Shundan so‘ng Ukraina hukumati Trampga tegishli Truth Social platformasini mamlakat hududida bloklashga qaror qildi. Rasmiy Kiyevning ta’kidlashicha, platforma Ukraina suverenitetiga nisbatan dezinformatsiya tarqatmoqda va Kremlga yaqin narrativlarni targ‘ib qilmoqda.

Dunyo yetakchilarining munosabati

Dunyoning yetakchi OAVlari va siyosiy shaxslar bu holatga turlicha munosabat bildirishdi. Quyida asosiy reaksiya va munosabatlarni ko‘rib chiqamiz.

G‘arb yetakchilari: “Zelenskiyni qo‘llab-quvvatlashda davom etamiz”

Trampning bayonotiga darhol javob qaytargan yetakchilardan biri Britaniya bosh vaziri bo‘ldi. U Zelenskiyni “Ukrainaning qonuniy va demokratik rahbari” deb atab, Buyuk Britaniya Ukrainani har tomonlama qo‘llab-quvvatlashni davom ettiradi deya ta’kidladi.

Trampning Zelenskiyga qarshilik kayfiyatini Germaniya kansleri Olaf Shols “mantiqsiz va xavfli” deb baholadi. Unga ko‘ra, urush sharoitida saylovlar o‘tkazish imkonsiz, va bu Ikkinchi Jahon urushi paytida ham G‘arb mamlakatlari tomonidan qo‘llangan amaliyot bo‘lgan. Fransiya prezidenti Emmanuel Makron ham Fransiya matbuotiga bergan intervyusida Trampning chiqishini tanqid qildi va bu kabi gaplar “Putinga diplomatik yordam berishdan boshqa narsa emas” deya ta’kidladi. NATO bosh kotibi Yens Stoltenberg ham Trampning fikrlariga munosabat bildirib, Ukrainadagi demokratik jarayonlarni himoya qilish zarurligini ta’kidladi.

AQShning o‘zi ikki tomon bo‘linib ketdi

AQSHda, tabiiyki, demokratlar keskin norozilik bildirdi. Prezident Jo Bayden, davlat kotibi Entoni Blinken va Kongressdagi demokratlar Trampning so‘zlarini Ukrainaga bo‘lgan ishonchni yemirishga urinish deb baholadi. “U Zelenskiyni diktator deb atadi, lekin Putinga nisbatan hech qanday tanqid aytmadi”, – dedi Blinken. Respublikachilar esa ikkiga bo‘linib qoldi. Ba’zi konservativ siyosatchilar Trampning bayonotini ochiq qo‘llab-quvvatladi, biroq ko‘pchilik partiyaning an’anaviy pozitsiyasiga zarar yetkazayotganidan xavotir bildirdi.

Senator Lindsi Grem “Tramp Ukrainaga yordamni to‘xtatish niyatida bo‘lsa, bu Rossiyaning qo‘liga o‘ynash demakdir” deya ta’kidladi. Florida gubernatori Ron DeSantis esa Trampni qo‘llab-quvvatlab, Zelenskiyni yordamni suiiste’mol qilishda aybladi.

Rossiya Trampni olqishladi

Rossiya Tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov Trampning bayonotlarini “realistik” deb atadi va “nihoyat G‘arbning ayrim yetakchilari Ukrainadagi muammolarni tan olmoqda”, dedi. Kreml vakili Dmitriy Peskov esa Trampning Zelenskiyni tanqid qilishi Rossiyaga “yangi diplomatik imkoniyatlar ochishi” mumkinligini ta’kidladi. Rossiya Davlat Dumasi deputatlari esa Trampning so‘zlarini “Ukrainadagi harbiy harakatlarning adolatsizligini fosh qilish” deb baholadi.

Xalqaro OAV qanday yoritdi?

CNN: “Tramp Rossiyaning dezinformatsion narrativlarini ilgari surmoqda”. Kanal tahlilchilariga ko‘ra, Trampning bayonotlari Kiyevga emas, balki Kremlga foyda keltiradi.

The Economist: “Tramp jamoasi Zelenskiydan qutulishni xohlamoqda”. Nashr diplomatik manbalariga asoslanib, AQSh ichkarisida ham Ukrainaga yordam kamayishi mumkinligini ta’kidladi.

Fox News: “Ukraina saylov o‘tkazishi kerak. Bu tinchlik jarayonining asosiy sharti”. Trampga yaqin nashr Trampning so‘zlarini qisman qo‘llab-quvvatladi.

The Guardian: “G‘arb Ukrainani qo‘llab-quvvatlashda davom etadi, lekin Trampning so‘zlari Ukrainaga bosimni oshirishi mumkin”.

Ayni vaqtda, Ilon Mask ham Trampning bayonotini qo‘llab-quvvatlab, “Xo‘sh, u shunchalik mashhur bo‘lsa, saylov o‘tkazishdan qo‘rqmasligi kerak, xursand bo‘lishi kerak” deya fikr bildirdi. Donald Trampning kenja o‘g‘li Barron Tramp Zelenskiyni hibsga olishni taklif qilmoqda.