“Gondurasgeyt” mojarosi: Lotin Amerikaga qarshi reja fosh bo‘ldi

So‘nggi kunlarda Lotin Amerikasi siyosatida katta shov-shuvga sabab bo‘lgan voqea yuzaga chiqdi. Tarqalgan audio yozuvlarda ayrim siyosatchilar va tashqi kuchlar butun bir mintaqadagi chap qanot hukumatlariga qarshi yashirin reja tuzayotgani aytilgan. Gap nafaqat Kolumbiya va Meksika, balki Gondurasning o‘zidagi siyosiy vaziyat haqida ham ketmoqda. Bu voqealar ortida katta geosiyosiy manfaatlar borligi ham ta’kidlanmoqda. 

Audio yozuvlar nimani ochib berdi?

Diario Red nashri qo‘lga kiritgan audio yozuvlarda sobiq Gonduras prezidenti Xuan Orlando Ernandes, hozirgi prezident Nasri Asfura va vitse-prezident Mariya Antonieta Mexiya o‘rtasidagi suhbatlar aks etgan. Ernandes ilgari AQShda narkotrafik bilan bog‘liq ayblovlar bo‘yicha sudlangan, keyin esa Donald Tramp ma’muriyati davrida afv etilgan. Yozuvlarda ular AQSh bilan bog‘liq siyosiy kuchlar yordamida maxsus media guruh tuzib, Lotin Amerikasidagi progressiv rahbarlarga qarshi “axborot zarbalari” berishni rejalayotgani ko‘rinadi. Bu guruh AQSh hududida joylashib ishlashi, shu orqali Gonduras ichidan kuzatib bo‘lmasligi ko‘zda tutilgan.

Pul qayerdan kelgan va qanday ishlatilgan?

Suhbatlarda loyiha uchun yarim million dollardan ortiq mablag‘ yig‘ilgani aytiladi. Bu pullar Gonduras davlat tizimlari va Argentina prezidenti Xaver Milei hukumati hissasi orqali shakllangan. Xususan, 2026-yil 30-yanvardagi yozuvda Ernandes AQShdan turib Asfuradan 150 ming dollar o‘tkazishni so‘raydi. Bu pul Rosales nomidagi hisobga tushirilishi, undan AQShda kvartira ijaraga olib, raqamli jurnalistika markazi tashkil etish uchun foydalanilishi rejalashtirilgan. Asfura esa qo‘shimcha mablag‘larni “tanishlar” orqali, hatto ijtimoiy sug‘urta instituti (INSEP) hisobidan ham yuborish mumkinligini aytadi. Yana bir suhbatda Milei bilan aloqa qilingani va u bu reja uchun 350 ming dollar ajratishga rozi bo‘lgani aytiladi. Vitse-prezident Mexiya esa iz qoldirmaslik uchun tafsilotlarni yashirishni so‘rab, 300 ming dollar ajratishni tashkil qilganini bildiradi.

Qaysi davlatlar va yetakchilar nishonga olingan?

Rejaning asosiy maqsadi Gondurasdagi hukumatga, xususan Siomara Kastro va Selaya oilasiga qarshi axborot hujumlari uyushtirish bo‘lgan. Shu bilan birga, Kolumbiya prezidenti Gustavo Petro va Meksikadagi yetakchi Klaudiya Sheynbaumga qarshi ham “materiallar” tayyorlash rejalashtirilgan. Audio yozuvlarda “Meksika va Kolumbiya bo‘yicha fayllar keladi, eng muhimi esa Gonduras ichidagi ma’lumotlar bo‘ladi” degan gaplar bor. Bu orqali mintaqadagi chap qanot kuchlar obro‘sini tushirish va siyosiy vaziyatni o‘zgartirish maqsad qilingan.

Harbiy bazalar va iqtisodiy loyihalar ortida nima bor?

Bu reja faqat media bilan cheklanmaydi. Audio yozuvlarda Gondurasni AQSh uchun strategik hududga aylantirish rejasi ham ochilgan. Gap maxsus iqtisodiy zonalarni (ZEDES) kengaytirish, Roatan orolida yangi harbiy baza qurish va Tegusigalpada Salvador modeliga o‘xshash terrorizmga qarshi markaz (CECOT) tashkil etish haqida ketmoqda. Bundan tashqari, transokean temir yo‘l loyihasi ham rejalashtirilgan bo‘lib, uni General Electric kompaniyasiga berish ko‘zda tutilgan. Bu jarayonda Xitoy va Kanada ataylab chetga chiqarilgan. Investorlar bu loyihalarni allaqachon ma’qullagani ham aytiladi.

Zo‘ravonlik va diniy omil qanday ishlatilgan?

Audio yozuvlarning eng keskin qismi — zo‘ravonlikni boshqaruv vositasi sifatida ishlatish haqidagi gaplar. Ernandes AQSh prezidenti Donald Tramp nomidan “odamlarni nazorat qilish uchun kuch, logistika va hatto qon kerak” degan fikrni yetkazadi. U “zo‘ravonlikka qarshi zo‘ravonlik bilan javob berish kerak” deb aytadi va hatto Pablo Eskobar misolini keltiradi. Shu bilan birga, 2009-yilgi davlat to‘ntarishida qatnashgan Romeo Vaskes harbiylar bilan “ov boshlash” bo‘yicha ish olib borayotgani ham tilga olingan.

[02.05.2026 12:38] Ruxshona: Boshqa tomondan, evangel cherkovlari orqali odamlar fikrini o‘zgartirish va ularni chap qanotga qarshi safarbar qilish rejasi ham mavjud. 2025-yil avgustida Gondurasda “tinchlik va demokratiya uchun” shiori ostida o‘tkazilgan ommaviy yurishlar ham aynan shu strategiyaning bir qismi sifatida ko‘rsatiladi.