O‘zbekistonliklar daromadi 1 kvadrilliondan oshdi: Hamyonlarimiz raqamlarga mosmi?

O‘zbekiston iqtisodiyoti tarixiy dovonni bosib o‘tdi — mamlakat aholisining umumiy daromadlari ilk bor astronomik 1 kvadrillion so‘mlik marradan oshdi. Statistika qo‘mitasining oxirgi hisoboti shunchaki quruq raqamlar emas, balki poytaxtdagi 74 millionlik yillik daromad va chekka hududlardagi real yashash darajasi o‘rtasidagi keskin farqni, bankirlarning oyligi va shifokorlarning maoshi o‘rtasidagi “chuqur jar”ni ko‘rsatib beruvchi haqiqiy iqtisodiy ko‘zgu bo‘ldi.

Milliy statistika agentligining yakuniy hisobotiga ko‘ra, o‘tgan yil mamlakat iqtisodiyoti va aholi farovonligi uchun sezilarli o‘sish davri bo‘ldi. Inflyatsiya bosimiga qaramay, aholining real daromadlari barqaror o‘sishni ko‘rsatmoqda.

Umumiy manzara: Rekord ko‘rsatkichlar

2025-yil yakunlari O‘zbekiston iqtisodiy tarixida yangi sahifa ochdi — aholining umumiy daromadlari ilk bor 1 kvadrillion 134,3 trillion so‘m darajasiga yetdi. Eng muhimi, bu shunchaki qog‘ozdagi raqamlar emas. Mutaxassislar iste’mol narxlari indeksini (inflyatsiyani) hisobga olgan holda hisoblaganda, aholi daromadlarining real o‘sishi 109,2 foizni tashkil etgan. Bu esa xalqning xarid qobiliyati o‘tgan yilga nisbatan qariyb 10 foizga yaxshilanganidan dalolat beradi.

Jon boshiga daromad: Poytaxt va viloyatlar o‘rtasidagi farq

Respublika bo‘yicha o‘rtacha hisobda har bir fuqaroga to‘g‘ri keladigan yillik daromad 29,9 million so‘mni tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich nominal hisobda 16,6 foizga, inflyatsiyadan tashqari real hisobda esa 7,2 foizga o‘sgan.

Biroq, hududiy tahlillar mamlakatda iqtisodiy tengsizlik hali ham saqlanib qolayotganini ko‘rsatmoqda:

• Yetakchi hududlar: Toshkent shahri mutloq peshqadam — poytaxtliklarning jon boshiga o‘rtacha daromadi 73,9 million so‘mga yetdi. Shuningdek, Navoiy (44,7 mln), Buxoro (35,2 mln) va Xorazm (31,1 mln) viloyatlari respublika o‘rtacha ko‘rsatkichidan yuqori natija qayd etdi.
• Past ko‘rsatkichlar: Eng kam daromad Qoraqalpog‘iston Respublikasida (20,6 mln so‘m) kuzatilgan. Namangan, Surxondaryo, Jizzax va boshqa qator viloyatlarda ham aholi daromadlari o‘rtacha ko‘rsatkichga yetmagan.

O‘sish dinamikasi: Farg‘ona kutilmagan natija ko‘rsatdi

Qizig‘i shundaki, eng yuqori daromad miqdori Toshkentda bo‘lsa-da, daromadning o‘sish sur’ati bo‘yicha Farg‘ona viloyati barchani hayratda qoldirdi. Ushbu viloyatda aholi daromadlarining real o‘sishi 14,8 foizni tashkil etib, respublika bo‘yicha eng yaxshi dinamikani ko‘rsatdi. Xorazm (8,7%) va Qashqadaryo (8,5%) viloyatlari ham o‘sish tezligi bo‘yicha yuqori o‘rinlarni egalladi.

2025-yilgi statistika O‘zbekiston aholisi daromadlarining miqdoriy va sifat jihatidan o‘sayotganini tasdiqlaydi. Biroq, poytaxt va chekka hududlar o‘rtasidagi deyarli 3,5 baravarlik farq (Toshkent va Qoraqalpog‘iston misolida) kelgusida hududiy iqtisodiy siyosatni yanada muvozanatlashtirish zarurligini ko‘rsatmoqda.

Maoshlar dinamikasi

Aholi umumiy daromadlarining o‘sishida ish haqlarining o‘rni beqiyos bo‘lib, 2025-yilda o‘rtacha oylik nominal ish haqi 6,4 million so‘mga yaqinlashdi (o‘tgan yilga nisbatan 18,9% o‘sish). Hududiy jihatdan Toshkent shahri hamon yetakchi — poytaxtda o‘rtacha maosh 10,7 million so‘mni tashkil etmoqda, Navoiy viloyati esa sanoat salohiyati evaziga 7,8 million so‘m bilan keyingi o‘rindan joy olgan. Qashqadaryo va Surxondaryoda bu ko‘rsatkich qariyb 4,5 million so‘m atrofida bo‘lsa-da, Namangan viloyati maoshlarning o‘sish sur’ati bo‘yicha (22,8%) mamlakatda peshqadamlik qildi.

Eng ko‘p oylikni kimlar olyapti?

Sohalar kesimidagi tahlil iqtisodiyotning turli tarmoqlari o‘rtasida keskin farq borligini ko‘rsatmoqda. Eng yuqori daromadli mutaxassislar bank va moliya sektorida faoliyat yuritib, o‘rtacha 17,6 million so‘m maosh olmoqdalar. Shuningdek, AKT va aloqa sohasi ham yillik 15,3 million so‘m ko‘rsatkich bilan eng nufuzli yo‘nalishlar qatorida mustahkam o‘rnashgan. San’at va dam olish sohasi esa daromadlar o‘sish tezligi bo‘yicha kutilmagan rekord o‘rnatib, bir yil ichida 26,4 foizga o‘sishga erishdi.

Tizimli muammo: Eng past oylik sog‘liqni saqlash tizimida

Ijobiy dinamikaga qaramay, ijtimoiy sohalarda maoshlar darajasi hanuz dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Xususan, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy xizmat ko‘rsatish yo‘nalishida o‘rtacha oylik daromad 3,9 million so‘m atrofida shakllanib, eng past ko‘rsatkichni qayd etdi. Shuningdek, qurilish hamda umumiy ovqatlanish tarmoqlarida o‘sish sur’ati nisbatan sust kechgan bo‘lsa, ta’lim sohasida 20 foizlik o‘sish kuzatilgani ushbu yo‘nalishdagi islohotlarning natijasi sifatida baholanmoqda.