Raqamli geosiyosat: Xitoyning “DeepSeek” tizimi G‘arb axborot maydonida “yumshoq kuch” ishlatmoqdami?

Estoniya razvedka xizmati e’lon qilgan so‘nggi hisobot sun’iy intellekt olamidagi yangi xavf-xatarlardan ogohlantirmoqda. Pekin texnologik ishlanmalar orqali global dunyoqarashni o‘z manfaatlariga moslashtirishga urinmoqda.

Bugungi kunda sun’iy intellekt nafaqat texnologik qulaylik, balki mafkuraviy kurash maydoniga ham aylanib ulgurdi. Estoniya razvedkasining ma’lumotlariga ko‘ra, Xitoy tomonidan ishlab chiqilgan va qisqa muddatda butun dunyo bo‘ylab ommalashgan “DeepSeek” sun’iy intellekt tizimi shunchaki neytral algoritmlar to‘plami emas. Aksincha, u G‘arb axborot makoniga Pekin tomonidan filtrlangan va buzib ko‘rsatilgan reallikni singdirishning o‘ziga xos quroliga aylangan.

Senzura chegaralari: Faqat Tibet va uyg‘urlar masalasi emas

G‘arblik ko‘plab foydalanuvchilar Xitoy texnologiyalaridagi senzura faqat Tibet, Tayvan mustaqilligi, inson huquqlari yoki Tyananmen maydonidagi fojiali voqealar kabi “nozik” mavzular bilan cheklanadi deb o‘ylashadi. Biroq, Estoniya xavfsizlik idoralari o‘tkazgan tahlillar muammo ancha chuqurroq va qamrovliroq ekanini ko‘rsatmoqda.

Mutaxassislarning aniqlashicha, “DeepSeek” algoritmlarida o‘ziga xos “vaqtli transformatsiya” mavjud. Tizim uzoq o‘tmishga oid tarixiy voqealar haqida so‘ralganda nisbatan xolis va neytral javoblar qaytaradi. Ammo savollar hozirgi zamon geosiyosatiga va bugungi kundagi dolzarb masalalarga yaqinlashgani sayin, neytrallik yo‘qolib, uning o‘rnini mafkuraviy bo‘yalgan, mujmal va noaniq bayonotlar egallay boshlaydi.

Estoniya misolida diplomatik “silliqlash”

Estoniya razvedkasi tizimning qanday ishlashini aniq misollar bilan tushuntirib berdi. Masalan, agar foydalanuvchi “DeepSeek”dan Estoniya Tashqi ishlar vazirligi tomonidan Xitoy siyosatiga nisbatan bildirilgan tanqidiy fikrlar haqida so‘rasa, tizim haqiqiy faktlarni keltirish o‘rniga, umumiy va “silliq” diplomatik iboralardan foydalanadi. U ikki davlat o‘rtasidagi “o‘zaro manfaatli munosabatlar” haqida gapirib, mavjud ziddiyatlar va tanqidlarni butunlay yashiradi.

Vaholanki, G‘arbda ishlab chiqilgan o‘xshash sun’iy intellekt modellari (masalan, ChatGPT yoki Claude) bunday so‘rovlarga javoban rasmiy hujjatlar va so‘nggi yillardagi aniq tanqidiy bayonotlarni osonlikcha topib bera oladi. “DeepSeek”ning bu harakati shunchaki texnik xato emas, balki tizimli ravishda amalga oshirilayotgan senzura natijasidir.

Axborot xavfsizligi va mafkuraviy bosim

Estoniya razvedka xizmati ta’kidlashicha, “DeepSeek” yaratayotgan senzura qilingan muhit milliy xavfsizlikka to‘g‘ridan-to‘g‘ri tahdid soladi. Gap faqat Xitoyning ichki muammolarini yashirishda emas, balki xalqaro hamjamiyat uchun muhim bo‘lgan faktlarni manipulyatsiya qilish va Pekinning rasmiy tashviqotini haqiqat sifatida taqdim etishda bormoqda.

Xulosa qilib aytganda, Pekin sun’iy intellekt orqali G‘arb foydalanuvchilari ongida dunyo haqidagi tasavvurlarni o‘zgartirishga intilmoqda. Agar bugun ushbu “raqamli filtrlar”ga qarshi choralar ko‘rilmasa, kelajakda axborot maydoni faqat bir tomonlama va sun’iy ravishda shakllantirilgan “haqiqatlar” bilan to‘lib ketishi hech gap emas.