O‘zbekiston dunyoda bo‘yicha TOP-3da: O‘zbekistonliklarning har 10 tadan 6 tasi aynan shu kasallik bilan o‘lmoqda

O‘zbekiston sog‘liqni saqlash tizimi va aholi salomatligi oldida turgan eng jiddiy muammo yurak qon-tomir kasalliklari bo‘lib kelmoqda. Xalqaro statistikalar va Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston ishemik yurak kasalliklari tufayli yuzaga keladigan o‘lim holatlari bo‘yicha dunyoda kuchli uchlikka kiradi. Bu esa mamlakatimizda va Markaziy Osiyo mintaqasida yurak qon-tomir kasalliklarining global trenddagi o‘sishini ko‘rsatadi.

Markaziy Osiyo global xavf zonasida

O‘zbekistonning yurak qon-tomir kasalliklari bo‘yicha dunyo reytingidagi yuqori o‘rinlari butun Markaziy Osiyo mintaqasida kuzatilayotgan xavfli tendensiyaning bir qismi hisoblanadi. Mintaqa davlatlari bu borada dunyoda yetakchilik qilmoqda, bu esa ularning sog‘liqni saqlash tizimlarida jiddiy islohotlarga ehtiyoj borligini ta’kidlaydi.

2023-yilda tayyorlangan hisobotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda yurak qon-tomir kasalliklaridan kelib chiqqan o‘limlar umumiy o‘lim holatlarining 61 foizini tashkil etadi. Bu ko‘rsatkich mamlakatdagi boshqa kasalliklar, masalan, onkologik kasalliklar (10,8 foiz) va nafas olish organlari kasalliklari (5,5 foiz) bilan taqqoslaganda, yurak xastaliklarining hududda qanday katta muammo ekani haqida o‘ylashga majbur qiladi.

Statistik ko‘rsatkichlar

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tomonidan 2020-yilda taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, yurak qon-tomir kasalliklaridan o‘lim darajasi har 100 000 nafar aholi uchun hisoblab chiqiladi. Ushbu ko‘rsatkich yoshga qarab standartlashtirilgan bo‘lib, asosan ICD-10 kodi bo‘yicha ishemik yurak kasalliklari (I20–I25 guruhlaridagi kasalliklar) hisobga olingan. Ushbu uslubiyat davlatlar orasidagi sog‘liqni saqlash darajasini solishtirishda aniq va xolis natijalar olish imkonini beradi.

Yurak kasalliklari ko‘rsatkichi yuqori

O‘zbekistonda yurak qon-tomir kasalliklaridan o‘lim darajasining bu qadar yuqori bo‘lishiga bir qancha omillar sabab bo‘lmoqda. Birinchi navbatda, aholi orasida noto‘g‘ri ovqatlanish odatlari keng tarqalgan. Yog‘li va og‘ir taomlarning ko‘p iste’mol qilinishi, meva-sabzavotlarning yetarli darajada iste’mol qilinmasligi yurak kasalliklarining paydo bo‘lishiga olib keladi. Bundan tashqari, Markaziy Osiyo hududida o‘ziga xos iqlim sharoitlari va yuqori darajadagi stress ham yurak salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.

Dunyo tajribasi: Yurak qon-tomir kasalliklari bo‘yicha yaxshi natijalar

Dunyoning ayrim mamlakatlari yurak qon-tomir kasalliklaridan o‘lim darajasini kamaytirishga erishgan. Ispaniya, Isroil, Yaponiya, Fransiya va Janubiy Koreya kabi davlatlar sog‘liqni saqlash tizimlarida amalga oshirilgan samarali islohotlar va profilaktik chora-tadbirlar yordamida bu muammoni nazorat ostiga olishga muvaffaq bo‘lishdi. Ushbu mamlakatlarda sog‘liqni saqlash tizimi samaradorligini oshirish, aholining salomatligi uchun zarur bo‘lgan tadbirlarni amalga oshirishda katta tajriba to‘plangan.

Sog‘liqni saqlashda yangi yondashuvlar zarur

O‘zbekistonda yurak qon-tomir kasalliklarining yuqori darajadagi o‘lim ko‘rsatkichlari mamlakatda sog‘liqni saqlash tizimi va jamoatchilikni chora-tadbirlarni amalga oshirishga undaydi. Aholining noto‘g‘ri ovqatlanish odatlari va stress darajasining yuqoriligi asosiy xavf omillari sifatida qayd etilmoqda. Yaxshi natijalarga erishgan dunyo tajribasi esa bizga samarali sog‘liqni saqlash tizimini yaratish va aholining salomatligini yaxshilash uchun yangi yondashuvlarni joriy etish zarurligini ko‘rsatadi.